Mattias Desmet over totalitarisme, het gevaar van deze tijd en de uitweg

Naar aanleiding van de tweede druk van zijn boek ‘De psychologie van het totalitarisme’ sprak blckbx exclusief met klinisch psycholoog Mattias Desmet.

Sinds het begin van de coronacrisis ziet hij tekenen van een ontluikend totalitarisme in de westerse maatschappij. Dat is een gevaarlijk probleem voor iedereen, maar gelukkig is er een uitweg.

Een totalitair systeem is anders dan een klassieke dictatuur. In een dictatuur houdt de overheid de samenleving in haar greep door de dreiging van geweld, maar reikt die controle niet tot de privéruimte. Bij een totalitair systeem is het psychologisch mechanisme veel diepgaander.

Het wordt voorafgegaan door de vorming van massa: in een collectieve staat van hypnose belijdt men een fanatieke solidariteit en wordt – vanuit de bevolking zelf – van ieder individu geëist dat hij zijn persoonlijke belang opgeeft ten gunste van het gemeenschappelijke belang.

Grote ‘uitdagingen’ vragen om vergaande controle

Een groot deel van de politieke leiders is ervan overtuigd dat we de grote ‘uitdagingen’ van deze tijd – denk aan de corona- en de klimaatcrisis – alleen het hoofd kunnen bieden door zeer vergaande technologische controle.

Daardoor bestaat het gevaar dat de democratie wordt vervangen door een totalitaire technocratie. Als de door sommigen zo geliefde versmelting van mens met technologie gestalte krijgt, dan kun je zelfs spreken van een transhumanistische, totalitaire technocratie.

De uitweg

Volgens Mattias Desmet is er een uitweg uit deze crisis.

Het is essentieel dat mensen die niet meedoen met de massa zich blijven uitspreken. Niet ondergronds, maar in het openbaar: dissidente stemmen moeten gehoord blijven worden, zodat de massavorming gestabiliseerd wordt. Ook is het ontzettend belangrijk om elkaar fysiek te blijven ontmoeten in de echte wereld.

Mensen overtuigen om terug te keren naar het oude normaal heeft geen zin, omdat die situatie hen kennelijk zoveel ellende bracht dat ze ontvankelijk werden voor de massavorming. En verzet moet altijd vreedzaam zijn, omdat iedere vorm van geweld een rechtvaardiging is voor het gebruik van geweld richting de dissidente minderheid.

De psychologie van het totalitarisme

Het recht op privacy kalft af, (zelf)censuur neemt in sneltempo toe, de gezondheid van het individu wordt meer en meer een staatszaak, het aantal intrusieve acties door veiligheidsdiensten stijgt exponentieel – de laatste decennia vergroot de greep van de overheid op het privéleven van het individu hand over hand.

Het door Hannah Arendt opgeroepen dystopische toekomstbeeld dat na de val van het nazisme en het stalinisme een nieuw soort totalitarisme zou oprijzen, geleid door saaie bureaucraten en technocraten, tekent zich merkwaardig realistisch af aan de maatschappelijke horizon.

Totalitarisme is geen historische toevalligheid. Het is het logische gevolg van een waanachtig geloof in de almacht van het menselijke verstand; het is het symptoom bij uitstek van de Verlichtingstraditie.

Dit boek presenteert een glasheldere psychologische analyse van de historische opkomst van totalitarisme en het ermee verbonden fenomeen van massavorming. Het biedt daarbij ook een scherpe maatschappijkritische analyse van fenomenen als de woke cultuur, de klimaatbeweging en de angstcultuur die tot een hoogtepunt kwam tijdens de coronacrisis.

Bronnen:

  • naar een artikelMattias Desmet: het gevaar van deze tijd en de uitweg” van 3 maart 2022 op de site van BLCKBX.tv
  • naar een artikelDe psychologie van totalitarisme” op de site van Uitgeverij Pelckmans