België: Tachtig jaar geleden vertrok het eerste ‘Jodentransport’ vanuit Mechelen naar Auschwitz-Birkenau

Op vier augustus 1942, vandaag exact tachtig jaar geleden, vertrok de eerste trein vanuit België naar het concentratiekamp en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau met aan boord 999 Joodse mannen, vrouwen en kinderen. Slechts acht van hen zullen de oorlog overleven. 

De Joden van dit eerste transport waren zich niet bewust welk lot hun wachtte. Ze werden naar de Dossinkazerne gelokt met een Arbeitseinsatzbefehl, ofwel een tewerkstellingsbevel en de eerste Joden meldden zich spontaan aan omdat ze denken dat ze worden ingezet in de Duitse oorlogseconomie.

In 1940 woonden er in België circa 70.000 Joden, van wie 46% met treinen gedeporteerd werd via de Dossinkazerne in Mechelen, België, en 5034 via het Franse Kamp Drancy nabij Parijs. Het Reichssicherheitshauptamt (RSHA) in Berlijn regelde het vorderen van de treinen bij de Belgische spoorwegen.

Na het eerste transport op vier augustus 1942 zullen er tussen 1942 en 1944 nog duizenden Joden en Roma door de Dossinkazerne passeren. Doordat de transportlijsten van Kamp Mechelen volledig zijn bewaard gebleven kon een volledig overzicht van de gedeporteerden worden opgesteld.

Vanaf de zomer van 1942 tot de zomer 1944 verlieten achtentwintig treinkonvooien de Dossinkazerne en brachten zo 25.257 Joden en 351 Roma naar Oost-Europa. Hun bestemming was meestal Auschwitz.

In België worden Joden in gesloten vrachtwagens naar Mechelen gedeporteerd. Maar voor de Joden die in Antwerpen worden opgepakt, dienen de Antwerpse gevangenis in de Begijnenstraat of het hoofdkwartier van de Sipo-SD (aanvankelijk gehuisvest in de Della Faillelaan en later overgebracht naar de Elisabethlei) vaak als tussenstop.

Voor de deportatie wordt het meest uiteenlopende vervoer gebruikt, zoals taxi’s en trams, waarin tegelijkertijd ook ‘gewone’, niet-Joodse passagiers plaatsnemen. Vooraleer ze naar Mechelen worden gebracht, gebeurt het vervoer van Joden in Antwerpen dus open en bloot. Daarom is het niet uitgesloten dat de deporteerders ook een open vrachtwagen gebruiken.

Antwerpen, 18 februari 1943 (?), Plantin & Moretuslei nr. 54. Jodentransport in een open wagen naar de Dossin Kazerne te Mechelen waar ze zullen vastgehouden worden tot hun deportatie per trein naar het concentratiekamp Auschwitz in Polen [beeldbron: EOS]

Bronnen:

  • naar een artikel van Sarah Van Genechten “80 jaar geleden vertrok eerste trein vanuit Mechelen naar Auschwitz: ‘Mensen hebben zich zelf aangemeld'” van 4 augustus 2022 op de site van VRT NWS
  • naar een artikel van Lieven Saerens “Jodendeportatie in België: wat deze foto vertelt” van 2 maart 2018 op de site van EOS – Wetenschap
  • naar een artikel van Lieven Saerens “Les milieux antisémites anversois. Portraits de ‘chasseurs de Juifs’ avant et durant la guerre” van december 2016 op de site van Cahiers de la Mémoirs Contemporaire
  • naar een artikel “Twintigste treinkonvooi” van Wikipedia, de vrije encyclopedie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.