Duitse Jodenhaat: De Jodenzeug vroeger en nu

Kassel, Duitsland, 18 juni 2022, Duitsland. Een soldaat van de Israëlische Mossad wordt afgebeeld met een varkenskop, een halsdoek met de Davidster en een helm met het opschrift “Mossad”, een antisemitisch werk van het Indonesische kunstenaarscollectief Taring Padi

Twee belangrijke nieuwsberichten die deze maand in Duitsland de krantenkoppen haalden, waren nogal opvallend gericht op negatieve afbeeldingen van joden in kunstwerken, wat opnieuw de vraag opriep of deze visuele vertoningen moeten worden gecontextualiseerd en uitgelegd, of dat ze helemaal uit het zicht moeten worden verwijderd.

Wat echt interessant is, is dat de kunstwerken in kwestie meer dan 700 jaar van elkaar zijn gescheiden, met een voorbeeld uit de 14e eeuw en het andere uit deze. In het eerste geval kan het gewraakte kunstwerk worden bekeken op het bouwwerk van een middeleeuwse kerk, terwijl in het tweede geval het slagveld – geen term die ik lichtvaardig zou gebruiken, maar hier toepasselijk – een hypermoderne hedendaagse kunstshow is die om de vijf jaar in Duitsland gemonteerd.

Maar ondanks de grote afstand tussen deze kunstwerken in termen van tijd, lijken ze qua inhoud verontrustend op elkaar, zelfs tot aan de associatie van joden met varkens – een dier waarvan consumptie natuurlijk is verboden in de joodse traditie.

De twee gevallen waarnaar ik verwijs, betreffen respectievelijk een fel anti-joodse sculptuur die in 1305 op de buitenmuren van de Stadtkirche in de middeleeuwse stad Wittenberg werd aangebracht (dezelfde stad waar, meer dan 200 jaar later, de protestantse hervormer Maarten Luther hield zijn gewelddadige anti-joodse preken) en een muurschildering tentoongesteld op het Documenta-kunstfestival in Kassel, al lang een van de hoogtepunten in de hedendaagse kunstkalender.

700 jaar oude Judensau (Jodenzeug) van Wittenberg, Duitsland, uit 1305. In 1570, nadat Luther de protestantse Reformatie had gelanceerd werd een citaat van hem uit 1543 aan het beeld toegevoegd met de tekst ‘Vom Schem Hamphoras‘, waarin de Hebreeuwse naam voor G’d op spottende wijze werd vernoemd [beeldbron: CT]

Het beeldhouwwerk “Judensau” (“vrouwelijk Joods varken”) in de kerk van Wittenberg is ronduit walgelijk. Het toont een groep Joden op hun knieën die de spenen van een varken zogen naast de onzinnige woorden “Vom Schem Hamphoras”, een beledigende verbastering van een van de namen voor God in het Joodse geloof. Eerder deze maand oordeelde een federaal hof van beroep tegen een eiser die het beeld uit de kerk wilde laten verwijderen vanwege het venijnige anti-joodse karakter.

Ondertussen bevatte de muurschildering “Volksrechtvaardigheid”, die te zien was op het Documenta-festival – de oprichting van een Indonesisch kunstenaarscollectief in 2002 – twee brutaal antisemitische karikaturen naast niet-vleiende afbeeldingen van de militaire figuren en bureaucraten die de meedogenloze dictatuur van Soeharto ondersteunden in Indonesië tussen 1967 en 1998.

De eerste figuur (plaatje hierboven) toonde een man met een haakneus en tanden met tanden die zijsloten en een zwarte hoed droegen die traditioneel werd geassocieerd met orthodoxe joden, in reliëf met de letters “SS”, een verwijzing naar de paramilitaire organisatie van de nazi’s. Een tweede afbeelding in dezelfde muurschildering toonde een soldaat die een helm droeg in de vorm van een hoofd van, jawel, een varken, en versierd met het woord “Mossad”, de Israëlische veiligheids- en inlichtingendienst.

In tegenstelling tot de “Judensau” in Wittenberg, werd de muurschildering “Volksrechtvaardigheid” snel bedekt nadat de aanstootgevende beelden waren geïdentificeerd en vervolgens volledig uit de show verwijderd. Het is de moeite waard om deze twee beslissingen uit te pakken om vast te stellen of deze antwoorden – het ene kunstwerk op zijn plaats houden maar het andere verwijderen – de juiste waren.

Titel van de cartoon: “Het vredesproces“ (Al-Watan, 29 april 2009 (Qatar). Het Arabisch en of islamitisch antisemitisme beroept zich op dezelfde antisemitische stereotypen die al eeuwenlang doorheen de wereld circuleren

Hoe verontrustend de “Judensau” ook een beeld is, het debat over wat eraan te doen was, was kalm en beredeneerd in vergelijking met de boze uitwisselingen over de Documenta 15-kunsttentoonstelling. In de uitspraak tegen eiser Michael Dullman, een 79-jarige Duitse jood, oordeelde het Bundesgerichtshof dat het niet nodig was het beeld van de buitenmuur van de kerk te verwijderen, aangezien sinds 1988 een begeleidende gedenkplaat voor bezoekers van de kerk had de “Judensau” geplaatst als onderdeel van het traject van het Duitse antisemitisme dat culmineerde in de Holocaust.

De Centrale Raad van Duitse Joden was het grotendeels eens met het besluit, hoewel het betoogde dat het huidige monument niet neerkomt op “een ondubbelzinnige veroordeling van het beeldhouwwerk”. 

Toch mag deze tekortkoming geen aanleiding geven tot verwijdering ervan; wat eerder nodig is, is een duidelijkere en sterkere uitleg van wat dit afschuwelijke beeld vertegenwoordigt. In plaats van belangrijke historische relikwieën te censureren, zouden we ze moeten laten staan ​​en ze moeten gebruiken als een kans om het grote publiek voor te lichten over de gevaren van antisemitisme.

Waarom zou hetzelfde principe niet van toepassing zijn op een kunstwerk dat veel recenter is gemaakt? Op het Documenta-festival werd besloten om de muurschildering ‘Volksrechtvaardigheid’ helemaal te verwijderen vanwege de antisemitische iconografie. 

Er zijn enkele belangrijke verschillen tussen de twee gevallen, wat verklaart waarom, in het geval van het Documenta-festival, de enige geloofwaardige optie was om de muurschildering uit het zicht te verwijderen.

Het eerste voor de hand liggende verschil is dat de “Judensau” aan het publiek wordt gepresenteerd als een bijzonder beschamende episode in de lange geschiedenis van de jodenvervolging in Duitsland. 

Er is geen goedkeuring van het beeld, officieel of anderszins; zoals de rechter in de rechtszaak betoogde, met een contextualiserende weergave naast het beeldhouwwerk, wordt de “Judensau” getransformeerd van een “monument tot schande” in een “gedenkteken”. 

Maar de muurschildering werd aan het publiek aangeboden om zowel hun bewondering voor zijn artistieke verdienste als, misschien nog belangrijker, hun empathie met het lijden van het Indonesische volk onder Soeharto dat het verbeeldt, te winnen.

Het zwevend varken met Davidster stal de show in het overdonderend muziekspektakel “The Wall” van ex-Pink Floyd muzikant Roger Waters op zaterdagavond 20 juli 2013 in het Belgische Werchter.

Dus, wat doe je als een kunstwerk gepresenteerd als de authentieke stem van het ‘Global South’ – het thema van het huidige Documenta-festival – ook demoniserende afbeeldingen van Joden bevat? Helaas is de reactie van te veel mensen die met deze netelige kwesties worden geconfronteerd, te zwijgen of te doen alsof het kunstwerk niet echt jodenhaat aanjaagt, maar haat tegen “kapitalisme”, “imperialisme”, “zionisme”, “ corruptie” of een ander codewoord.

Omdat de antisemitische afbeeldingen in de muurschildering zo voor de hand liggend en grof zijn, was er toch niet veel discussie mogelijk. De echte vraag is waarom het besef dat iedereen die bij het Judensau-geschil betrokken was, trof – dat het beeld zelf een gruwel is, zelfs als er meningsverschillen zijn over wat ermee te doen – zich pas bij de Documenta-organisatoren manifesteerde toen het schandaal voorbij was een muurschildering die een eigentijdse vertolking van de “Judensau” bevatte, was al uitgebarsten.

Sommigen zullen zeggen dat de ruzie over antisemitisme bij Documenta – die veel verder gaat dan de muurschildering in de pro-BDS-sympathieën van de Indonesische curatoren, en hun uitnodigingen aan Palestijnse groepen die handelen in soortgelijke antisemitische stijlfiguren – alleen maar bewijst dat er meer moet worden gedaan gedaan om mensen voor te lichten over antisemitisme. 

Cruciaal is dat het daarbij niet alleen gaat om het vermogen om Jodenhaat te identificeren, maar om het ertegen uit te spreken, ongeacht de context waarin het verschijnt. In Duitsland, het land van de Holocaust, is dat blijkbaar nog te veel gevraagd.

Palestijnse toppolitici van de PA achten zich al decennialang superieur aan de Joden die ze openlijk en in hun moskeeën verachten als de “zonen van apen en varkens

Bronnen:

  • naar een artikel van Ben Cohen “The ‘Judensau,’ then and now” van 24 juni 2022 op de site van The Jewish News Syndicate (JNS)
  • een artikel op deze blogKunstenfestival Documenta 15 in het Duitse Kassel in opspraak door reeks antisemitische werken” van 22 juni 2022 en een artikelDuitse rechter oordeelt: ‘Jodenzeug aan kerk in Wittenberg mag blijven’” van 15 juni 2022

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.