Oorlog in Oekraïne volgt op talloze waarschuwingen dat uitbreiding van de NAVO naar Oost-Europa Rusland zou kunnen provoceren

Terwijl de gevechten in Oekraïne woeden, staren twee versies van de werkelijkheid die ten grondslag liggen aan het conflict over een diepe kloof, waarbij geen van beide enige waarheid aan de ander toegeeft.

De meer wijdverbreide en bekende opvatting in het Westen, met name in de Verenigde Staten, is dat Rusland altijd een expansionistische staat is en is geweest, en dat zijn huidige president, Vladimir Poetin, de belichaming is van die essentiële Russische ambitie: het bouwen van een nieuwe Russische imperium.

“Dit ging altijd over naakte agressie, over Poetins verlangen naar een imperium met alle mogelijke middelen”, zei president Joe Biden op 24 februari 2022.

De tegengestelde opvatting stelt dat de veiligheidszorgen van Rusland in feite oprecht zijn, en dat de uitbreiding van de NAVO naar het oosten door Russen wordt gezien als gericht tegen hun land. Het is Poetin al jaren duidelijk dat als de uitbreiding wordt voortgezet, de Russen zich waarschijnlijk ernstig zullen verweren, zelfs met militaire actie.

Dat perspectief wordt niet alleen door Russen gedragen; enkele invloedrijke Amerikaanse deskundigen op het gebied van buitenlands beleid hebben zich er ook bij aangesloten.

Onder andere de CIA-directeur van Biden, William J. Burns, waarschuwde voor het provocerende effect van de uitbreiding van de NAVO op Rusland sinds 1995. Toen meldde Burns, toen een politiek officier bij de Amerikaanse ambassade in Moskou, aan Washington dat “vijandigheid voor een te vroege uitbreiding van de NAVO is hier bijna universeel voelbaar is binnen het hele binnenlandse politieke spectrum.”

Aan de vooravond van de Val van de Berlijnse Muur in 1989, telde de Navo 16 lidstaten. Vandaag zijn dat er 30 plus Oost-Duitsland. Vanaf 1990 werd de Navo uitgebreid met 14 lidstaten uit het voormalige Oost-Europa. Officieel zijn Oekraïne, Georgië, en Bosnië & Herzogovina, kandidaat lidstaten. Ook Finland en Zweden lonken thans naar lidmaatschap van de Navo.

NAVO breidt uit naar Rusland

De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, of NAVO, is een militaire alliantie die in 1949 werd gevormd door de VS, Canada en verschillende Europese landen om de USSR en de verspreiding van het communisme in bedwang te houden.

Nu is de opvatting in het Westen dat het niet langer een anti-Russische alliantie is, maar in plaats daarvan een soort collectieve veiligheidsovereenkomst is die erop gericht is haar leden te beschermen tegen agressie van buitenaf en vreedzame bemiddeling bij conflicten binnen de alliantie te bevorderen.

De NAVO erkende de soevereiniteit van alle staten en hun recht om een ​​bondgenootschap aan te gaan met welke staat dan ook, en ging na verloop van tijd in op de verzoeken van Europese democratieën om zich bij het bondgenootschap aan te sluiten. 

Voormalige leden van het door de Sovjet-Unie opgerichte Warschaupact, dat een Sovjetversie van de NAVO was, werden in de jaren negentig ook bij de NAVO betrokken, samen met drie voormalige Sovjetrepublieken – Estland, Letland en Litouwen – in 2004.

De westerse opvatting is dat het Kremlin geacht wordt te begrijpen en te accepteren dat de activiteiten van de alliantie, waaronder oorlogsspelletjes vol met Amerikaanse tanks in nabijgelegen Baltische staten en raketten die in Polen en Roemenië zijn gestationeerd – waarvan de VS zegt dat ze op Iran zijn gericht – in geen geval manier een bedreiging vormen voor de Russische veiligheid.

Veel waarschuwingen over de reactie van Rusland

De Russische elite en de brede publieke opinie zijn beide al lang gekant tegen een dergelijke uitbreiding, de plaatsing van Amerikaanse raketten in Polen en Roemenië en de bewapening van Oekraïne met westerse wapens.

Toen de regering van president Bill Clinton besloot Polen, Hongarije en de Tsjechische Republiek bij de NAVO te voegen, schreef Burns dat de beslissing op zijn best prematuur was en in het slechtste geval nodeloos provocerend.

Hij vervolgde: “Terwijl de Russen in hun grieven en gevoel van achterstand smoorden, wervelde langzaam een ​​​​storm van ‘steek in de rug’-theorieën, die een stempel achterliet op de Russische betrekkingen met het Westen die tientallen jaren zou voortduren.”

In juni 1997 ondertekenden 50 vooraanstaande deskundigen op het gebied van buitenlands beleid een open brief aan Clinton, waarin stond:

Wij geloven dat de huidige door de VS geleide inspanning om de NAVO uit te breiden … een beleidsfout van historische proporties is die de Europese stabiliteit zou verstoren“.

In 2008 schreef Burns, toen de Amerikaanse ambassadeur in Moskou, aan minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice:

“De toetreding van Oekraïne tot de NAVO is de helderste van alle rode lijnen voor de Russische elite (niet alleen Poetin). In meer dan twee en een half jaar van gesprekken met belangrijke Russische spelers, van knokkels in de donkere uithoeken van het Kremlin tot de scherpste liberale critici van Poetin, heb ik nog niemand gevonden die Oekraïne in de NAVO ziet als iets anders dan een directe uitdaging aan Russische belangen.

De Russische president Vladimir Poetin spreekt op 14 februari 2008 in Moskou en wekte daarmee de woede van de NAVO door te dreigen raketten te richten op landen (zoals Polen en Roemenië) uit het voormalige Sovjetblok die bases van de militaire alliantie of een Amerikaans raketafweerschild herbergen [beeldbron: Alexander Memenov/AFP via Getty Images]

Reageren op de onzekerheid van Rusland

Er zijn verschillende uitkomsten van de huidige crisis, afhankelijk van of je de oorzaak ziet als het Russische imperialisme of het expansionisme van de NAVO.

Als je denkt dat de oorlog in Oekraïne het werk is van een vastberaden imperialist, zullen alle acties die de Russen niet verslaan, lijken op een verzoening in München-stijl uit 1938 en Joe Biden wordt de verguisde Neville Chamberlain, de Britse premier die instemde met Hitlers eisen om territorium in Tsjechoslowakije om te ontdekken dat hij bedrogen werd toen de nazi’s gestaag ten oorlog marcheerden.

Als u echter van mening bent dat Rusland legitieme zorgen heeft over de uitbreiding van de NAVO, dan staat de deur open voor discussie, onderhandelingen, compromissen en concessies.

Na tientallen jaren de Russische geschiedenis en politiek te hebben bestudeerd, geloof ik dat Poetin in het buitenlands beleid gewoonlijk heeft gehandeld als een realist, die onsentimenteel en amoreel de balans opmaakte van de machtsdynamiek tussen staten. 

Hij zoekt mogelijke bondgenoten die bereid zijn om de belangen van Rusland te overwegen – onlangs vond hij zo’n bondgenoot in China – en is bereid zijn toevlucht te nemen tot gewapend geweld wanneer hij denkt dat Rusland wordt bedreigd.

Maar soms heeft hij ook gehandeld op basis van zijn ideologische voorkeuren, waaronder zijn verzonnen geschiedenissen van Rusland. Af en toe handelde hij impulsief, zoals bij het veroveren van de Krim in 2014 en overhaast, zoals bij zijn rampzalige beslissing om Oekraïne binnen te vallen. 

De annexatie van de Krim na de Oekraïense ‘pro-democratische’ Maidan-revolutie in 2014 combineerde zowel een strategische noodzaak om de marinebasis aan de Zwarte Zee bij Sebastopol vast te houden, en een nationalistische rechtvaardiging, achteraf, om de ingebeelde bakermat van het Russische christendom en een historische verovering van de tsaren te brengen terug in de schoot van het ‘moederland.

Poetins gevoel van Ruslands onveiligheid ten opzichte van een veel machtiger NAVO is oprecht, maar tijdens de huidige impasse over Oekraïne zijn zijn recente verklaringen koortsiger en zelfs paranoïde geworden.

Meestal een rationalist, lijkt Poetin nu zijn geduld te hebben verloren en wordt hij gedreven door zijn emoties.

Poetin kent genoeg geschiedenis om te erkennen dat Rusland in de 20e eeuw niet is uitgebreid – delen van Polen, Oekraïne, Finland en Oost-Turkije verloren na de revolutie van 1917 – behalve een korte periode voor en na de Tweede Wereldoorlog, toen Stalin de Baltische republieken annexeerde en stukken van Finland en verenigde landen van het interbellum Polen met Sovjet-Oekraïne.

Poetin zelf was getraumatiseerd door het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991, het verlies van een derde van het voormalige grondgebied en de helft van de bevolking. In een oogwenk verdween de USSR en werd Rusland veel zwakker en kwetsbaarder voor rivaliserende grootmachten.

Veel Russen zijn het met Poetin eens en voelen wrok en vernedering, samen met angst voor de toekomst. Maar overwegend willen ze geen oorlog , zeggen Russische opiniepeilers en politieke analisten.

Je kunt je afvragen – net als de Amerikaanse diplomaat George F. Kennan, de vader van de inperkingsdoctrine van de Koude Oorlog die in 1998 waarschuwde voor uitbreiding van de NAVO – of de opmars van de NAVO naar het oosten de veiligheid van Europese staten heeft vergroot of ze kwetsbaarder heeft gemaakt.

Leiders zoals Poetin die zich in het nauw gedreven en genegeerd voelen, kunnen toeslaan. Hij heeft al gedreigd met “militaire en politieke gevolgen” als het momenteel neutrale Finland en Zweden proberen lid te worden van de NAVO. Paradoxaal genoeg heeft de NAVO kleine landen aan de grens met Rusland in gevaar gebracht, zoals Georgië in 2008 leerde, die ernaar streven om zich bij het bondgenootschap aan te sluiten.

Bronnen:

  • naar een artikel van Ronald Suny “Ukraine war follows decades of warnings that NATO expansion into Eastern Europe could provoke Russia” van 28 februari 2022 op de site van The Conversation

Een gedachte over “Oorlog in Oekraïne volgt op talloze waarschuwingen dat uitbreiding van de NAVO naar Oost-Europa Rusland zou kunnen provoceren

  1. Natuurlijk heeft de NAVO boter op zijn hoofd door, ondanks de gamaakte afspraken over neutraliteit, stapje voor stapje hun gebied richting Russische grens uit te breiden.

    Dezelfde politiek word in het MO gevoerd. Daar worden de palestijnen gesteund/gefinancierd in al hun doen en laten om “hun” grondgebied uit te breiden ten koste van Israel.

    We moeten dus niet verbaasd zijn als de échte grote oorlog nog moet beginnen!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.