BREAKING: ‘Oekraïne wordt geen lid van de Navo’, zegt president Zelenskyy

De Oekraïense president Volodimir Zelensky gaf op 15 maart 2022 voor het eerst toe dat zijn land niet kan toetreden tot de NAVO. Dat was het belangrijkste argument voor Rusland om Oekraïne binnen te vallen (lees verder).

Eindelijk een doorbraak in de gesprekken! Als president Zelensky dat een maand eerder had gezegd, was er geen oorlog met Rusland geweest, geen duizenden doden, geen oorlogsschade, geen 3 miljoen vluchtelingen, geen uitbreiding van de Navo tot aan de Russische grens… 

De verklaring van Zelensky was voorspelbaar maar komt toch nog vrij onverwacht hard binnen bij de de NAVO, EU en VS die hun droom om de westerse invloedsfeer uit te breiden tot aan de poorten van Moskou letterlijk in rook zien opgaan.

Topoverleg is in de maak: de Amerikaanse president Joe Biden komt op 24 maart 2022 naar Brussel. Hij zal deelnemen aan een NAVO-top in het teken van de oorlog in Oekraïne en ook aan een EU-top. Dat laatste is uitzonderlijk.

Secretaris-generaal Jens Stoltenberg kondigde eerder vandaag al aan dat volgende week donderdag de staatshoofden en regeringsleiders van de NAVO-lidstaten samenkomen op het hoofdkwartier van de verdragsorganisatie in Brussel. 

“We zullen het hebben over de Russische invasie in Oekraïne, onze sterke steun voor Oekraïne en de verdere versterking van de afschrikking en defensie van de NAVO“, zegt hij op Twitter.

De spanningen in Oekraïne liepen de laatste paar maanden al in hoog tempo op. Toch lijkt men in het Westen compleet overvallen door de vastberadenheid waarmee Rusland Oekraïne binnenviel en vraagt men zich af hoe dit heeft kunnen gebeuren. De geopperde verklaringen zijn echter allemaal sterk geworteld in een westers perspectief, vindt Roy Bernabela:

De Russische president Vladimir Poetin zou uit zijn op het stichten van een groot Russisch rijk. De vergelijking met Hitler ligt nooit ver om de hoek. Ook wordt er gesuggereerd dat Poetin gek is geworden, alle rationaliteit heeft verloren, of handelt vanuit wrok. Maar Eurocommissaris Frans Timmermans spant de kroon wat betreft het etaleren van westerse perspectieven. Volgens hem is Rusland Oekraïne binnengevallen, omdat Poetin de aandacht wil afleiden van het klimaatprobleem.

Oekraïne door de ogen van Poetin

Om de huidige crisis te begrijpen, is het zinvol om de vertrouwde westerse bril eens af te zetten, uit te zoomen en de situatie te bekijken vanuit een Russisch perspectief. Ook al is het ontzettend moeilijk – zelfs voor de doorgewinterde dissident – om los te komen van de rotsvaste overtuiging dat wij westerlingen in ieder verhaal de goeierikken zijn. Het toneelspel van de wereldgeschiedenis kent echter meerdere subplots die elkaar deels overlappen. En ieder verhaal heeft andere hoofdrolspelers met een eigen perspectief en een eigen oordeel over goed en kwaad.

Uitbreiding van de NAVO sinds de val van het IJzeren Gordijn

Uitbreiding van de NAVO

Uitbreiding van de NAVO wordt in het Westen over het algemeen gezien als vooruitgang. Hoe meer landen zich bij de alliantie aansluiten, hoe veiliger Europa wordt, zo is de gedachte. Maar in Rusland denkt men daar anders over, vooral wanneer die uitbreiding te dicht in de buurt komt van hun grondgebied.

Sinds het einde van de Koude Oorlog is de NAVO geleidelijk uitgebreid richting het oosten. In 1999 werden Polen, Tsjechië en Hongarije lid van het bondgenootschap. Vijf jaar later, in 2004, voegden ook Slovenië, Slowakije, Roemenië, Bulgarije en de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen zich bij de NAVO. Dit moet al een bittere pil zijn geweest voor de Russen, maar kennelijk waren ze bereid dit te accepteren. Waarschijnlijk omdat het land zich destijds militair, politiek en economisch een stuk minder sterk voelde ten opzichte van het Westen dan nu.

Hierbij moet aangetekend worden dat alleen de Baltische staten direct grenzen aan Russisch grondgebied; de overige nieuwe NAVO-lidstaten bevinden zich niet direct in hun achtertuin.

NAVO-top in Boekarest

Tijdens de NAVO-top in april 2008 in Boekarest werd besloten dat ook Kroatië en Albanië toe mochten treden tot het bondgenootschap.

De Verenigde Staten, toen geleid door de Republikeinse president George W. Bush, stonden erop dat ook Oekraïne en Georgië lid zouden worden, maar dit stuitte op weerstand van een aantal Europese landen die beseften dat dit gevoelig zou liggen in Moskou.

Als compromis werd in de slotverklaring van de top toch de volgende zin opgenomen:

“De NAVO verwelkomt de Euro-Atlantische ambities van Oekraïne en Georgië om lid te worden van de NAVO. We zijn vandaag overeengekomen dat deze landen lid zullen worden van de NAVO.”

Twee NAVO-bruggen te ver

Hoewel er geen concreet tijdspad aan verbonden werd, vormt de intentieverklaring van de NAVO om Oekraïne en Georgië op te nemen als leden een grote bedreiging voor Rusland.

Georgië ligt direct aan de Russische zuidgrens, strategisch zeer belangrijk gelegen tussen de Zwarte Zee en de Kaspische Zee, op de drempel van de Kaukasus. In augustus 2008, een paar maanden na de top in Boekarest, vocht Rusland al een oorlog uit met Georgië om de zelfverklaarde republieken Zuid-Ossetië en Abchazië te steunen.

Voor Poetin is Oekraïne vanuit strategisch oogpunt nog veel belangrijker dan Georgië. Het is een groot land in het hart van Europa, heeft 44 miljoen inwoners en deelt een 2.300 kilometer lange grens met Rusland. Die staatsrechtelijke grens wordt niet gemarkeerd door natuurlijke barrières, zoals een rivier of een gebergte. Geografisch lopen de twee landen naadloos in elkaar over. Toetreding van Oekraïne tot de NAVO zou betekenen dat het voor Rusland een stuk moeilijker – en kostbaarder – wordt om de westgrens te bewaken.

Uitbreiding EU

Behalve de pogingen om Oost- en Centraal-Europese landen in militaire zin los te weken uit de Russische invloedssfeer, heeft het Westen ook steeds meer landen in economische zin geïncorporeerd. De Baltische staten, Polen, Slowakije, Hongarije en Roemenië zijn als nieuwe EU-lidstaten inmiddels economisch vervlochten met Europa.

Door de economische verwevenheid oriënteren die landen zich ook cultureel en politiek steeds meer richting het Westen. Het in 2014 getekende en in 2017 in werking getreden – na ratificatie door de individuele EU-lidstaten – associatieverdrag tussen Oekraïne en de EU is in de ogen van Poetin een onacceptabele stap richting een volwaardig Oekraïens EU-lidmaatschap.

Het Westen als verspreider van democratie

Het Westen heeft een onbedwingbare neiging om overal en altijd zoveel mogelijk democratie te willen verspreiden. Bezien vanuit het liberale paradigma waarmee een groot deel van de westerse bevolking is vergroeid, valt daar weinig tegenin te brengen. Maar voor iemand als Poetin moet dit als zeer bedreigend overkomen.

In Oekraïne kreeg deze neiging vorm door de westerse steun voor de Maidan-revolutie, die eind 2013 begon. De Europese Unie en Oekraïne hadden in de voorafgaande jaren een eerste versie van een associatieverdrag uitonderhandeld. Onder grote Russische druk weigerde de toenmalige president Viktor Janoekovitsj op het laatste moment echter het verdrag te ondertekenen. Dit leidde tot protesten van burgers die voorstander waren van het verdrag met de EU.

Na bemiddeling – bemoeienis in de ogen van Poetin – van de EU, met influisterende Amerikanen op de achtergrond, werd op 21 februari 2014 met Janoekovitsj en de oppositie overeengekomen dat er een interimregering en vervroegde verkiezingen zouden komen. Voor veel betogers ging dit akkoord echter niet ver genoeg. In het daaropvolgende tumult hebben Janoekovitsj en veel van zijn ministers het land moeten ontvluchten om plaats te maken voor een op het Westen georiënteerde regering, onder leiding van Oleksandr Toertsjynov. Poetin ziet dit als niets anders dan een door het Westen geïnitieerde coup.

Direct hierna lijfde Rusland de Krim in. De mogelijkheid dat Oekraïne volledig binnen de westerse invloedssfeer zou vallen, was voor Poetin reden om in elk geval de marinebasis in Sevastopol op de Krim en toegang tot de Zwarte Zee veilig te stellen. Vervolgens werden in Oost-Oekraïne de volksrepublieken Donetsk en Loehansk uitgeroepen – al dan niet met steun van Russische groene mannetjes.

Veiligheid

Het Westen typeert het gedrag van Poetin dus graag als imperialistisch, een bedreiging voor de wereldvrede. Maar gezien de NAVO- en EU-uitbreidingen richting het oosten en de onbedwingbare drang van het Westen om democratische – anti-Russische – bewegingen in de regio te steunen, is de verklaring voor de huidige situatie misschien wel veel simpeler. Wellicht wil Poetin wel gewoon toezien op de territoriale veiligheid van Rusland.

Zowel in december als in februari heeft hij het Westen en Oekraïne nog tevergeefs gevraagd om de garantie dat het land nooit lid zou worden van de NAVO en dat er geen wapens opgesteld zouden worden. Hoe zouden de VS reageren als Rusland zwaar militair materieel zou opstellen in hun achtertuin?

Afghanistan, Irak en Libië – om maar een paar landen te noemen – zijn compleet in de vernieling geholpen in naam van westerse veiligheid. Om dan verbolgen te reageren wanneer Poetin naar militaire middelen grijpt in zijn streven om veiligheid voor Rusland te waarborgen, getuigt van een ernstig gebrek aan zelfreflectie en realiteitszin.

Poetin heeft heel wat op zijn kerfstok en is allerminst een verlichte en onfeilbare ziel die de wereld niets dan goeds brengt. En geen normaal mens is blij met een oorlog. Maar voor de Rus die houdt van zijn land en bezorgd is om de toenemende militaire dreiging van het Westen aan de Russische grens, is Poetin misschien wel de juiste man op de juiste plaats.

Bronnen:

  • naar een artikel van Roy Bernabela Opinie: Oekraïne door de ogen van Poetin” van 5 maart 2022 op de site van Stichting Blckbx
  • naar een artikel van Jos De Greef “President Volodimir Zelenski: “We moeten erkennen dat Oekraïne niet kan toetreden tot de NAVO”” van 15 maart 2022 op de site van VRT NWS
  • naar een artikel van Soeren Kern “Why Did Vladimir Putin Invade Ukraine?” van 14 maart 2022 op de site van The Gatestone Institute

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.