‘Ontvlucht de treinen!’; vroege waarschuwing van strijders uit het getto van Warschau aan West-Europese Joden

Een opmerkelijk beeld van een vrijgelaten Joodse gevangene die een nazi-Duitse soldaat onder schot houdt met de bajonet op het geweer tijdens het einde van de Tweede Wereldoorlog in januari 1945

Ter gelegenheid van de Internationale Holocaustherdenkingsdag publiceert het Ghetto Fighters’ House voor de eerste keer een document dat in 1943 op de radio werd uitgezonden en waarin Joodse gemeenschappen worden gewaarschuwd om aan de nazi’s te ontsnappen.

De inhoud van een brief, geschreven door het Joodse verzet in het getto van Warschau en uitgezonden in 1943, waarin Joden in West-Europa werden opgeroepen de nazi-treinen te ontvluchten die hen naar vernietigingskampen brachten, werd donderdag voor het eerst onthuld.

De tekst van het document, gepubliceerd door de krant Yedioth Ahronoth, werd vrijgegeven door het Ghetto Fighters’ House museum ter gelegenheid van de Internationale Holocaust Herdenkingsdag.

De brief is geschreven door Adolf Avraham Berman (1906-1978), die aan het hoofd stond van Zegota, de Poolse ondergrondse beweging die zich inzette om Joden te redden van de Holocaust, evenals de kinderhulporganisatie CENTOS die voor duizenden kinderen zorgde in het getto van Warschau.

Berman schreef volgens een Hebreeuwse vertaling van het originele Pools, die in het rapport staat:

“De vernietigingsplaatsen in Treblinka, Auschwitz, Belzec en Sobibor hebben de laatste tijd voortdurend deportaties ontvangen van Joden uit West-Europa, vooral uit Frankrijk, Nederland en België. Binnen 24 uur na aankomst worden ze vernietigd in de stoom- en gaskamers.

Er wordt gezegd dat een groot deel van de veroordeelden niet gelooft dat ze gaan werken. Er wordt gezegd dat de rijtuigen waarin passagiers reizen niet altijd worden bewaakt, en toch vluchten de gedeporteerden niet massaal uit de rijtuigen.

De bevolking van Nederland, België, Frankrijk en alle landen van West-Europa moet worden opgeroepen om de Joden die daar wonen op te roepen en te waarschuwen voor het levensgevaar dat hen bedreigt – zodat ze zich verbergen voordat ze naar het oosten reizen, massaal vluchten voor de treinen, zichzelf redden van een zekere vernietiging.”

Berman slaagde erin de brief uit het getto naar het Poolse verzet te smokkelen, die hem naar Londen bracht vanwaar hij werd uitgezonden op 16 april 1943, drie dagen voor de opstand in het getto van Warschau.

Noam Rachmilevitch, hoofd van de archieven van het museum, zei dat de brief aantoonde dat de Joodse ondergrondse probeerde de dood van hun mede-Joden duizenden kilometers verderop te voorkomen, “mensen die ze nooit hebben ontmoet en nooit hebben gekend.”

De ondergrondse verzamelde informatie over massamoord die vervolgens via ondergrondse kanalen werd verzonden “in een laatste poging om de Joden van West-Europa ertoe te brengen zich te verbergen en zich niet te presenteren voor de deportaties naar het oosten naar de vernietigingskampen”, zei hij.

Een ander belangrijk aspect van de brief is dat deze in het Pools werd uitgezonden en die, zei Rachmilevitch, bedoeld was om lokaal verzet tegen de nazi-onderdrukkers uit te lokken en om publiekelijk verzet te tonen tegen de moord op de Joden.

Adolf-Abraham Berman spreekt op een bijeenkomst ter nagedachtenis aan het getto van Warschau en degenen die deelnamen aan de opstand. De vergadering werd gehouden op 19 april 1946, de derde verjaardag van het uitbreken van de opstand. Op de foto: Berman staat op een deel van het eerste herdenkingsmonument in de buurt van het getto, tegenover het gebouw waarin de Judenrat was gehuisvest (op de achtergrond te zien). Ook op de foto: Naomi Judkowski (links van Berman).

Na de oorlog werd de brief met honderden andere documenten verzonden naar het Ghetto Fighter’s Museum, gevestigd in Kibbutz Lohamei Hagetaot, opgericht door overlevenden van de Holocaust.

Het getto van Warschau in Polen werd opgericht door nazi-Duitsland in 1940 binnen te vallen en huisvestte op een gegeven moment meer dan 460.000 Joden. Van daaruit werden de bewoners gedeporteerd naar nazi-concentratie- en vernietigingskampen. Velen stierven van de honger in het getto.

Een opstand tegen de nazi’s tussen april en mei 1943 werd uiteindelijk overwonnen door duizenden Duitse soldaten. Bijna alle overige bewoners werden ofwel gedood in het getto of gedeporteerd naar vernietigingskampen en het getto werd vernietigd.

Berman overleefde de oorlog en werd lid van het Poolse parlement en voorzitter van het Centraal Comité van Poolse Joden. In 1950 emigreerde hij naar Israël en werd bij de verkiezingen van 1951 in de Knesset gekozen.

Hij was een van de getuigen die getuigde tijdens het proces tegen de nazi-oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann in Israël. Hij stierf in 1978 op 71-jarige leeftijd.

Een schilderij van Naomi Judkowski getiteldi: ‘Oswiecim – de laatste executie, januari 1945.’ Opmerking: Het kunstwerk maakt deel uit van een album met schilderijen, ‘The Oswiecim Death Camp’: twintig werken in aquarel en inkt op papier, die de ervaringen van de kunstenaar in het vrouwenkamp van Auschwitz – Birkenau beschrijven. Naomi Judkowski, toen Zofia Rosenstrauch, zat vanaf juli 1943 in het kamp. Het album werd in 1945 in Warschau gemaakt en diende als getuigenis in het Eichmann-proces.

Bronnen:

  • naar een artikelFlee the trains: Warsaw Ghetto fighter’s early warning to Western European Jews” van 27 januari 2022 op de site van The Times of Israel

Een gedachte over “‘Ontvlucht de treinen!’; vroege waarschuwing van strijders uit het getto van Warschau aan West-Europese Joden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.