Een reis naar de Goelag en terug: het verslag van Julius Margolin die de slavenkampen van Stalin overleefde

De Goelag jaren in Rusland. Gevangenen op het afgelegen eiland Sachalin – augustus 1948 tot november 1954 (beeldbron: Wikipedia)

De mensen in de gaskamers wisten, toen ze stierven, dat de wereld in opstand was gekomen tegen hun beulen. De mensen in de (Sovjet-)kampen hadden echter niet eens deze troost.

Deze grimmige, schokkende woorden werden meer dan 70 jaar geleden geschreven door Julius Margolin (1900-1971) in Tel Aviv na een gedwongen verblijf van vijf jaar in een kamp in de Goelag-archipel.

Zijn verslag als “een vervloekte zek (gevangene)” en de dagelijkse strijd om te overleven in de permafrost werd een jaar geleden voor het eerst in het Engels gepubliceerd.

Margolin’s memoires, Journey into the Land of the Zeks and Back (1949), was niet alleen een van de vroegste verslagen over de opsluiting van miljoenen door het regime van Stalin, maar ook een waarin het lijden van de Joden in de Goelag aanzienlijk werd genoemd.

Margolin, geboren in Pinsk, was een volgeling van Jabotinsky en een schrijver over het zionisme. Hij was de archetypische Pools-joodse intellectueel die vele talen sprak en promoveerde in Duitsland.

In 1936 emigreerde hij met zijn vrouw en zoon naar Palestina, maar moest £ 1.000 lenen om in aanmerking te komen voor een visum. Om deze schuld af te betalen, keerde hij terug naar Polen om een ​​textielfabriek in Łódz te leiden. Hij zou op 3 september 1939 terugkeren naar Tel Aviv, de dag dat de oorlog uitbrak tussen nazi-Duitsland en dit land.

Twee dagen eerder was Hitler Polen vanuit het westen binnengevallen. Twee weken later viel Stalin vanuit het Oosten Polen binnen. Polen hield op te bestaan ​​- het resultaat van het Molotov-Ribbentrop-pact, het vriendschapsverdrag tussen nazi-Duitsland en stalinistisch Rusland.

Een wanhopige Margolin probeerde de grens met Roemenië over te steken, maar ontdekte dat Joden de toegang werd ontzegd. Hij keerde terug naar het huis van zijn bejaarde moeder in Pinsk, dat een centrum werd voor bijeenkomsten van de Joodse intelligentsia.

In veel steden werd de intrede van het Rode Leger door de Joden verwelkomd als redding van officiële discriminatie. In Pinsk demonstreerden Joodse jongeren op straat met portretten van Poesjkin en Stalin. De realiteit begon al snel zo’n enthousiasme te overweldigen.

De NKVD (voorloper van de KGB) begon de Sovjetisering van Pinsk met de sluiting van kranten, bibliotheken en boekhandels. De joodse school van 700 leerlingen werd gesloten. De werken van de Hebreeuwse dichters Bialik en Tchernikovski werden illegaal verklaard. Jiddisch verving het Hebreeuws als de taal van het onderwijs.

De nepoorlog eindigde met de invasie van Noorwegen, de val van Frankrijk en de Battle of Britain in 1940. In het door de Sovjet-Unie bezette Polen werden zionisten en boendisten in steeds grotere aantallen gearresteerd en gedeporteerd. Naar schatting zijn tussen het uitbreken van de oorlog in september 1939 en Hitlers invasie van de USSR in juni 1941 meer dan een kwart miljoen mensen gearresteerd door de NKVD in het oosten van Polen. Zoals Margolin opmerkt: “Ze waren gedoemd in de vleesmolen te vallen en in de Sovjet-keuken te worden herwerkt tot een vormloze klodder.

Margolin beschouwde de Sovjet-Unie als niet in Europa of Azië, maar meer als een hybride waar willekeurige bevelen door onverschillige apparatsjiks het verschil tussen leven en dood konden betekenen.

Sommige Pools-joodse vluchtelingen konden deze omgeving niet aan en staken zelfs terug naar het door de nazi’s bezette Polen – tot grote verbazing van de Duitsers. Zoals een teruggekeerde het uitdrukte: “Bij de Duitsers is er de dreiging van de fysieke dood, maar hier is het de morele dood. Bij de Duitsers hoef je niet te liegen of je gedachten te verbergen.”

Poolse joden werden overgehaald om het Sovjetburgerschap aan te nemen. Margolin weigerde omdat hij wist dat als hij dat zou doen, hij nooit meer naar Tel Aviv zou kunnen terugkeren. Margolin vestigde zijn hoop op het verkrijgen van een visum voor Palestina. Hij vermoedde dat de Britten in Tel Aviv de toegang blokkeerden uit beleid.

Hoewel hij uiteindelijk wel een visumverlenging kreeg omdat hij in het bezit was van een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd, arresteerde de NKVD hem toch wegens het overtreden van de paspoortregelgeving. Zijn Poolse paspoort was van een land dat nu niet meer bestond. Zijn documenten werden niet herkend en in plaats daarvan werd hij vele weken opgesloten in afwachting van zijn deportatie.

Alle gevangenen waren bedekt met legers van luizen. Margolin merkt op: “Luizen van alle maten en kleuren zwermden op de hemdjes: kastanjebruine, bruine, zwarte en transparant witte luizen, brunettes en blondines en krachtige zwangere luizen.”

Binnen enkele weken was hij een van de 700 mensen aan boord van “the Wandering Coffin”, een trein die vastgeschroefde goederenwagons naar de Goelag trok.

Dwangarbeid in de slavenkampen van de Goelag Archipel

In de kampen overleefden alleen de sterken. In het kamp van Margolin begon het kappen van bomen om 5 uur ’s ochtends, bij -30°C tijdens de strenge winters. Margolin beschrijft de verbijstering van de Galicische Chasidim uit Złoczów en de trotse aristocratische echtgenotes van Poolse officieren bij aankomst. 

De afdaling naar “Dante’s Hell” omvatte zowel Silezische mijnwerkers als Joodse schrijvers uit Wenen. De ‘urki’, Russische kampcriminelen, jaagden op de nieuwkomers en stalen hun bezittingen met totale straffeloosheid. Bij vrouwen die zwanger raakten, werd hun baby na de geboorte weggehaald.

Iedereen moest werken. Fundamentalistische christenen, “de kleine christussen”, weigerden op zondag te werken – en werden doodgeschoten.

Er waren vier niveaus van voedsel geleverd. Degenen die niet aan de werknormen voldeden, kregen ’s ochtends en ’s avonds 500 gram brood en ‘een dunne soep’.

Het broodrantsoen steeg tot 700 g voor degenen die aan de norm voldeden. Het derde niveau waren degenen die de norm met 125 procent overtroffen en het hoogste niveau degenen die de norm met 150 procent overtroffen. Ze kregen macaroni en erwten – en “een goulash” van rottend paardenvlees.

De gevangenen van de eerste twee niveaus overleefden het simpelweg niet door gebrek aan voedsel. De zeks werden gereduceerd tot “hongerige beesten” – werkmachines voor hun meesters.

Margolin overleefde jaren in het kamp omdat hij de strengheid van onmenselijke arbeid kon vermijden. Zijn vaardigheid in taal, vriendschap met artsen en gewoon geluk hielpen hem. Hij kon af en toe boeken lezen in het kamp en beschouwde zijn enige wapen als “de kracht van het woord”. Weer andere gevangenen noemden hem nu ‘opa’ in plaats van ‘papa’ omdat zijn haar wit was geworden – hij was nog in de veertig.

Margolin schrijft dat antisemitisme wijdverbreid was en dat alle intellectuelen als ‘joden’ werden beschouwd. Religieuze joden, merkte hij op, bezaten “grote morele kracht en standvastigheid” en yeshiva-studenten leken het veel beter te doen dan voormalige leden van de Komsomol (jonge communisten).

Nieuws sijpelde sporadisch het kamp binnen. Toen Rudolf Hess naar Schotland vloog, geloofden de zeks dat dit een poging was om een ​​pact met Groot-Brittannië te smeden waarin beide landen zich tegen de USSR zouden keren.

Na verschillende valse starts werd Margolin uiteindelijk vrijgelaten uit het kamp en ging een jaar lang in ballingschap. Zijn doel was om terug te keren naar Polen en dan naar huis te reizen naar zijn vrouw in Tel Aviv, die geen idee had wat er met hem was gebeurd.

In Polen trof hij uitgehongerde Duitse gevangenen aan. “Terwijl ik me herinnerde dat mijn gekwelde moeder in een massagraf in Pinsk lag, met een gevoel van kieskeurige afschuw, gaf ik ze brood.”

Toen Margolin dit boek had voltooid, vond hij het buitengewoon moeilijk om een ​​uitgever te vinden. Niemand wilde de Sovjet-Unie bekritiseren, wiens strijdkrachten hadden geholpen om Hitler te verslaan. De beeldspraak van de overwinningsparade op het Rode Plein was te verkiezen boven de kennis van de parallelle wereld van de Goelag. 

Geen enkele Europese communist wilde dit “nepnieuws” over het geliefde Sovjet-moederland geloven. Margolin beschouwde zijn boek in hetzelfde licht als de hut van oom Tom van Harriet Beecher Stowe – het was een klaroengeschal om slavernij en slavenhouders te veroordelen.

Margolin stierf een paar weken na het eerste showproces van Sovjet-joden in Leningrad, precies 50 jaar geleden deze maand. Hij leefde lang genoeg om dus te getuigen van het ontstaan ​​van de grote emigratiebeweging die uiteindelijk een miljoen Joden naar de staat Israël bracht.

De hertuitgave van zijn boek in 2020, eindelijk in het Engels, brengt zijn opmerkelijke verhaal naar een nieuwe generatie.

Bronnen:

  • naar een artikel van Colin Shindler “A journey to the Gulag and back: one survivor’s account of Stalin’s slave camps” van 4 december 2021 op de site van The Jewish Chronicle (JC)
  • naar een artikel van Harry Merritt “Book Review: “Journey into the Land of the Zeks and Back” van 8 oktober 2020 op de site van The Arts Fuse
  • naar een artikel van Michel J. Cuny “Julius Margolin : un représentant de l’aile dure du sionisme” van 16 maart 2018 op de site van Agora

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.