Dreyfus affaire die de Joden in Frankrijk schokte heeft thans een museum in het huis van Emile Zola

De Franse president Emmanuel Macron heeft in de buurt van Parijs ingehuldigd wat wordt beschouwd als ’s werelds eerste museum over de onrechtmatige en antisemitische vervolging van wijlen legerkapitein Alfred Dreyfus.

Het nieuwe museum, Maison Zola, dat dinsdag in de buitenwijk Médan werd ingehuldigd, bevat minstens 500 documenten, waaronder foto’s, gerechtelijke documenten en persoonlijke voorwerpen van de 8-jarige beproeving die eindigde in 1906 met Dreyfus’ vrijstelling van verzonnen spionageaanklachten en veroordelingen. 

Sommige documenten worden getoond aan muren in de hoofdruimte van het Dreyfus-museum, hangend tegen gigantische tekstbenamingsconcepten zoals “Justitie, “Verraad” en “Onschuld”. Er zijn ook kopieën te zien van antisemitische karikaturen die in de reguliere kranten in Frankrijk zijn gepubliceerd in verband met de Dreyfus-processen.

Emile Zola: “J’ Accuse!”

Het Dreyfus Museum maakt deel uit van het Zola House, een culturele instelling die zich toelegt op het bewaren van de herinnering aan Émile Zola, de beroemde Franse schrijver die, hoewel zelf niet joods, een sleutelrol speelde in het leiden van oppositie en protesten tegen het onrecht dat Dreyfus is aangedaan. 

Zola had in het gebouw gewoond waar de naar hem genoemde instelling is gevestigd. Het Zola House was al meer dan een decennium gesloten voor renovatie en wordt heropend met de toevoeging van het Dreyfus Museum.

Zola’s rol in de Dreyfus-affaire werd onsterfelijk gemaakt op 13 januari 1898, toen hij in het weekblad Le Petit Journal een invloedrijk artikel schreef met de titel ‘J’ Accuse‘ of ‘Ik beschuldig’. 

De open brief bekritiseerde de vervolging van Dreyfus, zogenaamd voor het bespioneren van Frankrijk voor Duitsland; de kapitein, schreef Zola, werd vervolgd en veroordeeld op basis van weinig bewijs omdat hij joods was. (Na de publicatie van het artikel werd Zola berecht wegens smaad en vluchtte hij het land uit, terwijl hij zijn resterende jaren in ballingschap doorbracht.)

In 1899 kreeg Dreyfus gratie van de Franse president en werd hij vrijgelaten na gevangenisstraf van drie jaren op het beruchte Duivelseiland, aka l’ Ile du Diable in Frans Guyana (Z-Amerika), en in 1906 sprak een militaire commissie hem officieel vrij.

Emile Zola overleed op 29 september 1902. Hij werd aanvankelijk begraven op de Cimetière de Montmartre in Parijs, maar op 4 juni 1908, slechts vijf jaar en negen maanden na zijn dood, werd zijn stoffelijk overschot overgebracht naar het Panthéon, waar hij een crypte deelt met Victor Hugo en Alexandre Dumas.

Een karikatuur uit 1899 in de reeks ‘Musée des Horreurs’ waarin Emile Zola wordt voorgesteld als “De Koning der Varkens“, in reactie op de Dreyfus Affaire

Het proces had nog bredere implicaties voor de volgende eeuw van het joodse denken: Theodor Herzl, die door velen wordt gezien als de vader van het moderne seculiere zionisme, deed verslag van het proces als journalist en beschreef het later als een keerpunt in zijn ideologische ontwikkeling van een assimilerende jood tot een zionist.

Het Maison Zola en het Dreyfus Museum gaan op 28 oktober open voor het publiek, meldde CNews. De renovatie van het Maison Zola en de opening van het museum hebben volgens CNews minstens $ 6 miljoen gekost, grotendeels afkomstig van overheidssubsidies. 

Het Dreyfus-museum was oorspronkelijk van plan om in 2019 te openen, maar een reeks tegenslagen, waaronder de COVID-19-pandemie, vertraagden de opening.

De directeur van het museum en de instelling, Louis Gautier, vertelde CNews dat de nieuwe ruimte “de Dreyfus Affaire zal tonen en vertellen, maar ook vragen zal stellen over essentiële kwesties als tolerantie, andere zaken, mensenrechten, vrouwenrechten, de scheiding van kerk en staat en het contract tussen de republiek en haar burgers.

De woning van Emile Zola in Médan in 1907 [beeldbron: Fortunapost] en hieronder Maison Zola in 2021 zoals het door president Macron werd ingehuldigd als een museum

Bronnen:

  • naar een artikel van Cnaan Liphshizo “The Alfred Dreyfus affair shocked Jews in France. Now there’s a museum devoted to it.” van 26 oktober 2021 op de site van The Jewish Telegraphic Agency (JTA)