Gerhart Riegner’s telegram van 8 augustus 1942 dat de wereld waarschuwde voor de Holocaust

“De wereld zal niet vergaan door de slechten, maar wel door de goeden die aan de kant staan en niets doen!”

Op 8 augustus 1942 dicteerde de WJC-vertegenwoordiger in Genève, Gerhart M. Riegner, een telegram aan Amerikaanse diplomaten omtrent Hitlers plannen om de Joden in Europa uit te roeien. Het duurde maanden voordat de kritieke informatie in het Riegner Telegram openbaar werd gemaakt.

Het Riegner-telegram was een kort bericht dat in augustus 1942 vanuit Zwitserland naar de regeringen van Groot-Brittannië en de Verenigde Staten werd gestuurd. Het leidde uiteindelijk tot een openbare aankondiging dat nazi-Duitse leiders van plan waren om Europese joden systematisch te vermoorden.

Het antisemitisme en de jodenvervolging van nazi-Duitsland was in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust geen geheim. Vrijwel direct nadat Adolf Hitler in januari 1933 werd uitgeroepen tot kanselier van Duitsland, brachten kranten en tijdschriften in het buitenland verslagen uit over de nieuwe Duitse wetgeving gericht tegen de joden, de oprichting van concentratiekampen, en geweld tegen Joden in heel Duitsland.

Landen in West-Europa zagen een toename van de Duitse Joodse immigratie, en na de annexatie van Oostenrijk (Anschluss) door Duitsland in maart 1938, debatteerden de landen op het westelijk halfrond over de mate waarin ze de honderdduizenden Joden moesten helpen die Europa wilden verlaten.

Nadat de oorlog begon met de Duitse invasie van Polen in september 1939, hoorden burgers van de geallieerde en neutrale landen over nieuw gecreëerde getto’s in Oost-Europa. Amerikaanse hulpverleners waren getuige van de deportatie van Joden uit Frankrijk in 1942, en journalisten vertelden de lezers dat Joden in Oost-Europa werden opgepakt, uit hun steden werden gehaald en doodgeschoten.

Deze nieuwsberichten en ooggetuigenverklaringen werden voor het eerst verspreid tijdens de berichtgeving over de wereldwijde economische depressie in de jaren dertig en latere oorlogen in Europa en de Stille Oceaan. Ze leidden niet tot wijdverbreid publiek begrip of geloof dat nazi-Duitsland probeerde alle Europese joden te vermoorden.

Hoewel Hitler in een toespraak in januari 1939 beloofde dat een wereldoorlog zou resulteren in “de vernietiging van het Joodse ras in Europa”, was het oorspronkelijke doel van nazi-Duitsland om Joden uit het Derde Rijk te verdrijven. Maar medio 1941 en zeker tijdens de Wannsee-conferentie in januari 1942 had nazi-Duitsland zijn plan voor de joden gewijzigd in totale vernietiging door moord.

Villa Marlier in Wannsee, waar op 20 januari 1942 een vergadering werd belegd door nazikopstukken onder leiding van Reinhard Heydrich (de Slager van Praag) en Adolf Eichmann (de organisator van de Holocaust en de man die tot op het laatst ‘de treinen liet rijden’ richting vernietigingskampen in het Oosten). Het doel van die belangrijke vergadering was om de violen gelijk te stemmen. Alle nazibonzen en nazidepartementen werden deelachtig gemaakt omtrent de massale fysieke uitroeiing van de Joden die al aan enkele maanden aan de gang was. Hun actieve betrokkenheid en onvoorwaardelijke medewerking werd gevraagd om aldus het genocideplan van systematische en fabrieksmatige uitroeiing van de Joden van Europa uit te voeren. Vroeger dacht men dat hier de beslissing werd genomen tot de Endlösung, maar dat genocidebevel werd de facto reeds een half jaar eerder – midden juli 1941 – in Berlijn door Adolf Hitler aan Rijksmaarschalk Hermann Goering afgeleverd.

Onder de sluier van oorlog zagen internationale waarnemers niet meteen dat het doel van nazi-Duitsland was veranderd. De geallieerde inlichtingendiensten verzamelden informatie over de Einsatzgruppen, de Duitse SS en de mobiele moordbrigades van de politie die tussen juni 1941 en juni 1943 uiteindelijk meer dan een miljoen Joden aan het oostfront vermoordden.

Op 12 september 1941 informeerde de Britse inlichtingendienst premier Winston Churchill dat “de [ Duitse] politie alle Joden vermoord die in hun handen vallen.”

Sovjetfunctionarissen erkenden in januari 1942 publiekelijk dat “bloedige executies vooral gericht waren tegen ongewapende en weerloze Joodse arbeiders”. Zowel geallieerde als neutrale diplomaten schreven rapporten waarin ze vermoedden dat vele duizenden Joden naar het oosten werden gedeporteerd tot hun dood.

Zelfs regeringsfunctionarissen hadden echter moeite om te geloven dat er een massamoordcampagne op Joden door nazi-Duitsland plaatsvond. Bovendien wisten velen niet wat er gedaan kon worden, behalve vechten en de oorlog winnen, om het doden te stoppen.

Op 8 augustus 1942 bezocht Gerhart Riegner, die de afgelopen dagen had nagedacht over de informatie die hij van Sagalowitz had ontvangen, het Amerikaanse consulaat in Genève, dat meldde dat hij ‘in grote opwinding’ was aangekomen. 

Die dag dicteerde hij een telegram aan de Amerikaanse vice-consul Howard Elting, Jr. Riegner’s telegram legde uit dat tussen de drie en een half en vier miljoen Joden in het door de nazi’s bezette gebied “na deportatie en concentratie in het oosten in één klap [moeten] worden uitgeroeid om eens [en] voor alle Joodse kwestie in Europa op te lossen.” 

Niet wetende dat er al massamoord plaatsvond, vertelde Riegner Elting dat de campagne gepland was voor de herfst, en dat de nazi’s het gebruik van blauwzuur [waarschijnlijk een verwijzing naar Zyklon B] om joden te vergassen.

Elting stuurde het bericht door naar het Amerikaanse gezantschap in Bern en voegde eraan toe dat de informatie van Riegner “wellicht een kern van waarheid kan bevatten”. Minister Leland Harrison, de hoogste Amerikaanse diplomaat in Zwitserland, geloofde Riegner niet en schreef dat een massamoordplan waarschijnlijk een “oorlogsgerucht was dat door angst werd geïnspireerd“. Toch stuurde hij het bericht door naar het ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington, DC.

Ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington waren het met minister Harrison eens, in de veronderstelling dat het nieuws van Riegner onmogelijk waar kon zijn. Ze besloten de boodschap van Riegner niet door te sturen naar de beoogde ontvanger: Rabbi Stephen Wise, de voorzitter van het World Jewish Congress en zijn Amerikaanse component, het American Jewish Congress.

Gerhart Riegner bezocht ook het Britse consulaat in Genève. Hij dicteerde een soortgelijk bericht aan diplomatieke functionarissen daar, die het naar Londen doorstuurden. De vertegenwoordiger van het World Jewish Congress in Engeland, Samuel Sydney Silverman, was lid van het parlement. Hoewel functionarissen van het ministerie van Buitenlandse Zaken debatteerden over het doorsturen van het bericht naar Silverman, omdat het “gênante gevolgen” zou kunnen hebben als het publiek het nieuws zou vernemen, besloten ze uiteindelijk om dit te doen. Riegner verzocht Silverman om ‘New York te raadplegen’. Silverman stuurde daarom een ​​kopie van Riegners bericht rechtstreeks naar Rabbi Wise, die op zaterdag 29 augustus arriveerde, drie weken nadat Riegner Elting in Genève had ontmoet.

Als reactie op het nieuws hielden de Joodse gemeenschappen in veel geallieerde landen bijeenkomsten en waken, en riepen woensdag 2 december 1942 uit tot een internationale dag van rouw. Duizenden arbeiders in Ecuador pauzeerden een kwartier als protestgebaar. Sommige Hebreeuwstalige kranten voegden zwarte randen toe aan hun omslagen. Joodse gemeenschappen in Palestina, Egypte, Australië, Nicaragua en vele andere landen vastten en sloten hun bedrijven voor een dag. Er werden diensten gehouden in meer dan 1500 synagogen in de Verenigde Staten, en duizenden Joden namen deel aan een sombere parade door de straten van New York City.

Het Riegner-telegram was niet de eerste informatie over de moord op de Joden die de geallieerden bereikte. Stephen Wise’s aankondiging van Riegners boodschap leidde echter tot wijdverbreide publieke verontwaardiging. Na november 1942 wisten veel geallieerde burgers dat nazi-Duitsland een plan had om Europese joden te vermoorden.

Het Riegner telegram van 8 augustus 2021

Bronnen:

  • naar een artikelThe Riegner Telegram” op de site van The Jewish World Congress (WJC)

Een gedachte over “Gerhart Riegner’s telegram van 8 augustus 1942 dat de wereld waarschuwde voor de Holocaust

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.