Na de dood van dr. Eliyahu in Bagdad blijven er nog maar 4 joden over in Irak

Plaatje hierboven: Dr. Thafer Eliyahu, orthopedisch arts in het Wasiti-ziekenhuis in Bagdad, is overleden. Hij is een van de laatste Iraakse joden in Bagdad, hij werd de “Dokter van de Armen” genoemd omdat hij altijd gratis mensen behandelde die de kosten niet konden betalen.

De dood van dokter Thafer Eliyahu (Muallem) trof Irak hard, niet alleen omdat de dokter de meest behoeftigen gratis behandelde, maar omdat met zijn overlijden er nu nog maar vier Joden in het Midden-Oosten land over zijn daar waar er voorheen ca. 150.000 woonden.

Op de Joodse begraafplaats Habibiya in Bagdad, ingeklemd tussen het Martelaarsmonument opgericht door ex-dictator Saddam Hoessein en het onrustige sjiitische bolwerk Sadr City, neigt een bejaarde moslimman nog steeds naar de graven, maar bezoekers zijn zeldzaam. Het is nu zeldzaam om Joods gebed in de open lucht te horen in Bagdad, waar er maar één synagoge is die slechts af en toe opengaat en geen rabbijnen.

Joodse wortels in Irak gaan echter zo’n 2.600 jaar terug. Volgens de bijbelse traditie kwamen ze in 586 v. C. aan als gevangenen van de Babylonische koning Nebukadnezar II nadat hij de tempel van Salomo in Jeruzalem had verwoest. In Irak schreven ze de Babylonische Talmoed op het land waar de patriarch Abraham werd geboren en waar volgens sommigen de Hof van Eden lag, in het hart van de Mesopotamische moerassen.

Meer dan 2500 jaar later, in het door het Ottomaanse bestuur geregeerde Bagdad, waren joden de op een na grootste gemeenschap in de stad, met 40% van de inwoners. Sommigen waren zeer prominente leden van de samenleving, zoals Sassoon Eskell (1860-1932), de allereerste minister van Financiën van Irak in 1920, die grote indruk maakte op de Britse avonturier en schrijver Gertrude Bell.

Tegenwoordig ‘bidt men thuis’, zei een inwoner van Bagdad met kennis van de joodse gemeenschap van de stad, die er ook voor koos anoniem te blijven. Als mensen met een joodse naam te maken krijgen met de administratie, ‘zullen ze niet goed worden ontvangen’, voegde hij eraan toe.

Edwin Shuker, een vriend van wijlen Thafer, zegt dat hij de dokter voor het eerst ontmoette in 2003. Thafers moeder was een van de eerste vrouwelijke artsen in Irak en ze had haar eigen privékliniek in Bagdad in de jaren vijftig. Toen de meeste Joden in Irak werden gedwongen het land te verlaten, bleef ze er werken tot aan haar dood een paar jaar later.

Volgens Edwin Shuker, een Jood geboren in Irak in 1955 en verbannen naar Groot-Brittannië sinds hij 16 was:

Er zijn nog maar vier Joden met de Iraakse nationaliteit die afstammelingen zijn van Joodse ouders in het land, de autonome Koerdische regio niet meegerekend.

Een keerpunt in de Joodse geschiedenis in Irak kwam met de eerste pogroms in het midden van de 20e eeuw. In juni 1941 liet de Farhud-pogrom in Bagdad meer dan 100 Joden dood, eigendommen geplunderd en huizen verwoest.

In 1948 werd Israël opgericht te midden van een oorlog met een Arabische militaire coalitie die ook Irak omvatte. Bijna alle 150.000 Joden in Irak gingen in de daaropvolgende jaren in ballingschap. Hun identiteitskaarten werden afgenomen en vervangen door documenten die hen tot doelwit maakten, waar ze ze ook lieten zien.

Nog steeds, zei Shuker, verbiedt de Iraakse wet het herstel van hun staatsburgerschap. In 1951 was 96% van de gemeenschap vertrokken. Bijna alle overgebleven Joden volgden dit voorbeeld na de openbare ophangingen van ‘Israëlische spionnen’ in 1969 door de Baath-partij, die net na een staatsgreep aan de macht was gekomen.

Irak leed onder sancties in de jaren negentig. Na de Amerikaanse invasie in 2003 is het sektarisch geweld toegenomen en spelen pro-Iraanse milities een belangrijke rol in het land. Terwijl er in de regio Noord-Koerdistan meer tolerantie en hulpverlening is geweest voor de historische Joodse gemeenschap, zijn Joodse sites en heiligdommen in Bagdad en andere gebieden ofwel verwaarloosd of geconfisqueerd.

“Bevordering van het zionisme” werd bestraft met de dood, en die wetgeving is ongewijzigd gebleven. Aan de andere kant huisvest Israël nu 219.000 Joden van Iraakse afkomst. Ze lieten huizen en synagogen achter, die tot 2003 “in perfecte staat en elke eigenaar identificeerbaar waren” in Irak, zei Shuker. “Het enige dat nodig is, is een stemming in het parlement’ om alles terug te geven aan de families,” zei hij.


Bronnen:

♦ naar een artikelIraq’s Jewish community dwindles to fewer than 5” van 29 maart 2021 op de site van Israel Hayom

♦ naar een artikel van Seth J. Frantzman “Mourning Iraq’s last Jewish doctor, Iraqis reconnect to Jewish history” van 18 maart 2021 op de site van The Jerusalem Post

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.