Nederlandse dorp Nieuwlande vertelt zijn unieke Holocaust reddingsverhaal

Op een koude ochtend in februari 1945 zag een Nederlandse nazi-SS-eenheid een buitenlands ogende man rondlopen op een boerderij in het afgelegen dorp Nieuwlande in de provincie Drente in het noorden van Nederland.

De nazi’s confronteerden boer Jan van der Helm en schoten hem neer toen hij probeerde te ontsnappen. Ze ontdekten vijf ondergedoken Joden op de boerderij en sloegen een van hen, Szaya Reiner, dood in het bijzijn van zijn vrouw, twee zonen en zijn neef. De overige vier werden naar een concentratiekamp gestuurd en maar overleefden uiteindelijk de Holocaust.

De moord op Van der Helm, vader van twee kinderen, was een schokkende tragedie voor de hechte plattelandsgemeenschap Nieuwlande. Toch had de inval veel erger kunnen zijn voor het dorp.

Zonder dat de nazi’s het wisten, was de boerderij van van der Helm slechts het topje van de ijsberg van een bijna unieke collectieve reddingsoperatie. Bijna alle 700 inwoners van Nieuwlande waren betrokken bij het onderduiken en redden van honderden Joden, verzetsstrijders en Duitse deserteurs.

In 1985 werd Nieuwlande een van de slechts twee locaties die gezamenlijk werden geëerd door het Israëlische Yad Vashem Holocaustmuseum voor het redden van Joden, naast Le Chambon-sur-Lignon in Frankrijk.

Het Franse dorp is het spul van de legende geworden, met de eerste documentaire erover die in 1987 verscheen, gevolgd door verschillende andere. Daar werd meer dan tien jaar geleden een museum gebouwd.

Maar mede door de afkeer van de grotendeels protestantse bevolking van zelfverheerlijking, is Nieuwlande ook in Nederland grotendeels onbekend gebleven. Het Nederlands Nationaal Holocaust Museum heeft er geen tentoonstellingen over gehad en het Nederlands Verzetsmuseum heeft op haar website precies acht woorden gewijd aan de reddingsoperatie.

Met uitzondering van een stille heropvoering direct na de Tweede Wereldoorlog, zijn er geen documentaires gemaakt over Nieuwlande, die, in tegenstelling tot Chambon, niet eens een vermelding heeft in de Holocaust Encyclopedia van het United States Holocaust Memorial Museum.

Plaatje hierboven: Het monument ter ere van het dorpje Nieuwlande in het erepark van Yad Vahsem, Jeruzalem. De steen vermeld de namen van de inwoners van Nieuwlande, die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog actief hebben ingezet voor het redden van Joden. “PLANTSOEN TER ERE VAN 202 GERECHTVAARDIGEN ONDER DE VOLKEREN IN NIEUWLANDE- DRENTE- EN OMSTREKEN” [beeldbron: Traces of War]

Toch omvat de oorlogsgeschiedenis van Nieuwlande het bredere verhaal van de Holocaust in Nederland. Het heeft ’s werelds op een na hoogste aantal gedocumenteerde jodenredders, maar had ook veel collaborateurs die, geholpen door de topografie en de nabijheid van Nederland tot Duitsland, de nazi’s hielpen om in het koninkrijk het hoogste sterftecijfer onder joden overal in het door de nazi’s bezette West-Europa te bereiken.

Van de 140.000 Nederlandse joden zijn er meer dan 100.000 vermoord. Het eerste museum met de Nieuwlande-redding werd in 2018 geopend door vrijwilligers op een oude school, geschonken voor het goede doel door de plaatselijke gemeente. Het heeft tot nu toe ongeveer 5.000 bezoekers ontvangen.

“Het verhaal vertellen, is zeggen dat wat hier gebeurde buitengewoon was, maar voor veel reddingswerkers en hun families was het te vanzelfsprekend om iets te vieren”, zei Hanneke Rozema, een inwoner van Nieuwlande en een van de oprichters van het museum. “Ik denk dat het een deel van de reden is waarom het verhaal relatief weinig bekend is.”

Lees hier verder dit merkwaardig stukje geschiedenis.

Plaatje hierboven: De ambassadeur van Israël, Haim Divon, bracht samen met zijn vrouw Linda op 9 november 2014 een bezoek aan Nieuwlande, het dorp dat zweeg. Hij betuigde daar de eer aan het dorp, dat als één van slechts twee plaatsen in de wereld de prestigieuze Yad Vashem-medaille heeft gekregen. Die onderscheiding wordt uitgereikt door de staat Israël aan niet-joden die tijdens de oorlog hulp aan joden hebben gegeven. [beeldbron: © BRU/Henriëtte Meppelink]


Bronnen:

♦ naar een artikel van Cnaan Liphshiz “This Dutch village is finally ready to tell its unique Holocaust rescue story” van 27 januari 2021 op de site van The Jewish Telegraphic Agency (JTA)

Een gedachte over “Nederlandse dorp Nieuwlande vertelt zijn unieke Holocaust reddingsverhaal

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.