Natan Sharansky en de betekenis van vrijheid: Levenslessen van de dissident, politicus en activist

Natan Sharansky is computerwetenschapper, schaakspeler, een refusenik, dissident, politiek gevangene, partijleider, minister, non-profitorganisatie en auteur van bestsellers. Hij had nooit verwacht dat hij schooladviseur zou worden. Maar het coronavirus overtreft de verwachtingen.

Begin maart, toen het virus begon op te duiken in Joodse gemeenschappen buiten New York City, bevond Sharansky zich online, in een ongebruikelijke positie. Hij begon met leerlingen en ouders van wie de scholen waren gesloten te delen hoe hij het had gedaan tijdens jaren in gevangenschap.

Sharansky schrijft in zijn nieuwste boek, Never Alone, dat hij samen met de historicus Gil Troy schreef:

In eerste instantie leek het absurd, zelfs obsceen. Hoe kan mijn ervaring met schaken in mijn hoofd in mijn strafcel te vergelijken zijn met opgesloten zitten in met gadgets gevulde huizen die op internet zijn aangesloten – met computerschaak – vooral omdat dit isolement wordt opgelegd om mensen te beschermen, niet om ze te breken?

Wat Sharansky besefte, is dat de kosten van lockdowns niet afhankelijk zijn van de redenen erachter. De plotselinge en schijnbaar willekeurige onderbreking van individuele plannen, bewegingen en relaties veroorzaakt psychologische schade.

Sharansky nam een ​​korte YouTube-video op voor het Joods Agentschap – je kunt het hier bekijken – met zijn vijf tips voor quarantaine. Erken het belang van uw keuzes en gedrag, adviseerde Sharansky. Begrijp dat sommige dingen buiten uw macht liggen. Blijf lachen. Geniet van je hobby’s. Beschouw jezelf als onderdeel van een groter doel.

Verrassend genoeg“, schrijft Sharansky, “ging dit korte fragment viraal en bereikte het binnen een paar dagen zoveel mensen over de hele wereld dat ik me afvroeg waarom ik dit boek zou schrijven.

Zijn reactie was een ander voorbeeld van zijn grappige en vaak zelfspot. De video, hoe nuttig hij ook is, komt niet overeen met de kracht en wijsheid van Never Alone. Deels autobiografie, deels meditatie over de Joodse gemeenschap, verbindt het boek de thema’s van Sharansky’s eerdere werk, van zijn memoires uit de gevangenis, Fear No Evil (1988), tot zijn verdediging van culturele bijzonderheid, Defending Identity (2008). Het is een aangrijpend verhaal van emancipatie en verbinding, van vrijheid en betekenis.

Sharansky werd in 1948 geboren in de Oekraïense stad Stalino. Zijn voornaam was Anatoly. Zijn ouders waren opgeleide professionals die hun joodse identiteit bagatelliseerden. Ze wilden geen politieke en sociale vergelding riskeren. “De enige echte joodse ervaring die ik had, was de confrontatie met antisemitisme“, schrijft hij.

De vroegrijpe jeugd bracht zijn vroege jaren door met schaken. Hij leerde navigeren door een Sovjet-systeem dat zijn heerschappij handhaafde uit angst. Hij raakte gevangen om te dubbeldenken. Hij herhaalde officiële leugens en mythen, niet omdat het goed was om te doen, maar omdat het veilig was om te doen.

Sharansky schreef zich in bij het Moscow Institute of Physics and Technology. ‘Ik dook de republiek van de wetenschap in‘, schrijft hij. ‘Deze wereld leek geïsoleerd van het dubbeldenk dat ik thuis onder de knie had.’

De overwinning van Israël in de Zesdaagse Oorlog zette hem ertoe aan zijn erfgoed te ontdekken. ‘Toen ik besefte hoe weinig ik wist over dit land waar zoveel mensen nu naar vroegen, kreeg ik honger om meer te leren.’

Sharansky bestudeerde afbeeldingen van bijbelse taferelen die aan de muren van de galerijen van Moskou hingen. Hij vond een samizdat-kopie van Leon Uris ‘Exodus, een historische potboiler-fictie die de oprichting van Israël beschrijft. “Het trok me in de Joodse geschiedenis, en de geschiedenis van Israël, door mijn Russische wortels. Het hielp me mezelf te zien als onderdeel van het verhaal.”

Het jaar daarop schreef de Sovjet-kernfysicus Andrei Sacharov zijn ‘Reflections on Progress, Peaceful Coexistence, and Intellectual Freedom‘. Sacharov pleitte voor vrijheid van onderzoek. Hij eiste de bescherming van mensenrechten. Sharansky schreef hierover:

Sacharov waarschuwde dat het leven in een dictatuur twee keuzes biedt: of je overwint je angst en staat voor de waarheid, of je blijft een slaaf van angst, hoe mooi je titels ook zijn, hoe groot je datsja ook is. Uiteindelijk kon ik niet aan mezelf of mijn geweten ontsnappen.

Geïnspireerd door Sacharov vroeg Sharansky in 1973 een visum aan om naar Israël te emigreren. Hij werd afgewezen. Hij kon de Sovjet-Unie niet verlaten. Dat maakte hem tot een refusenik:

Mijn leven als dubbeldenker, waarmee ik bewust was begonnen toen ik vijf was op de dag dat Stalin stierf, was voorbij. De professionele wereld die ik voor mezelf had opgebouwd, mijn kasteel van wetenschap, stortte op slag in. Voortaan zou ik kunnen zeggen wat ik dacht, doen wat ik zei en zeggen wat ik deed.

De twee zorgen van Sharansky’s leven – identiteit en vrijheid – raakten versmolten. In Defending Identity schreef hij:

Democratie – een vrij leven in een vrije samenleving – is essentieel omdat het een menselijk verlangen bevredigt om iemands pad te kiezen, om zijn doelen na te streven. Het verruimt de mogelijkheden en biedt kansen voor zelfontplooiing. Identiteit, een leven van toewijding, is essentieel omdat het een menselijk verlangen bevredigt om deel uit te maken van iets dat groter is dan jezelf. Het voegt betekenislagen toe aan ons leven en verdiept de menselijke ervaring.

Vrijheid biedt keuze. Identiteit geeft richting. Het zou even duren voordat Sharansky van zijn eigen vrijheid kon genieten. In 1975 werkte hij samen met Sacharov. Het jaar daarop richtte hij de Moscow Helsinki Group op om de Sovjets onder druk te zetten om de verplichtingen na te komen die ze in mand drie van de Helsinki-akkoorden hadden gedaan. De KGB arresteerde hem in 1977. In Fear No Evil schreef hij daarover:

Ik bracht de volgende negen jaar door in de gevangenis en in een werkkamp, voornamelijk over een speciaal disciplinair regime, waaronder meer dan 400 dagen in strafcellen, en meer dan 200 dagen in hongerstakingen.

In de gevangenis speelde hij schaakspelletjes in zijn hoofd. ‘Ik heb altijd gewonnen.’ Hij plaagde de bewakers met anti-Sovjetgrappen. Hij was niet bang. Wat konden ze doen – hem in de gevangenis stoppen? Hij communiceerde met zijn medegevangenen via morsecode. Ze lieten de toiletten leeglopen en spraken met elkaar via leidingen.

Hij las de Sovjetpropaganda esoterisch, tussen de regels door. Hij kwam erachter wat er werkelijk aan de hand was door te bepalen wat de autoriteiten hadden weggelaten. Sharansky zat in de gevangenis toen hij hoorde dat president Ronald Reagan de Sovjet-Unie het ‘Evil Empire’ had genoemd. Het was 1983. Reagan had de beroemde – en controversiële – woorden uitgesproken in een toespraak voor de National Association of Evangelicals. In een interview uit 2004 zei Sharansky er dit over:

Het was een van de belangrijkste, vrijheidsbevestigende verklaringen, en we wisten het allemaal meteen. Voor ons was dat het moment dat voor hen echt het einde betekende, en voor ons het begin. De leugen was ontmaskerd en kon nu nooit meer onverteld worden. Dit was het einde van Lenins ‘Grote Bolsjewistische Oktoberrevolutie’ en het begin van een nieuwe revolutie, een vrijheidsrevolutie – Reagans revolutie.

Sharansky en zijn vrouw Avital waren uit elkaar sinds haar immigratie naar Israël, de dag nadat ze in 1974 trouwden. Tijdens zijn gevangenschap werkte ze onvermoeibaar voor hem en voor andere weigeraars en dissidenten. Ze vond een bondgenoot in de Israëlische VN-ambassadeur, Benjamin Netanyahu.

Ze ontmoette Reagan, die de Sovjetleiders begon te vragen Sharansky vrij te laten. Gorbatsjov liet hem op 11 februari 1986 vrij. Hij werd herenigd met Avital op de luchthaven van Frankfurt. Ze vlogen naar Israël. ‘‘Het was maar één lange dag,’ zuchtte Avital later die avond, in ons nieuwe huis in Jeruzalem. “Ik ben ’s ochtends in Israël aangekomen. Je bent ’s avonds aangekomen. Het was maar een hele, hele lange dag ertussen.

Hij werd Natan. Hij ging de Israëlische politiek binnen. Hij hielp bij de hervestiging van een miljoen immigranten uit de voormalige Sovjet-Unie. Hij was tegen de vredesakkoorden van Oslo. Hij nam ontslag bij de regering van Ariel Sharon vanwege het beleid van eenzijdige terugtrekking uit de Gazastrook. Zijn werk als activist was gewijd aan het bouwen van wat Reagan had beschreven als ‘de infrastructuur van de democratie’.

Sharansky maakte onderscheid tussen vrije samenlevingen en angstgemeenschappen. In The Case for Democracy (2004) schreef hiij hierover:

De structurele elementen die democratische samenlevingen in staat stellen de mensenrechten te respecteren – onafhankelijke rechtbanken, de rechtsstaat, een vrije pers, een vrij gekozen regering, betekenisvolle oppositiepartijen, om nog maar te zwijgen van mensenrechtenorganisaties – waren allemaal opvallend afwezig in angstsamenlevingen.

Sharansky’s carrière verzet zich tegen samenvatting. Het biedt lessen in moed, vrijheid, gerechtigheid, erbij horen en hoop. Wat zijn voorbeeld bijzonder relevant maakt, is zijn volharding dat vrijheid en identiteit, vrijheid en stam, niet alleen compatibel zijn, maar ook codependent. In Never Alone schrijft hij:

Om een ​​vol, interessant en zinvol leven te leiden, moet je erachter zien te komen hoe je voldoende verbonden kunt zijn om je vrijheid te verdedigen en vrij genoeg om je identiteit te beschermen.  Dezelfde puzzel stelt naties voor. Door te profiteren van het beste van liberalisme en het beste van nationalisme, kunnen we samen opkomen voor de gezamenlijke missie om erbij te horen en vrij te zijn, die beide centraal staan ​​in het menselijk geluk.

Regeringen stellen de voorwaarden van vrijheid vast. Maar identiteit moet van onderaf komen. De meest positieve en duurzame bronnen van identiteit zijn niet te vinden in de politiek. Ze bevinden zich in het maatschappelijk middenveld. De instellingen van familie, geloof en gemeenschap vertellen ons wie we zijn, wat we willen, waar we heen moeten.

Mensen zijn antecedent aan de overheid. En dat moeten ze blijven, wil de democratie overleven. Dit is de onvergetelijke leer van Natan Sharansky, held en kampioen van vrijheid.


Bronnen:

♦ naar een artikel van Matthew Continetti “Natan Sharansky and the Meaning of Freedom” van 27 november 2020 op de site van The Washington Free Beacon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.