Over de verloren Joodse gemeenschap van Soedan en Joodse Miss Khartoem ’s in de fifties

Plaatje hierboven: In 1973 was Elias Benno, wiens Soedanese paspoort hierboven wordt getoond, een van de laatste joden die Soedan verlieten. Door zijn slechte gezondheid kon hij niet meer op zichzelf leven en daarom besloot hij uiteindelijk naar Londen te verhuizen, waar hij een jaar bij zijn dochter Sara woonde voordat hij stierf [beeldbron: BBC News]

Met het in de steigers staande normalisatie akkoord tussen Israël en de moslimstaat Soedan in het verschiet, worden vele Joden nog steeds emotioneel als ze terugdenken aan hun jeugd in Soedan. Ze dromen nog steeds over het land en dartelen in hun verbeelding aan de oevers van de Blauwe Nijl, ook al is het meer dan 50 jaar geleden dat ze het land moesten verlaten.

De Joden in Soedan vormden ooit de kleinste joodse gemeenschap in het Midden-Oosten, een hechte groep van 1.000 mensen die warme relaties onderhielden met hun moslimburen. De meesten woonden in de grote steden Khartoum, Omdurman, Khartoum North en Wad Madan. Velen kwamen regelmatig samen in de synagoge van Khartoem of de Joodse recreatieclub van de stad.

Maar de oprichting van Israël in 1948 en de Arabisch-Israëlische oorlogen die daarop volgden maakten het dagelijks leven voor veel Soedanese Joden ongemakkelijk. Anti-Israël-protesten braken uit en retoriek werd soms anti-Joods, wat leidde tot achterdocht, haat en intimidatie.gevolgd door een reeks Arabisch-Israëlische oorlogen, dwong hen in de jaren zestig te vluchten.

De nationalisatie van grote bedrijven begin jaren zeventig zorgde voor twijfel over hun toekomst. Omdat ze zich bedreigd en onzeker voelden, besloten de meeste Soedanese joden met tegenzin te migreren naar de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Zwitserland of Israël, waarbij ze hun huizen, winkels, vrienden en rijkdom achterlieten.

Miss Khartoem 1956
De verlegen Joodse Yvonne Cohen werd tot haar eigen verbazing Miss Khartoem 1956 (plaatje hierboven). Zij was geen echte beroemdheid maar haar verhaal zegt veel over hoe in de jaren vijftig in de Arabische wereld werd gedacht aan joden.

Ze zou meedoen aan de Miss Egypte wedstrijd, maar toen ze erachter kwamen dat ze Joods was, namen ze haar de titel af. Ze diskwalificeerden haar omdat ze Joods was. Dat was in 1956 toen er een oorlog woedde aka de Suez Crisis. Er staat een foto van haar met de beker in de kranten in Khartoum, maar toen gaven ze die aan de nummer twee, omdat ze christen was.

Miss Khartoem 1958
De mooie Joodse Aziza Adam Mandel volgde in de voetsporen van Yvonne Cohen en werd twee jaar later in Soedan bekroond tot Miss Khartoem 1958.

Haar familie ‘Al Mandel’ vestigde zich in de stad Al-Nahud. Waar ze bekend stonden om sieraden en uitgeverijen. Ze werden stilaan een van de beroemdste en rijkste Joodse families van Soedan. Servet Mandel was een expert op het gebied van sieraden en een ander familielid Adam Dawad Mandal werkte in de bosindustrie.

Suleiman Dawad Mandel werkte voor de Soedanese post. Hij nam daarna ontslag om zich als drukker te vestigen. Hij gaf o.a. de River Forum krant uit en werd beroemd voor het uitgeven van luxueuze drukwerken samen met Samira Hassan Adam Dawad Mandela. Wat betreft Majdi Mandel, die werkte dan weer voor de Soedanese luchtvaartmaatschappij Sudan Airlines.

Er is een beroemd Arabisch lied geschreven over Aziza, ‘Het Meisje van de Nijl‘.


Bronnen:

♦ naar een artikel van EoZ “Miss Khartoum, 1958, was Jewish” van 25 oktober 2020 op de site van Elder of Ziyon

♦ naar een artikelMiss Khartoum and other Jewish tales from Sudan” van 21 oktober 2019 op de site van The Jerusalem Post

♦ naar een artikel van Ismail Kushkush “Sudanese Jews recall long-lost world with nostalgia” van 25 januari 2017 op de site van The Times of Israel

♦ naar een artikelSudan’s lost Jewish community – in pictures” van 20 oktober 2019 op de site van BBC News