Middeleeuwse reisverslagen naar het Heilig Land (6/6): Rabbi Moses ben Israel Naphtaly Hirsch Porges

Tijdens de Middeleeuwen waren Joden over de hele wereld verspreid, en velen van hen ondernamen de moeilijke en soms gevaarlijke reis om de overblijfselen van Jeruzalem te zien. Ze lieten brieven en dagboeken achter die de toestand van Jeruzalem in die jaren beschrijven.

Rabbi Moses ben Israel Naphtaly Hirsch Porges, geboren ca. 1600 in Praag, werd leider van de plaatselijke Joodse gemeenschap en rabbijn van de Pinkas Synagoge (Pinkasova synagoga). Gebouwd in ca. 1492 is de Pinkas synagoge de 2de oudste synagoge van Praag.

Hij was een familielid van Jesaja ha-Levi Horowitz die hij in 1621 naar Erez Israel volgde. Hij vestigde zich in Jeruzalem waar hij rabbijn en afgezant werd van de Ashkenazische gemeenschap van Jeruzalem.

Toen, na de bloedbaden van Chmielnicki van 1648-1649 in de Pale (het verplichte vestigingsgebied voor Joden in Rusland), de bijdragen van Polen stopten en de Ashkenazi-gemeenschap in Jeruzalem met schulden werd overspoeld, werd Porges als hun afgezant naar Frankfurt-am-Main in Duitsland gestuurd.

Tijdens deze missie publiceerde hij in Praag, Frankfurt en Amsterdam (1650) een klein geïllustreerd werk Darkhei Ziyyon of Darchej Cijon (Wegen naar Zion) in Joods-Duits, bedoeld om sympathie op te wekken en steun te krijgen voor de Joodse gemeenschap in Erez Israël.

Het boekje werd door andere Joodse reizigers naar Israël gebruikt als een gids. Daarin beschreef hij de wegen naar het land en het leven in Jeruzalem omstreeks 1650.

Darkhei Ziyyon‘ (Wegen naar Zion) ca. 1650
Rabbi Moses ben Naphtaly Hirsch Porges

Hieronder een fragment uit Darkhei Ziyyon (Wegen naar Zion) dat werd geschreven tijdens de (Turkse) Ottomaanse bezetting van het Land van Israël (1516-1917).

Het enige beddengoed dat u mee kunt nemen, is het beddengoed dat u onderweg gebruikt. Veren zijn in Jeruzalem goedkoop te verkrijgen bij de Duitse gemeenschap. U kunt nooit voldoende lakens, overhemden, sluiers, tafelkleden, zakdoeken en alle andere soorten linnen meenemen, want in Jeruzalem zijn deze dingen duur en niet erg goed.

Elke persoon dient ook een paar goede schoenen en wollen winterkousen mee te nemen, want zulke kleding is niet erg goed in Jeruzalem. Afgezien daarvan is de winter koud in Jeruzalem, ook al vriest het niet. Herenkleding mag niet in grote hoeveelheden worden meegenomen, want ze zijn hier niet duur.

Laat in Ofen elke man iets kopen om naar de mode van de Turken om zijn hoofd te wikkelen, en als de stof helemaal wit is, moet je er een paar gekleurde draden in naaien, maar geen groen. Het is erg gevaarlijk om iets groen te dragen. Soms zijn de randen van de gebedssjaal ook groen, en dit moet van tevoren worden veranderd. Groen, de kleur van de profeet, is verboden voor Joden in heel Turkije en Jeruzalem.

In Jeruzalem worden veel koperen vaten gebruikt en die zijn hier erg duur. Laat ieder zijn koperen kneedbak meenemen, want thuis wordt brood gebakken en ook de was wordt daar gewassen. Je moet koperen potten meenemen, groot en klein, die van binnen een tinnen voering hebben. Ook een ijzeren driepoot waarop de potten worden geplaatst om te koken, eveneens een pan voor kokende vis en een koperen ketel om water uit de stortbak in elk huis te halen. Tevens een bassin dat meegenomen wordt naar de baden. De baden zijn, godzijdank, erg goed en gezond. Neem niet veel zilver en goud mee, ook al ben je rijk, want dat trekt alleen maar de aandacht. Maar het is goed om ijzeren kussentjes, sloten mee te nemen om uw kamers en dozen op te sluiten.

Boeken zijn niet duur in Jeruzalem, dus u moet uzelf er niet mee belasten vanwege de transportkosten. Laat iedereen alleen een dik gebedenboek meenemen, een Pentateuch met commentaren, een boetebedenboek, de Misjna, Rabbi Mordechai Jaffe’s Levush, een Shomrim la-Beker, een Festivalgebedenboek volgens het Praagse gebruik, een Midrasj, En Yaakov, de Shulhan Arukh en de Yalkut.

De vrouwen nemen een Teutsch Humash, Festival Prayer Book en Tehinnah mee; ook andere Duitse boeken. De gebedenboeken moeten klein zijn, want er is geen lessenaar in de synagogen en de boeken moeten in de hand worden gehouden. Een goed huis, vrouw zal ook Spaanse naainaalden meenemen, ook spelden groot en klein, zoals die thuis nodig zijn.

Er zijn allerlei soorten kruiden te vinden en erg goedkoop; Maar muskaatbloesems worden zelden gezien. De meeste voedingsmiddelen worden in Jeruzalem op gewicht verkocht, en natuurlijk ook andere dingen. Er is geen rundvlees, maar af en toe is er buffelvlees, dat niet zo lekker smaakt. Ganzen, eenden, kippen en duiven zijn er in overvloed en goedkoop.

Er zijn twee soorten olie; een genaamd Siridj is erg goedkoop, beter dan ganzenvet of boter, en is gemaakt van zaad. De andere olie is zoete olie, goedkoper dan Siridj maar niet zo goed en ook niet goed om mee te branden. Jonge radijsjes, alle soorten uien en peterseliewortel zijn allemaal erg goedkoop en kunnen het hele jaar door worden gegeten.

Grote citroenen om te bewaren, sinaasappels en citroenen, verschijnen de hele winter op de markt. Soms gaan sinaasappels acht voor een kreutzer, en soms zelfs goedkoper. Ze worden gebruikt om limonade te maken en mensen houden het sap vers in glazen door er een beetje olijfolie overheen te doen. Champignons of Duitse cantharellen zijn erg goedkoop. In de winter is er verse vis, zowel groot als klein, maar andere soorten dan die in het buitenland te vinden zijn. De vissen worden in zee gevangen en in anderhalve dag naar hier gebracht. Daarom is er in de zomer geen verse vis; want het kan onderweg slecht gaan.

Voor een grote woonkamer wordt jaarlijks acht leeuwendaalders betaald: voor een kleinere, vijf of zes. Mensen die in de synagoge-rechtbank wonen, waar de Loeb-synagoge en de twee studiehuizen zijn, leven krap en hebben geen water. Maar aan de andere kant kunnen ze elke dag heel vroeg naar de synagoge. Want de synagoge is ’s avonds gesloten zodra het avondgebed voorbij is, en pas weer geopend als de dag aanbreekt.

’s Nachts door de straten gaan is gevaarlijk. Wie niet in het Synagogue Court woont, heeft voldoende ruimte en ook meer water in huis. Het water is goed en gezond. Wie dat wil, kan het met zoethout drinken tegen twintig kreutzer de rotl. Sommigen drinken het met limonade. Het water is alleen regenwater en geen bronwater. Elk huis heeft een grote, zeer goed witgekalkte regenbak onder de grond, en daarboven is een klein gat waar het water naar binnen stroomt en wordt aangezogen. In jaren dat er weinig water is, moet het worden gekocht bij Turken, die het in leren zakken het huis binnen brengen.

Plaatje hierboven: Ansichtkaart Joods Nationaal Fonds, ca. 1901, Warschau Levanon Company. Theodor Herzl kijkt hoe de werkende klasse, de kibboetsim, de berg Zion bestijgen met boven hen de Toren van David, Jeruzalem [beeldbron: The Librarians]


de

Middeleeuwse reisverslagen naar het Heilig Land

  1. ♦ Rabbi Benjamin van Tudela [lezen]
  2. ♦ Mozes ben Nachman aka Ramban [lezen]
  3. ♦ Rabbi Jacob Ben R. Nathaniel Ha Cohen [lezen]
  4. ♦ Isaak ben Jozef ibn Chelo [lezen]
  5. ♦ Obadiah ben Abraham di Bartenura [lezen]
  6. ♦ Rabbi Moses ben Israel Naphtaly Hirsch Porges [lezen]

Bronnen:

♦ naar een boek van Rabbi Moses ben Israel Naphtaly Hirsch Porges “Darkhei Ziyyon” (1650) op de site van The Seventeenth Century Hebrew Book (2 Vols), Volume 1

♦ naar een artikel van Randy Schoenberg “Rabbi Moses ben Israel Naphtaly Hirsch Porges” van 13 januari 2019 op de site van GENI

♦ naar een artikel van Reuven Hammer “Travelers Accounts of Jerusalem” van 1 januari 1995 uit The Jerusalem Anthology

Een gedachte over “Middeleeuwse reisverslagen naar het Heilig Land (6/6): Rabbi Moses ben Israel Naphtaly Hirsch Porges

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.