Wat zijn de ‘nederzettingsblokken’ van Israël in Judea & Samaria

De term ‘nederzettingsblokken’ wordt sinds het begin van de jaren negentig in het Israëlisch-Palestijnse theater gebruikt, maar kwam tijdens het presidentschap van Bill Clinton veelvuldig voor in de vredesterminologie van het Midden-Oosten.

Clinton hoopte een vredesverdrag te sluiten door de Israëlische premier Ehud Barak en de leider van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie, Yasser Arafat, in Camp David II in 2000 te ontvangen. Clinton legde uit hoe de blokken passen in zijn plannen voor een vredesovereenkomst:

… Palestijnse soevereiniteit over Gaza in het overgrote deel van de Westelijke Jordaanoever, de opname in Israël van nederzettingsblokken, met als doel het aantal kolonisten in Israël te maximaliseren en de minimalisering van annexatie door Palestina om het levensvatbaar te houden, moet een geografisch aangrenzende staat zijn. Nu zou het land dat in de nederzettingsblokken aan Israël is gehecht, zo weinig mogelijk Palestijnen moeten omvatten, in overeenstemming met de logica van twee afzonderlijke thuislanden. En om de overeenkomst duurzaam te maken, denk ik dat er een aantal territoriale swaps en andere regelingen moeten komen.

Onder Clinton’s en andere soortgelijke plannen zouden Israëli’s die buiten de blokken wonen ofwel naar de nieuwe grens worden verplaatst, ofwel mogelijk de mogelijkheid krijgen om onder de Palestijnse heerschappij te blijven en te leven.

Maar wat zijn de blokken?
Semantisch wordt een ‘blok’ gedefinieerd als een combinatie van personen, groepen of naties die een eenheid vormen met een gemeenschappelijk belang of doel.

In het kader van het vredesproces zouden de grootste Israëlische nederzettingsblokken – geconcentreerde clusters van gemeenschappen – in elk vredesproces worden vastgehouden en deel gaan uitmaken van het soevereine Israëlische grondgebied.

Deze blokken vormen de overgrote meerderheid van de joden op de Westelijke Jordaanoever, met ongeveer 84% in de zes grootste blokken. Omdat veel van deze blokken naast of in de nabijheid van de Groene Lijn liggen, worden deze in Israël soms de ‘consensusregelingen’ genoemd.

Alle vredesbesprekingen over de uiteindelijke status tussen Israëli’s en Palestijnen hebben voorzien dat de grens van Israël zou worden uitgebreid tot Die nederzettingsblokken. In ruil daarvoor zouden de Palestijnen een gelijkwaardig gebied krijgen in wat nu het Israëlische grondgebied is in een landruil.

Waar zijn deze nederzettingsblokken precies?
Momenteel zijn de grootste nederzettingsblokken Gush Etzion en Beitar Illit (beide ten zuiden van Jeruzalem), Givat Zeev (ten noorden van Jeruzalem), Maale Adumim (ten noordoosten van Jeruzalem), Modiin Illit (centraal Israël) en Ariel (verder naar het noorden, nabij Nablus) . Kleinere blokken zijn Hebron, de South Hebron Hills, de Jordan Valley, Sha’ar Binyamin en anderen.

Wat betekent ‘consensus’ over de nederzettingsblokken?
Er is inderdaad een algemene consensus dat de dichtbevolkte blokken nederzettingen in gebieden in de buurt van de Groene Lijn in een vredesakkoord met de Palestijnen deel van Israël zal blijven. Deze blokken bestrijken ongeveer vijf procent van de Westelijke Jordaanoever, maar bevatten ongeveer 80 procent van de totale afwikkeling bevolking.

Een blik op de terugtrekking uit Gaza van 2005 is leerzaam. Een ontmanteld nederzettingsblok was Gush Katif, waar ongeveer 8.600 Israëli’s die in 17 nederzettingen woonden, werden geëvacueerd in hartverscheurende scènes. In het Israëlische debat over die terugtrekking stond niet alleen de mogelijkheid centraal dat Hamas de Strip zou overnemen, maar ook of de Israëli’s na een laatste vredesakkoord uiteindelijk in de Strip zouden blijven wonen.

Gush Katif had niet de bredere consensusondersteuning die de blokken van de Westelijke Jordaanoever hebben. Die consensus omvat niet alleen de rechter- en linkervleugels van Israël, maar ook de VS en zelfs de Palestijnen. Israëlisch links maakt al lange tijd deel uit van de consensus.

Voorbeelden zijn het Geneva Initiative onder leiding van Yossi Beilin, dat bestaat uit veel vooraanstaande linksen zoals voormalig Peace Now-directeur Mossi Raz. In 2018 riep Labour-partij MK Eitan Cabel zijn partijcollega’s op om te ‘ontnuchteren’ en het behoud van nederzettingen in het Labour-platform op te nemen.

In Amerika heeft het concept dat Israël de nederzettingsblokken opneemt ook tweeledig gesteund. In 2009 zei staatssecretaris Condoleeza Rice dat geen enkele Israëlische leider een vredesakkoord kan accepteren dat de grote nederzettingsblokken uitsluit.

Plaatje hierboven: Hamas-leider Khaled Meshaal (2e van rechts) ontmoet leden van The Elders-delegatie Lakhdar Brahimi, Ela Bhatt, de voormalige Amerikaanse president Jimmy Carter (3de van links) en de voormalige Ierse president Mary Robinson in Damascus, Syrië op 19 oktober 2010. De Elders waren op rondreis doorheen het Midden-Oosten om steun te ontwikkelen voor een vredesakkoord tussen Israël en de Palestijnen [beeldbron: Reuters/Khaled al-Hariri]

Verrassend genoeg sprak voormalig president Jimmy Carter, algemeen beschouwd als vijandig tegenover elke Israëlische aanwezigheid op de Westelijke Jordaanoever, ook zijn steun uit voor de claim van Israël op enkele van de nederzettingsblokken. Carter bezocht Gush Etzion in 2009 en vertelde verslaggevers daarna dat het ‘voor altijd’ in Israëlische handen zou moeten blijven:

Dit specifieke nederzettingsgebied [Gush Etzion] is niet een gebied waarvan ik me voorstel dat het ooit verlaten of veranderd wordt in Palestijns gebied. Dit maakt deel uit van de nauwe nederzettingen van de 1967-lijn waarvan ik denk dat ze hier voor altijd zullen zijn.

Wat de Palestijnen betreft, hun officiële aanwezigheid in kamp David II en in gesprekken over de jaren met inbegrip van het vredesaanbod van premier Ehud Olmert, toonden aan dat ze partij waren bij het idee dat Israël de nederzettingsblokken zou behouden. De Palestijnen en andere Arabische leiders hebben openlijk over het concept gesproken.

Toekomstige overwegingen
De term ‘nederzettingsblok’ wordt gebruikt omdat het een nauwkeurige beschrijving geeft die door alle betrokken partijen wordt gebruikt. De blokken zelf vormen slechts een deel van de zeer complexe, gecompliceerde en ingewikkelde situatie tussen de Israëli’s en de Palestijnen.

Hoewel de term ‘nederzettingen blok’ geen juridische status heeft, is het een flexibele en acceptabele beschrijving die wordt gebruikt om beleid en planning te formuleren voor toekomstige onvoorziene gebeurtenissen terwijl het de realiteit ter plaatse behandelt. Hoe de vredesinspanningen verlopen, valt natuurlijk nog te bezien.


Bronnen:

♦ naar een artikel van Paul Shindman “What Are Israel’s Settlement Blocs?” van 15 juni 2020 op de site van Honest Reporting