Spaanse generaal Franco gaf in juni 1941 een Jodenlijst met 6000 namen aan Himmler en Eichmann

Plaatje hierboven: Van links naar rechts: Op 25 oktober 1940 hadden SS-Obergruppenführer Karl Wolff en Reichsführer der SS Heinrich Himmler (midden) een geheime ontmoeting in Spanje met generaal Francisco Franco (rechts) om die ‘Judenfräge‘ te bespreken [beeldbron: Bundsarchiv]

De Spaanse dictator, generaal Francisco Franco, wiens apologeten gewoonlijk beweren dat hij joden beschermde, beval zijn ambtenaren een lijst op te stellen van ongeveer 6000 joden die op dat moment in Spanje woonden en deze op te nemen in een geheim Joods Archief, terwijl de twee landen onderhandelden over de mogelijke opname van Spanje in de groep van As-mogendheden, waaronder Italië, aldus de krant El País.

De bewuste Spaanse Jodenlijst werd in 1941 overhandigd aan de nazi-architect van de zogenaamde ‘definitieve oplossing’, de Duitse SS-chef Heinrich Himmler en werd opgenomen in de Joodse Volkstelling van Adolf Eichmann, ingediend op de Wannsee-conferentie, onder voorzitterschap van Reinhard Heydrich, in januari 1942. Op de Wannsee Conferentie werden de praktische modaliteiten uitgewerkt van hoe de Endlösung moest georganiseerd worden.

De Jodenlijst
De krant drukte de oorspronkelijke verzoek af dat onlangs uit Spaanse archieven is opgegraven en gaf de provinciale gouverneurs opdracht om lijsten op te stellen van ‘alle binnen- en buitenlandse Joden die in de provincie wonen … met hun persoonlijke en politieke voorkeuren, levenswijze, commerciële activiteiten, diploma’s en veiligheidscategorie.

Provinciegouverneurs moesten speciaal uitkijken voor Sefardische Joden, afstammelingen van degenen die in 1492 uit Spanje waren verdreven, omdat hun Ladino-taal en Spaanse achtergrond hen hielpen om in de Spaanse samenleving te passen. “Door hun aanpassing aan onze omgeving en hun vergelijkbare temperament kunnen ze hun afkomst gemakkelijker verbergen“, zei de order, die in mei 1941 werd verzonden.

De order die het Spaanse joodse archief creëerde, behandelde het jodendom als een raciale identiteit, in plaats van een religieuze identiteit, verwijzend naar ‘dit beruchte ras’ en wijdde zijn net op een manier die niet meer gezien werd sinds de inquisitie op zoek was naar valse bekeerlingen tot het rooms-katholicisme. Zulke mensen, zo waarschuwde het, “bleven onopgemerkt, zonder de mogelijkheid hun gemakkelijk uit te voeren pogingen tot ondermijning te voorkomen”.

De lijst lijkt geen joden te bevatten die op de vlucht waren uit Vichy-Frankrijk – waar soortgelijke lijsten werden opgesteld – of de rest van Europa, die meestal naar Portugal werden gestuurd. SS-officieren die in Spanje waren gedetacheerd, hielden de Spaanse joden nauwlettend in de gaten en werden vooral verontrust door sommigen die werden beschouwd als hechte leden van het regime van Franco.

Volgens El País waren dat onder meer de schrijver Samuel Ros, van wie Duitse agenten hem probeerden te beletten om te schrijven in officiële publicaties. Nu Hitler en Benito Mussolini in de oorlog waren verslagen, werden Franco en zijn Portugese buurman Antonio de Oliveira Salazar de enige overgebleven rechtse dictators in Europa.

Omdat de geallieerden onder druk stonden om Franco te verdrijven, probeerde zijn regime de sporen van zijn samenwerking met Hitler te verbergen en de geschiedenis van zijn beleid ten aanzien van joden te herschrijven. Het grootste deel van het joodse register werd vernietigd. Kopieën van sommige delen ervan bleven echter in de kantoren van de provinciegouverneurs en deze zijn sindsdien gevonden in archieven van de centrale provincie Zaragoza.

Spanjaarden hebben lang ruzie gemaakt over de houding van Franco ten opzichte van de joden, die leek te variëren naargelang wat het meest nuttig was voor zijn buitenlands beleid. Tijdens een overwinningsparade in Madrid in 1939, toen zijn alliantie met Hitler het sterkst was, had hij ‘de joodse geest die de alliantie van groot kapitaal met marxisten toestond’ aan de kaak gesteld.

Later in de oorlog werd Spanje echter een belangrijke ontsnappingsroute voor Joden die op de vlucht waren voor de vervolging van Hitler. Critici beweren dat de hulp van Spanje opzettelijk overdreven was om Franco’s positie in de VS te verbeteren.

De Israëlische oud-premier Golda Meier vertelde ooit aan het conservatieve Spaanse nieuwsmagazine Epoca dat haar land dankbaar bleef voor “de humanitaire houding van Spanje tijdens het Hitler-tijdperk, toen het hulp en bescherming bood aan veel slachtoffers van het nazisme”.

Francisco Franco, de Führer van Spanje
De onbuigzame, genadeloze, uiterst gewelddadige Francisco Franco (1892-1975) was aan de macht gekomen dankzij de militaire steun van nazi-Duitsland en het Italië van Mussolini. Hij vermoordde duizenden van zijn tegenstanders alvorens in 1939 de macht te grijpen en zichzelf uit te roepen tot El Caudillo, het Spaanse equivalent van der Führer.

Tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) en tot ver in de eerste jaren van zijn bewind verdween iedereen die verzet pleegde in een van de vele concentratiekampen, waar naar schatting driehonderdduizend burgers werden vermoord.

Als verdediger van het katholieke Spanje en vijand van het goddeloze communisme, zoals hij zichzelf noemde, streefde Franco naar een maatschappij waarin de man centraal stond en waarin vrouwen officieel werden uitgesloten van talloze invloedrijke posities.

Onder zijn bewind konden vrouwen geen hoogleraar worden en geen rechter; vrouwen mochten geen eigen bankrekening hebben en hadden niet eens het recht om hun gewelddadige echtgenoot te verlaten. Franco verklaarde alle huwelijken nietig die niet in een katholieke eredienst waren gesloten. Echtscheiding, anticonceptie, abortus en homoseksualiteit waren verboden.

Spanjes pacto de olvido – een door alle politieke partijen ondertekende overeenkomst om te ‘vergeten’ wat er onder Franco’s kwaadaardige bewind was gebeurd – betekende dat schoolkinderen in Spanje nauwelijks iets over de dictator leerden. Uit een opiniepeiling was gebleken dat de acteur James Franco bij tieners op meer herkenning kon rekenen dan Francisco Franco.

De oudere generaties zouden hem echter nooit vergeten. Het VICTOR-symbool boezemde hun die oud genoeg waren om zich zijn wrede bewind te herinneren nog altijd angst in. Net zoals de swastika van de nazi’s ook nog steeds als een huiveringwekkend symbool werd gezien.

In Spanje wordt er door sommige kringen tot op de dag van vandaag voor gewaarschuwd dat er op het hoogste bestuurlijke en religieuze niveau nog altijd aanhangers van Franco actief zijn en dat er een geheimùe broederschap zou bestaan van traditionalisten die zich voorgenomen hebben om de ultraconservatieve maatschappij van de vorige eeuw in ere te herstellen.


Bronnen:

♦ naar een artikel van Allyson M. Zacharoff “Spanish Antisemitism? The Jews in Spain Under Francisco Franco” van juni 2013 op de site van The College of William and Mary

♦ naar een artikel van Giles Tremlett “General Franco gave list of Spanish Jews to Nazis” van 20 juni 2010 op de site van The Guardian

Een gedachte over “Spaanse generaal Franco gaf in juni 1941 een Jodenlijst met 6000 namen aan Himmler en Eichmann

Reacties zijn gesloten.