Duitse synagoge vernietigd op Kristallnacht, blootgelegd door archeologen

Archeologen in de Duitse stad Frankfurt am Main hebben de verwoeste fundamenten blootgelegd van de Nieuwe Synagoge in Höchst, ook gekend als de Börneplatz Synagoge,  die in de nazi-pogrom van Kristallnacht op 10 november 1938 werd verwoest en afgebrand.

De opgravingen begonnen op 7 april in Ettinghausen-Platz, een klein plein in Höchst, dat tussen de markt en een monumentaal schuilkelder aan de Schleifergasse ligt, genoemd naar het voormalige hoofd van de joodse gemeenschap. Max Ettinghausen stond aan het hoofd van de joodse gemeenschap in Höchst, die in 1928 werd ingelijfd bij de stad Frankfurt.

In 1905 kon de joodse gemeenschap de synagoge, de vierde in de stad, inhuldigen. De onbewaakte synagoge werd vernietigd in de nazi-pogrom van Kristallnacht in de nacht van 9 op 10 november 1938. Ongeveer 91 mensen werden gedood, Joodse eigendommen werden beschadigd of vernietigd en naar schatting 30.000 Joodse mannen werden gearresteerd en naar concentratiekampen gestuurd.

Het vinden van de oorspronkelijke fundamenten van de synagoge was een van de doelen van de opgravingen. De archeologen kwamen bijna direct onder de kasseien van het plein de bakstenen reliëfbogen van de fundering tegen. “De nazi’s hebben de synagoge alleen bovengronds gesloopt, volgens het motto: wat je niet kunt zien is er niet“, zei opgravingsmanager Elke Sichert, meldde de plaatselijke krant Frankfurter Neue Presse.

Het opgravingsteam hoopt dat ze andere relikwieën zullen vinden, zoals munten en documenten die in de fundering zijn begraven. Marc Grünbaum, lid van de raad van bestuur van de joodse gemeenschap in Frankfurt, hoopt een discussie te hebben over hoe er met het joodse erfgoed van de stad wordt omgegaan, aangezien er andere joodse historische plekken in de stad zijn.

Een toren die werd gebruikt om de stad te bewaken, werd in 1798 gekocht door de Joodse gemeenschap van Höchst; vermoed wordt dat de ‘badkamer’ in de toren werd gebruikt als een mikveh, een Joods ritueel bad. Het Frankfurt Monuments Office nam eerder deze maand een kleine groep media en Joodse vertegenwoordigers mee op een rondleiding door de site, volgens Joods Erfgoed Europa.

De groep omvatte de burgemeester van Frankfurt, Uwe Becker, die ook het hoofd is van de deelstaatregering van Hessen voor joodse activiteiten en de strijd tegen antisemitisme. Becker beloofde “een waardige behandeling van de vondsten”, aldus Frankfurter Neue Presse.

In november 2010 werd een virtuele reconstructie van de synagoge genaamd ‘Telescopes into the Past’ gemaakt en geplaatst op Ettinghausen-Platz, vermeld op het Joods Erfgoed Europa op hun website. Twee telescopen werden op het plein geplaatst, waardoor bezoekers konden kijken en de reconstructie van het exterieur en interieur van de synagoge konden bekijken.

De tentoonstelling van Architectura Virtualis had ook informatieborden met teksten over de geschiedenis en de virtuele reconstructie.

Börneplaz-synagoge in Frankfurt-am-Main ca. 1890

Börneplatz-synagoge
De Börneplatz-synagoge was een synagoge van de Israëlitische gemeenschap in Frankfurt am Main. Het gebouw werd in 1881/1882 opgetrokken in plaats van het buitenlandse ziekenhuis gebouwd in 1780 aan de zuidkant van de voormalige Judengasse en werd op 10 september 1882 ingewijd.

De Börneplatz-synagoge diende als een van de vier grote synagogen van Frankfurt voor de orthodoxe vleugel van de gemeenschap als spiritueel centrum. Op 10 november 1938 werd het tijdens de novemberpogroms in brand gestoken door een nationaalsocialistische menigte. Het brandde af tot aan de buitenmuren.


Bronnen:

♦ naar een artikel van Alex Winston “German synagogue destroyed on Kristallnacht uncovered by archaeologists” van 12 mei 2020 op de site van The Jerusalem Post