Beïnvloedde farao Echnaton, de eerste monotheïst ter wereld, het Judaïsme? Vraag het aan Mozes

Plaatje hierboven: De Egyptische Farao Echnaton en zijn vrouw Nefertiti en hun kinderen (1352 tot 1336 voor Christus), leerden hun onderdanen dat ze slechts één God mochten aanbidden: de zonnegod Aton [beeldbron: Rational Faiths]

De eeuwenoude traditionele aanbidding van het Egyptische pantheon werd geconfronteerd door de Egyptische farao Echnaton (of Akhenaten) tijdens zijn regering in het midden van de 14de eeuw voor Christus, aan het einde van de 18de Dynastie. Die periode wordt ook gekenmerkt door de Exodus van de Joden uit Egypte onder leiding van Mozes.

Mozes, de Egyptenaar
Hoe dan ook, farao Echnaton is zonder twijfel de meest mysterieuze en meest interessante van alle oude Egyptische farao’s. Hij creëerde een revolutie in religie, filosofie en kunst, die resulteerde in de introductie van de eerste monotheïstische vorm van aanbidding die in de geschiedenis bekend is.

Tijdens zijn bewind kon farao Echnaton het complexe pantheon van de oude Egyptische religie afschaffen en vervangen door een enkele God, Aton, die geen beeld of vorm had. Sigmund Freud (1856-1939), een Oostenrijks-Joodse neuroloog en de grondlegger van de psychoanalyse, greep de opvallende overeenkomsten tussen de religieuze visie van Echnaton en de leer van Mozes als eerste aan en beweerde dat Mozes in feite een Egyptenaar was.

Freud was de eerste die een verband suggereerde tussen Mozes en Echnaton (aka Akhenaten). In zijn laatste boek Mozes en monotheïsme, gepubliceerd in 1939, betoogde Freud dat de bijbelse Mozes een ambtenaar was aan het hof van Echnaton en een aanhanger van de Aton-religie.

Na de dood van Echnaton, zo luidt de theorie van Freud, koos Mozes de Israëlische stam die ten oosten van de Nijldelta leefde als zijn uitverkoren volk, nam hen uit Egypte ten tijde van de Exodus en gaf hen de principes van de godsdienst van farao Echnaton en zijn gemalin Nefertiti door. Het Judaïsme was geboren en ca. 15 eeuwen later het Christendom.

Plaatje hierboven: Christen figuren zoals Jezus en Maria, apostelen en heiligen werden traditioneel afgebeeld met een goudkleurig aureool rondom hun hoofd, een laat overblijfsel [lees: kopij] van de Egyptische zonnegod Aton van de monotheïstische farao Echnaton (aka Mozes?] [christen icoon in de Kerk van de H. Sint Anna in Jeruzalem, Israël]

Religie van de boeren
Vóór Echnaton was de hele wereld heidens, paganistisch en polytheïstisch, ‘barbaars’ en ‘des duivels’ zeg maar volgens de christelijke doctrine. Echter farao Echnaton en zijn vrouw Nefertiti leerden hun onderdanen dat ze slechts één God moesten aanbidden: de zonnegod Aton.

Vandaar dat farao Echnaton soms de eerste monotheïst ter wereld wordt genoemd, aka de geestelijke vader van het monotheïsme (één-godendom).

Het heidendom (paganisme) is een term die voor het eerst opduikt in de 4de eeuw na Chr. en werd gebruikt door vroege christenen voor mensen in het Romeinse rijk die polytheïsme (meer-godendom) beoefenden. Het was oorspronkelijk een pejoratieve en denigrerende term voor polytheïsme en impliceerde zijn inferioriteit.

In de Middeleeuwen werd het heidendom (paganisme) denigrerend de ‘religie van de boeren‘ genoemd, die ‘aanbidders van valse Goden‘ waren, waarmee uiteraard ook de Joden werden bedoeld die er toen (en sommigen christenen nog tot op vandaag) werden van beschuldigd Jezus Christus te hebben vermoord.

Farao Echhnaton en Nefertiti
Heeft het monotheïsme van farao Echnaton later Mozes beïnvloed – en ligt dit aan de basis van het Israëlisch monotheïsme? De Egyptische farao (koning) Echnaton, zijn naam was oorspronkelijk Amenhotep IV, regeerde van ongeveer 1352 tot 1336 voor Christus.

In het vijfde jaar van zijn bewind verhuisde hij de koninklijke residentie van Thebe naar een nieuwe hoofdstad in Midden-Egypte, Amarna, (aka Akhetaten, ‘de horizon van Aton’, het huidige Tell el-Amarna), en in Amarna werden weelderige tempels gebouwd voor zonnegod Aten.

Plaatje hierboven: Farao Echnaton (Akhenaten) offert aan de zonnegod Aton. Achter hem staan koningin Nefertiti en hun dochter Meritaton, een reliëf uit de tempel van Karnak, Neues Museum, Berlijn. Aton wordt nu overal uitgebeeld als de zonneschijf met zonnestralen in de vorm van armen die eindigen in handjes. De handjes houden vaak het levensteken anch vast dat de leden van de koninklijke familie wordt aangereikt. De zonneschijf wordt veelal voorzien van ureausslang, ten teken van zijn koninklijke status. 

De cultus van de Zonneschijf (Aton) is voortgekomen uit een iconoclastische ‘oorlog’ tussen de ‘Goede God’ (Akhenaten) en de rest van de goden. Het resultaat van deze ‘oorlog’ was de verhoging van de eerste en de vernietiging van de laatste.

Echnaton belastte en sloot geleidelijk de tempels van de andere goden; de beelden van hun vroegere bewoners werden hier en daar vernietigd. Cultus, ritueel en mythologie werden geanathematiseerd, literatuur bewerkt om ongewenste toespelingen te verwijderen. Namen werden gewijzigd om hatelijke goddelijke elementen te elimineren en steden waar de oude goden waren aanbeden, werden verlaten door het hof en de regering.

Akhenaten vernietigde veel, hij creëerde weinig. Er werd geen mythologie bedacht voor zijn nieuwe god. Geen symboliek was toegestaan ​​in de kunst of de cultus, en de cultus zelf werd gereduceerd tot de enige eenvoudige handeling van offeren op het altaar. Syncretisme was niet langer mogelijk: de god van Echnaton accepteert en absorbeert niet – hij sluit uit en vernietigt.

Heeft de keiharde aanbidding van de Egyptische farao Achnaton van één godheid de Bijbelse Mozes, leider van de Israëlische Exodus, beïnvloed? Was het monotheïsme van Echnaton de voorloper van het Israëlische monotheïsme? Volgens BAR-auteur Brian Fagan hebben we het over twee verschillende soorten monothesismen.

Het Israëlisch monotheïsme ontwikkelde zich door eeuwenlange discussie, geloofsverklaringen en interacties met andere samenlevingen en andere overtuigingen“, schrijft Fagan. “Het monotheïsme van Echnaton daarentegen ontwikkelde zich grotendeels in opdracht van een enkele, absolute vorst die een geïsoleerd land leidde, waar het woord van de farao goddelijke en seculiere wet was. Het was een experiment dat op de wijnstok verdorde.

Het einde van het Egyptisch monotheïsme
Achnaton overleed in zijn 17de regeringsjaar en werd begraven in een graf in een van de wadi’s in de heuvels buiten Achetaton. Na zijn dood veranderde Nefertiti vermoedelijk haar naam in Semenchkara en regeerde nog een jaar als alleenheerseres over Egypte. Direct na haar dood werd Achetaton verlaten. Onder Toetanchamon werd de cultus voor de god Amon weer in ere hersteld.

De meeste Egyptologen vermoeden, dat hij is vermoord door aanhangers van de verdreven Amoncultus. Aanwijzingen daarvoor zijn de plotseling intredende dood van Achnaton en het feit dat het uitwissen en de ongedaanmaking van zijn daden vrijwel meteen na zijn dood begon. Dit alles wijst op een gecoördineerde actie.

Achetaten werd verlaten en de tempels van de traditionele goden werden weer opengesteld en de religie hersteld in zijn oude glorie. De poging om de groeiende macht van de priesters van Amon te breken bleek te zijn mislukt. De herinnering aan Achnaton en Nefertiti werd voornamelijk door Horemheb en de koningen van de 19de dynastie uit de geschiedenis gewist, met inbegrip van het eerste monotheïsme.

Plaatje hierboven: Plaatje hierboven: Buste van Neferneferoeaton Nefertiti (c. 1370 – c. 1330 v. Chr.) , Neues Museum, Berlijn


Bronnen:

♦ naar een artikelAkhenaten and Moses – Did the monotheism of Egyptian Pharaoh Akhenaten influence Moses?” van 2 juni 2019 op de site van Bible History Daily

♦ naar een artikel van Brian Fagan “Did Akhenaten’s Monotheism Influence Moses?” van juli/augustus 2015 nr. 41/4 op de site van Bas Library

♦ naar een artikel van Mark Damen “Akhenaten and Hebrew Monotheism” uit 2019 op de site van USU 1320: History and Civilization

♦ naar een artikel van Ahmed Osman “Moses and Akhenaten one and the same person” van 21 januari 2003 op de site van Graham Hancock

Een gedachte over “Beïnvloedde farao Echnaton, de eerste monotheïst ter wereld, het Judaïsme? Vraag het aan Mozes

Reacties zijn gesloten.