Filmprijs voor Polanski’s nieuwe film ‘J’Accuse’ over Dreyfus Affaire verhit opnieuw de debatten

De Dreyfus-affaire, onderwerp van de nieuwe Roman Polanski-film J’Accuse (aka ‘An Officer and a Spy’) die in première is gegaan op het 76ste Filmfestival van Venetië (La Biennale di Venezia), werd op zaterdag 7 september 2019 onderscheiden met de Zilveren Leeuw (de 2de prijs) voor zijn Dreyfus Affair-drama. De Gouden Leeuw was voor de film ‘Joker’ van de Amerikaanse filmregisseur Todd Phillips.

De Dreyfus Affaire leidde op het einde van de 19de eeuw tot een nationale crisis over antisemitisme in Frankrijk. Hieronder volgt een beknopte samenvatting van het schandaal, dat grote nationale en internationale gevolgen kende.

Alfred Dreyfus was een 36-jarige Joodse Franse legerkapitein uit de regio Elzas in het noordoosten van Frankrijk.

De Elzas (Alsace in het Frans) is een door Duitsland en Frankrijk eeuwenlang betwist grensgebied aan de Rijn dat in de tijd van kapitein Dreyfus in handen van Duitsland was. Na de Eerste Wereldoorlog zal in 1919 de Elzas definitief (?) ingelijfd worden bij Frankrijk.

Voor de rechtbank
Kapitein Dreyfus werd in oktober 1894 beschuldigd van het doorgeven van geheime informatie over nieuwe artillerie-uitrusting aan de Duitse militaire attaché. De beschuldiging was gebaseerd op een vergelijking van handschrift op een document in de prullenbak van Duitsland in Parijs.

Dreyfus werd berecht, tegen de achtergrond van een virulente antisemitische perscampagne. Zijn familie probeerde tevergeefs hem te verdedigen en hij hield zijn onschuld staande in de rechtbank.

Ondanks het gebrek aan bewijs, werd hij op 22 december 1894 veroordeeld voor verraad en veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf die hij moest uitzitten op het beruchte Duivelseiland (Île du Diable), een gevreesde strafkolonie in Frans Guyana nadat hij eerst publiekelijk ontdaan werd van zijn rang.

Het schandaal haalde de veronderstelling onderuit dat de Joden een integraal onderdeel waren geworden van het Franse leven en onthulde de diepten van anti-Joodse sentiment in het land.

Geheim onderzoek
Luitenant-kolonel Georges Picquart, hoofd van de inlichtingendiensten, heeft de zaak in het geheim opnieuw onderzocht. In 1896 ontdekte hij dat het handschrift op de belastende boodschap dat van een andere officier was, met name van Ferdinand Walsin Esterhazy.

Toen hij het bewijsmateriaal aan de generale staf van het Franse leger presenteerde, weigerden deze toe te geven dat er een fout was gemaakt. Esterhazy werd berecht en berecht op een proces in 1898 en verhuisde naar Engeland. Picquart werd uit het leger verdreven en een jaar gevangen gezet. Hij werd nadien gerehabiliteerd en werd later oorlogsminister van 1906-1909.

‘J’accuse’
Op 13 januari 1898 publiceerde de beroemde Franse romanschrijver Emile Zola zijn beroemde ‘J’accuse’ open brief aan de president van de dag. Hij noemde ambtenaren die Dreyfus onterecht hadden vastgeklonken en beschaamde de Franse regering vanwege het antisemitisme.

Dat was de officiële weerslag die de auteur van ‘Germinal‘ ongeveer 10 maanden na zijn veroordeling wegens smaad in ballingschap in Engeland moest ontvluchten. Frankrijk was verdeeld tussen liberale en linkse aanhangers van Dreyfus en tegenstanders aan de katholieke rechterkant – van wie velen geen geheim maakten van hun antisemitisme. Er waren frequente rellen.

In eer hersteld
In juni 1899 werd Dreyfus teruggebracht naar Frankrijk voor een tweede proces. Hij werd aanvankelijk schuldig bevonden en veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf, voordat hij officieel gratie kreeg – hoewel niet vrijgesproken van de aanklachten.

Pas zeven jaar later, op 12 juli 1906, vernietigde het Hooggerechtshof na vele wendingen het oorspronkelijke vonnis, waarbij Dreyfus werd vrijgesproken. Hij werd hersteld in de rang van majoor. Hij diende tijdens de Eerste Wereldoorlog en stierf in 1935, 76 jaar oud, wat werd gekenmerkt door algemene onverschilligheid.

Dreyfus en Herzl
De jonge Hongaarse joodse journalist Theodor Herzl, een correspondent in Parijs voor een Oostenrijkse krant, volgde de Dreyfus-affaire op de voet en walgde van het antisemitisme dat het onthulde.

De integratie van de Jood in Europa is mislukt“, concludeerde Theodor Herzl die destijds verslag uitbracht van het Dreyfusproces. De geestelijke vader van het Zionisme zal voortaan zijn zinnen zetten op de heroprichting van de Joodse staat Israël als een veilige thuis voor de Joden in de Diaspora.

Plaatje hierboven: Alfred Dreyfus in de Villemarie Tuin, Carpentras omstreeks 1899-1900 na zijn terugkeer uit gevangenschap op het Duivelseiland waar hij 3 ½ jaar onterecht vastzat, enkel omdat hij een Jood was [beeldbron: Dreyfus Family-collectie]


Bronnen:

♦ naar een artikelShock as Polanski Dreyfus film wins honors at Venice film festival” van 8 september 2019 en een artikelThe Dreyfus affair: The story behind Polanski’s film” van 30 augustus 2019 op de site van The Times of Israel