Waarom Israël beter een seculiere staat wordt en de religieuzen daarin betrokken worden

Plaatje hierboven: Seculiere en ultra-orthodoxe Joden shoppen in de Mamilla Mall in Jeruzalem aan de vooravond van het Joodse Nieuwjaar (Rosj Hasjana) 5779 (2018–2019)

Seculier of religieus, wat maakt het allemaal nog uit? Op het einde van de dag wijst elke vinger in het Midden-Oosten en elders uiteindelijk weer naar Israël en de Jood, als eeuwige bron en aanstichter van alle kwaad en onheil in de wereld. Maar in Israël kan het wel een wereld van verschil uitmaken.

Een definitie geven wie of wat een Jood is, is geen futiliteit en hoe je die ook definieert, zal je altijd op een groot aantal  pijnlijke [Joodse] tenen trappen. Persoonlijk sluit ik mij het dichtste aan bij de definitie van Andrew White, die al bijna even divers is als het Joodse volk zelf:

De Joden zijn een volk, geen ras. De Joden bestaan uit vele rassen en etnische groepen, die op verschillende wijzen uitdrukking geven aan hun identiteit. Dat kunnen religieuze, seculiere of culturele Joden zijn. Dat kunnen ook ashkenazische of sefardische Joden zijn, conservatieve of liberale Joden, of Joden van uiterst links tot uiterst rechts. Het kunnen ook combinaties zijn van een of meerdere van deze. Voor vele Joden is Judaïsme helemaal geen religieuze identiteit. En voor vele Israëli’s is een ‘Israëli’ zijn, thans de enige vorm van hun Joodse identiteit.

Ruim een kwart van de Israëlische Joden zijn ongelovig en een ander kwart viert enkel de belangrijkste hoogdagen uit respect voor hun ouders en de tradities. Voor vele Israëlische Joden is de Joodse religie an sich niet meer dan een echo uit het [mythische] verleden. Zij snakken ernaar om de ketens van de religie van zich af te gooien om gewoon Israëli te zijn, trots als een echte patriot maar kan zijn op wat zijn land heeft verwezenlijkt en bijgedragen heeft aan de mensheid.

“Het is van enorm belang om te beseffen dat secularisatie niets te maken heeft met een anti-religieuze houding,” zegt Carlo Sprenger en Dr. Martin Luther King zei daar eerder in 1968 over: “Israël is de voorpost van de democratie in het Midden-Oosten.” Om dat principe van de democratie volledig waar te maken, zullen vele Israëlische Joden moeten afstappen van het idee van een Joodse staat wanneer die benaming enkel slaat op een bepaalde religieuze entiteit. Want: Israël is de staat van het Joodse volk, aka de Joodse natiestaat Israël.

Binnen enkele decennia zal de Joodse staat, Joods in de zin van het volledige volk en niet enkel meer als aanduiding van een religieuze minderheid, plaatsmaken voor de Israëlische staat, modern, up to date, en op de barricades staan van het humanisme, religieuze verdraagzaamheid en vooruitgang. Mijns inziens is dit de enige weg die Israël kan en moet uitgaan, wil het zijn geloofwaardigheid als democratische staat behouden en verder verstevigen.

Soms lijkt het alsof de staat Israël wordt veroordeeld tot herhaling van een groot deel van de Europese geschiedenis. Een van de processen die Israël niet heeft afgerond is de secularisatie en wij worden gedwongen om dit proces, waarover Europa enkele eeuwen heeft gedaan, in slechts enkele decennia te voltooien. De volledige secularisering van de staat is niet minder in het belang van de religieuze Joden dan dat gewenst wordt door niet-gelovigen. Religieuze Joden zouden beter aan dit proces van secularisatie meewerken.

De geschiedenis van Israël werd, net zoals die van Europa, op vele manieren bepaald door twee opvattingen van het gezag, met name de openbaring van de waarheid en het kritisch onderzoek. De opvatting van openbaring van de waarheid heeft het grootste deel van de menselijke geschiedenis beheerst: de waarheid en de waarden zijn gebaseerd op een bron die in het verleden ligt en waarvan de geldigheidsduur absoluut is. Dit is de basisstructuur van de traditionele religies die hun gezag ontlenen aan een veronderstelde openbaring in een mythisch verleden.

Het concept van het kritisch onderzoek kwam naar boven in een reeks van bewegingen van de verlichting die begonnen in Indië in de 6de eeuw voor Christus en in het oude Griekenland in de 5de eeuw v.C., en kreeg historische bekendheid in het Europa van de 17de eeuw. Zij ontkent dat er instanties zijn die blindelings moeten worden gevolgd. In plaats daarvan stelt zij haar vertrouwen in de gezamenlijke inspanning van de mens, die hem geleidelijk – centimeter na centimeter – dichter bij de waarheid en rechtvaardigheid brengt.

Europa heeft er vele eeuwen over gedaan om de overgang te maken van de geopenbaarde waarheid naar het kritische onderzoek als leidraad. Het proces van secularisatie van Europa begon in 1648, na dertig jaar van religieuze oorlogen die grote delen van Europa vrijwel ontvolkt heeft achtergelaten door moord, ziekte en hongersnood. Europa besefte dat zolang politiek en religie met elkaar verweven waren, het dodelijke conflicten niet kon oplossen of voorkomen.

Dit zit ingebouwd in het idee van de geopenbaarde waarheid. Christenen en moslims, katholieken en protestanten vochten bittere godsdienstoorlogen uit. Religieuze overtuiging is door haar aard niet onderhandelbaar. Het is niet aan de mens om dergelijke overtuiging te aanvaarden of te verwerpen en kritiek op wat wordt overgeleverd door de traditie, wordt in de meeste religies beschouwd als een grote zonde. Als twee of meer geloofssystemen met elkaar botsen omtrent een groot probleem (zoals bv. wie de eigenaar is van de Tempelberg), wordt oorlog logischerwijze onvermijdelijk.

Dit is waarom Europa begonnen is aan het lange, trage proces van secularisering. Het realiseerde zich dat het politiek pragmatisch moet worden en dat religie eruit verbannen moet worden. De stichters van de VS [The Founding Fathers], die het kader hebben getekend van de grondwet van de Verenigde Staten, hebben ten volle geprofiteerd van het pijnlijke leerproces van de Europeanen en zetten aldus het eerste en belangrijkste voorbeeld van een duidelijk seculiere politieke orde in de steigers, die spoedig navolging zal krijgen bij de Fransen.

De voordelen van het secularisme kwamen snel naar boven. Het eerste, dramatisch resultaat was de wetenschappelijke revolutie die in de 17de eeuw begon. Eens dat de stroom van ideeën niet meer gecontroleerd en verstoord werd door religieuze autoriteit, kon de wetenschap – die gebaseerd is op het kritische, collectieve onderzoek en de vrije uitwisseling van ideeën – floreren.

Het spiegelbeeld wordt gepresenteerd door de islamitische wereld. Bernard Lewis heeft er een sterke zaak van gemaakt dat de moeilijkheid om de islamitische landen te moderniseren, wordt veroorzaakt door de inmenging van de islam in alle facetten van het leven. Het resultaat is een afgesloten mentaal universum. Alle Arabische staten samen geven per jaar minder vertaalde boeken uit dan Griekenland. Dit staat in triest contrast tot de bloei van de Arabische culturen tijdens de periode van de islamitische verlichting van de 9de tot de 11de eeuw, toen de islam in de spits stond van de wetenschappelijke, filosofische en culturele innovatie.

Het is van enorm belang om te beseffen dat secularisatie niets te maken heeft met een anti-religieuze houding. De Amerikaanse grondwet staat geen enkel religieus symbool toe in eender welk gebouw dat verbonden is aan de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. En toch zijn de Verenigde Staten veruit de meest religieuze westerse democratie waarin vele religieuze gemeenschappen samenleven met heel weinig onderlinge conflicten.

Israël werd oorspronkelijk opgevat als een seculiere staat. Het is bijzonder leerzaam om te bedenken dat de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem reeds meer dan twintig jaar werd opgericht vóór de staat Israël zelf werd gesticht. Het idee van het vrije, kritische onderzoek als een fundamentele waarde werd afgekondigd door zowel de universiteit als later in de onafhankelijkheidsverklaring van de Joodse staat Israël.

Maar het historische compromis van Ben-Goerion met de orthodoxe partijen is een ramp gebleken. Israël heeft tot op vandaag geen grondwet, het rabbinaat bemoeit zich met het dagelijks leven van talloze mensen die er eigenlijk helemaal niks mee te maken willen hebben, en de orthodoxe stroming in het Judaïsme (die wereldwijd in feite slechts een minderheid is binnen het Jodendom) heeft een monopolie dat miljoenen Joden ergert en vervreemd zowel in Israël als in de Diaspora.

Nergens anders proberen Joden hun geloofsovertuigingen op te leggen aan elkaar; nergens anders dan in Israël smaakt het conflict tussen religie en vrijdenken zo bitter. De invloed van de religie op de Israëlische politiek heeft geleid tot een polarisatie die nergens anders in de wereld van het Jodendom te vinden is. Verre van dat leidt het tot de Kiddoesj Hashem, heeft de invloed van de religie op de politiek geleid tot een culturele oorlog die volstrekt onnodig was [en nog is].

De eis om secularisatie moet worden ondersteund door alle religieuze Israëliërs, omdat het niet minder in hun belang is dan dat dit is voor de seculiere Joden. Dit is de reden waarom religieuze leiders in de frontlijn moeten staan van de beweging om Israël om te vormen in een seculiere staat.


Bronnen:

♦ naar een artikel van Carlo Strenger “Why Israel must become a secular state: a thought for Yom Kippur 5770” van 27 september 2009 op de site van Haaretz

♦ een artikel op deze blogOpmerkelijk: bijna 66 % Israëlische Joden zegt seculier of ‘niet zo religieus’ te zijn” 5 september 2018 en een artikelInterne spanningen tussen seculiere en ultra-orthodoxe Joden nemen toe” van 9 januari 2012 en een artikelOver de ‘Kulturkampf’ tussen vrome en seculiere Joden in de staat Israël” van 23 oktober 2011 en een artikelSeculiere Joden in Israël bedreigd door explosieve groei van religieuze Joden” en een artikelDe duistere religieuze kant van Israël (pleidooi voor een seculiere maatschappij)” van 12 april 2009

5 gedachtes over “Waarom Israël beter een seculiere staat wordt en de religieuzen daarin betrokken worden

  1. Carlo Strenger is prof. filosofie/psychology en lid van de ‘intelligentia’ en dus zeer links en zeer anti religieus.

    Israel is het Joodse land.
    Het is de Tora, het Joodse fundament van de Joodse religie die dit legitimeert en hun bestaan in Israel rechtvaardigt!

    Zonder dit is er voor Joden geen enkele reden om in Israel te wonen en dit dagelijks te willen verdedigen tegen de miljoenen Moslims & Westerlingen die vechten voor haar ondergang.

    Het zijn niet de ‘religieuzen’ die de toekomst van de staat ondermijnen (behalve een zeer kleine groep) maar de groep van
    linkse seculieren zoals o.a. professoren Carlo Strenger.

    Like

  2. Tja daar zit je dan met z’on artikel als christen, wat geloof je dan God? Of “ de wereld” die zonodig MOET seculariseren . Ik geloof niet dat dat ( secularisatie) het “ einddoel “ van God is. Als je goed leest in de Bijbel dan zie je ( ook mede door dit soort artikelen) God volop aan het werk. Er staat geschreven “ als Jezus terugkomt “ ZAL HIJ DAN NOG GELOOF VINDEN.
    Secularisatie werkt daar niet aan mee.

    Like

  3. Mij lijkt G’d pas tevreden wanneer de tijd van blind-dwingende minderheden achter ons ligt.
    En dat noemt men eeuwigheid…..

    Like

Reacties zijn gesloten.