Amsterdam weigert door nazi’s geroofd kunstwerk terug te geven aan Joodse erfgenamen

Plaatje hierboven: Het schilderij Bild mit Häusern (rechts) uit 1909 van de Russisch-Franse kunstenaar Wassily Kandinsky hangt momenteel in het Stedelijk Museum van Amsterdam. De stad kocht het schilderij op 9 oktober 1940 voor 176 gulden. Vandaag zou het schilderij verscheidene tientallen miljoenen euros waard zijn [beeldbron: JTA]

Na een langdurig juridisch gevecht kreeg het gezin van Irma Lewenstein-Klein vorig jaar eindelijk de Nederlandse restitutiebeambten zover om te erkennen dat de nazi-bezetting Klein ertoe dwong haar Wassily Kandinsky-schilderij te verkopen aan het Stedelijk Museum van deze stad voor een fractie van haar waarde.

Het schilderij was oorspronkelijk in het bezit van Hedwig Lewenstein-Weijerman die overleed, waarna het overging naar haar zoon Robert Lewenstein die gehuwd was met Irma Klein. Uit noodzaak liet het koppel het schilderij gedwongen veilen in Amsterdam op 9 oktober 1940 waarna het in het bezit kwam van het Stedelijk Museum van Amsterdam.

De verkoop van het schilderij kan enerzijds niet los worden gezien van het naziregime maar moet anderzijds mede zijn veroorzaakt door de verslechterde financiële omstandigheden waarin Robert Lewenstein en Irma Klein al voor de Duitse inval verkeerden“, schreef de Restitutiecomissie in een rapport.

Dat gebeurde in 1940, enkele maanden nadat Nederland werd bezet door de nazi’s, toen Klein en haar man ‘Bild mit Häusern‘ van Kandinsky verkocht voor het hedendaagse equivalent van ongeveer $ 1600 omdat ze geld nodig hadden om de Holocaust te overleven. In zijn uitspraak van afgelopen november heeft de Restitutiecommissie het familierecht aanvaard.

Maar in een ongewoon en controversieel vertrek van universele praktijken, besloot de commissie ook dat het schilderij niet aan het gezin moest worden teruggegeven. Het citeerde ‘openbaar belang’ om het werk in het Stedelijk tentoon te stellen, naast andere argumenten. Het was de laatste van een aantal dergelijke weigeringen door Nederland op basis van wat de Nederlandse Restitutiecommissie in 2013 introduceerde als een ‘afgewogen rente’ -benadering van geroofde kunst.

Het heeft verontwaardiging en bezorgdheid veroorzaakt onder sommige deskundigen, eisers en hun vertegenwoordigers. Ze zijn bang voor een precedent en zien onrecht door een land dat vroeger werd beschouwd als een modeluitvoerder van kunstherstelpraktijken.

Deze ontwikkelingen kunnen ertoe leiden dat Nederland van aanvankelijk een leider in kunstteruggave tot een paria verwordt“, schreven Anne Webber en Wesley Fisher in december in het NRC Handelsblad. Webber is een expert op het gebied van kunstteruggave en Fisher is directeur van het onderzoek voor de conferentie over Joodse materiële claims tegen Duitsland. Hun essay was getiteld: “Schande dat deze roofkunst in het museum mag blijven hangen.

Het is ‘bijzonder verontrustend’, vertelde Fisher aan The Jewish Telegraphic Agency (JTA), dat dit gebeurt in Nederland, dat een van slechts vijf landen is (de andere zijn Duitsland, Oostenrijk, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) dat commissies oprichtte om de herkomst van verdachte kunstwerken te onderzoeken. Dergelijke commissies waren een belangrijke vereiste van de Washington Principles over Nazi-Confiscated Art – een mijlpaaldocument dat in 1998 door 44 landen werd goedgekeurd.

Geroofde Kunst

Plaatje hierboven: Hermann Goering en Adolph Hitler, de twee grootste kunstdieven van het Derde Rijk, keuren enkele werken op wat waarschijnlijk de tentoonstelling ‘Entärtete Kunst‘ (ontaarde kunst) is. In 1934 besloot Adolf Hitler dat er geen ruimte was voor moderne kunst in het Derde Rijk. Kunstenaars werden gedwongen om te stoppen in avant-garde stijl te werken en musea werden geplunderd.

Om het volk het morele verval van de moderne kunst te laten zien, organiseerden de nazi’s in 1937 in München een grote tentoonstelling met ‘entartete’ (ontaarde) kunst. De entartete kunst tentoonstelling was de meest bezochte moderne kunsttentoonstelling ooit, maar leidde ook tot de vernieling van duizenden kunstwerken [beeldbron: Corbis]


Bronnen:

♦ naar een artikel van Cnaan Liphshiz “A Jewish family sold this Kandinsky painting to survive the Nazis. Amsterdam is keeping it anyway” van 18 juli 2019 op de site van The Jewish Telegraphic Agency (JTA)

♦ naar een artikelA Jewish family sold a painting to escape Nazis. A Dutch museum is keeping it” van 19 juli 2019 op de site van The Times of Israel

♦ naar een artikel van Arjen Ribbens “Erven willen advies Kandinsky uit Stedelijk ongedaan maken” van 1 november 2018 en een artikelSchande dat deze roofkunst in het museum mag blijven hangen” van 7 december 2018 op de site van NRC.nl

♦ naar een artikelErfgenamen slepen Stedelijk voor de rechter om Kandinsky” van 27 december 2018 op de site van Het Parool

♦ een artikel op deze blogDuitsland geeft door de nazi’s gestolen schilderij terug aan wettige Joodse erfgenamen” van 4 juli 2019

5 gedachtes over “Amsterdam weigert door nazi’s geroofd kunstwerk terug te geven aan Joodse erfgenamen

  1. We hebben wel na jaren wat geld gehad van de Nederlandse regering, maar daar is eigenlijk alles wel mee gezegd.
    De regering kwam niet zomaar over de brug.
    Laten we het niet hebben over de steun aan teruggekeerde Joden uit de kampen en degenen die lang ondergedoken zijn.

    Like

  2. Het waren smeerlappen, het blijven smeerlappen.

    De Hollandse vissen stinken vanaf de top & de intellectuele elite.

    Deze Nederlandse smeerboel is zelfs met terpetijn niet meer schoon te krijgen!

    Like

  3. In den haag is er een reuzegrote kelder/bunker die nog steeds volgepropt is met kunst en antiek uit de periode ’45 die stilletjes blijft liggen tot de nabestaanden overleden of vergeten zijn ! “per ongeluk” of bij “toeval” duiken er weleens belangrijke werken op ! toeval ?? zo’n herontdekking is vrijwel altijd afkomstig uit de kelder van de Roverheid !

    Like

Reacties zijn gesloten.