Joodse begraafplaats in Gangelt nabij Sittard aan de grens met Nederland vernield

Plaatje hierboven: Gangelt in Noordrijn-Westfalen, Duitsland nabij de grens met Nederland, 17 juli 2019. Bijna 30 grafstenen werden omver geslagen op de Jüdisher Friedhof (Joodse begraafplaats) van Gangelt of besmeurd met nazi-symbolen. De staatsveiligheid is een onderzoek gestart [beeldbron: CFCA]

Zou het dergelijke barbaren stoppen om onbewaakte Joodse begraafplaatsen te besmeuren en vernielen als ze wat meer background zouden hebben waar ze mee bezig zijn en wat ze persé willen vernielen? We kunnen het altijd proberen, misschien helpt het wel.

Deze eenvoudige houten en ijzeren hekken (plaatje onderaan) werden in oktober 2010 naar de Joodse begraafplaats van Amherst in Shutesbury, Massachusets (VS) gebracht vanaf een Joodse begraafplaats in Gangelt, een West-Duits dorp in de buurt van Aken, vlakbij de Nederlandse grens.

Gangelt nabij Sittard (NL)

Hoewel Joden zich naast de Romeinen tussen de Maas en de Rijn hadden gevestigd, was het eerste officiële verslag van een Joodse inwoner in de kleine, landelijk-katholieke stad Gangelt, een man genaamd Marx (of Marcus), die teruggaat tot 1654. In Gangelt bestond een kleine Joodse gemeente, die leefde van beperkte handel, geldleningen en handel in vee en die in 1824, bestond uit tien families, de meesten met veel kinderen.

Al in 1823 had deze gemeente een ‘synagoge op de Heinsberger-straat achter het huis van Nathan Herzfeld’, zoals wordt gedocumenteerd in de kronieken van de stad. Het duurde echter tot 1877 tot de Joden van Gangelt hun eigen begraafplaats oprichtten in Wirtsberg, aan de rand van Gangelt.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) verloren drie jonge joodse mannen uit Gangelt hun leven als soldaten van het Duitse leger. Op 18 januari 1925 kondigde de stadskroniek aan dat ‘onze oudste inwoner, Hermann Alban, stierf op 87-jarige leeftijd. Hij was een arme Jood, maar werd door iedereen gerespecteerd vanwege zijn opgewektheid.

Velen, waaronder niet-congregationalisten, sloten zich aan bij zijn laatste reis naar Wirtsberg. Slechts een paar jaar later werd de Joodse gemeente van Gangelt tijdens de Holocaust vernietigd. Ongeveer 50 joden woonden in Gangelt toen de nationaal-socialistische partij in 1933 de macht overnam. Meer dan de helft van hen werd vermoord.

Joodse begraafplaats vóór de vernielingen

Afgezien van de synagoge – een van de weinige synagoge die tijdens de ‘Kristallnacht’ van 9/10 november 1938 niet is afgebrand – en een tafel die in 1992 in het stadhuis werd opgehangen, is alleen de Joodse begraafplaats overgebleven om ons blijvend te herinneren aan de verdwenen Joodse gemeenschap de Joden van Gangelt.

Deze begraafplaats ligt ver van de overblijfselen van de middeleeuwse stadsmuren op een beboste heuvel, grenzend aan een drukke rijksweg. De ‘officiële vergunning’ voor het gebruik van de begraafplaats die op 27 december 1877 door de Pruisische regering was uitgegeven, bepaalde: “dat de site volledig en permanent wordt ingesloten en gesloten wordt gehouden behalve tijdens begrafenissen”. Alleen de twee eenvoudige bakstenen pilaren van de toegangspoort zijn overgebleven van deze oorspronkelijke behuizing.

De 31 resterende graven dragen de namen van lang gevestigde Joodse families van Gangelt, zoals Hertz, Josephs, Leopold en Rosendahl. Alle grafstenen vertonen tekenen van schade en veel graven – zoals die van de bovengenoemde Hermann Alban – zijn volledig weggevaagd.

We weten niet of de begraafplaats voor het eerst werd geschonden tijdens de Kristallnacht toen Gangelt vreselijke antisemitische rellen ervoer, of dat het al eerder was ontheiligd. Na 1945 is de begraafplaats gerenoveerd en wordt nu verzorgd door de stad Gangelt. Toch zijn desecraties nog steeds aan de gang en dat tot op vandaag de dag.

Op initiatief van Walter Leopold werd de ingangspoort van de Joodse begraafplaats van Gangelt naar deze van Amherst in Shutesbury, Massachusets (VS) overgebracht en geplaatst tijdens een plechtige ceremonie op 24 oktober 2010.

Zijn grootvader, Lion Leopold (1871-1949) was de laatste voorzitter van de synagoge en zijn Joodse gemeenschap in Gangelt. De zus van zijn grootvader, Berta Morgenstern, geboren Leopold (geboren in 1875), was de laatste persoon die op 23 juni 1936 op de Joodse begraafplaats van Gangelt haar eeuwighe rustplaats kreeg.

Ingangspoort van de Joodse begraafplaats in Gangelt
verhuisd naar deze van Shutesbury, VS


Bronnen:

♦ naar een artikelJewish cemetery in Gangelt desecrated” van 17 juli 2019 op de site van Coordination Forum for Countering Antisemitism (CFCA)

♦ naar een artikel van Dr. Horst Seferens “The Gates of Gangelt at the JCA Cemetery” op de site van The Jewish Community of Amherst (JCA)