De bijbelse farao Shishak heeft mogelijk het oude Israël opgericht, aldus archeoloog Finkelstein

Plaatje hierboven: Farao Sheshonq I, aka de Bijbelse farao Shishak, veroverde bijna 3000 jaar geleden (in 925 v. Chr.) het pre-Israëlische Kanaän [beeldbron: KD Blogspot]

Hoewel het woord ‘farao’ in de bijbelse context traditioneel wordt geassocieerd met antagonisten die de Israëlieten tot slavernij hebben gebracht en hen in gevangenschap hebben gehouden, blijkt dat een andere drager van deze titel misschien een cruciale rol heeft gespeeld in de oprichting van het oude koninkrijk van Israël.

De naam ‘Israël’ verschijnt voor het eerst in de Stele van farao Merneptah (de 4de farao van de 19de Dynastie) ca. 1209 v.Chr.: “Israël wordt verwoest en zijn zaad is niet meer.” De stèle staat voor de vroegste tekstuele verwijzing naar Israël en is de enige verwijzing uit het oude Egypte. Dit ‘Israël’ was in die periode waarschijnlijk een culturele en politieke entiteit, als een etnische groepering eerder dan een georganiseerde staat.

Driehonderd jaar later begon farao Sheshonq I (regeerperiode 943–922 v.Chr.), die ook bekend is als de Bijbelse farao Shishak en stichter was van de 22ste Dynastie, aan zijn veroveringstocht van het Heilig Land in het bijzonder van Kanaän dat door zijn legers in 925 v. Chr. van de kaart werd geveegd.

Volgens een theorie naar voren gebracht door Israel Finkelstein, een bijbelse archeoloog van de Universiteit van Tel Aviv, is het Israëlische koninkrijk mogelijk gecreëerd door de inspanningen van de Egyptische farao Sheshonq I die volgens de Bijbel Jeruzalem aanviel en plunderde.

Zoals Finkelstein uitlegt, was de campagne van farao Sheshonq I niet alleen een rooftocht, maar een veel grotere inspanning om de Egyptische hegemonie over Kanaän veilig te stellen, wat er mogelijk toe zou leiden dat de farao een vazalstaf over de plaatselijke bevolking installeerde om de controle te behouden.

Volgens Finkelstein suggereren een aantal aanwijzingen dat de oprichting van het noordelijke Koninkrijk van Israël mogelijk een gevolg was van de politieke arrangementen van Sheshonq.

Kaart van de koninkrijken van Israël (Samaria)
en Judah (Judea) omstreeks de 9de eeuw v.Chr.

Een van de aanwijzingen is te vinden in de Bijbel zelf, die Sheshonq verbindt met Jerobeam, de stichter van het noordelijke koninkrijk. En Septuagint, de vroegste Griekse vertaling van de Hebreeuwse geschriften, bevat zelfs verzen die beweren dat Jerobeam trouwde met de schoonzus van Sheshonq die hem een ​​zoon baarde.

“Chronologisch werkt het goed. In theorie kon Sheshonq degene zijn die Jerobeam als zijn vazal installeerde”, merkte Finkelstein op, met het argument dat de connectie tussen de farao en de stichter van het Israëlitische koninkrijk een historische herinnering kan zijn aan de werkelijke relatie tussen beide. Hoewel sommige archeologische bewijzen in die richting wijzen, is er geen ‘direct bewijs’ voor deze hypothese.

Plaatje hieronder: Het relief van farao Shoshenq I (Shishak) op de zuidelijke buitenmuren van de tempel van Karnak, ten noorden van Luxor in Egypte. Het relief verhaalt de verovering van Kanaän en somt zowat 187 Kanaänitische steden op die werden veroverd door de Egyptenaren in 925 v. Chr. onder het bevel van farao Shishak. Opmerkelijk is dat de naam van Jeruzalem nergens op het relief wordt vermeld [beeldbron: Biblical Archeology]


Bronnen:

♦ naar een artikel van Ariel David “Move Over, Moses: A Pharaoh May Have Created the Ancient Kingdom of Israel” van 16 april 2019 op de site van Haaretz

♦ naar een artikelBiblical Pharaoh May Have Founded Ancient Israel, Archaeologist Claims” van 10 april 2019 op de site van Sputnik