Film: Elisabeth Eidenbenz redde honderden zwangere Joodse vrouwen en hun kinderen van de nazi’s

Plaatje hierboven: Elisabeth Eidenbenz (1913-2001), oprichter van la Maternité d’Elne in het zuidwesten van Frankrijk, die honderden vrouwen en kinderen heeft gered tijdens de Tweede Wereldoorlog [beeldbron: Times of Israel]

Toen vluchtelingen vluchtten uit de Spaanse burgeroorlog en de Tweede Wereldoorlog bood een dappere Zwitserse verpleegkundige cruciale hulp in het zuidwesten van Frankrijk aan een nichegroep van ontheemden – zwangere vrouwen en hun kinderen.

Ondanks vijandigheid van Vichy Frankrijk en nazi-Duitsland, wordt Elisabeth Eidenbenz gecrediteerd met het redden van het leven van bijna 600 kinderen – 400 Spaanse vluchtelingen en 200 Joodse vluchtelingen – via la Maternité d’Elne, haar kraamkliniek in de Franse gemeente Elne. De vrij weinig bekende Eidenbenz (1913-2011) werd bijna 100 jaar oud en werd op 18 december 2001 geëerd door Yad Vashem als een Rechhtvaardige Onder de Volkeren.

Film: Het Licht van de Hoop
Een nieuwe historische dramatische film wil licht werpen op haar heldendom. De Spaanse film uit 2017 “La llum d’Elna” (Het Licht van de Hoop) met Noémie Schmidt als Elisabeth Eidenbenz, brengt haar verhaal met doelgroepen in de VS dit jaar. Het maakte zijn New York-première op het New York Jewish Film Festival in januari en werd vertoond op het Chicago JCC Jewish Film Festival op 9 maart 2019.

Geschoten in het Spaanse Catalonië om zuidwestelijk Frankrijk op te roepen, verbeeldt ‘Het Licht van de Hoop Eidenbenz die probeert de vrouwen te helpen waar ze om geeft: Maya, die voor haar zoon en pasgeboren dochter vreest; Victoria, die overweegt militaire hulp te verlenen aan het verzet, wat verboden is in het moederschap; en Aurora, die lijdt onder de tragedie van een doodgeboren kind.

Trailer: “La llum d’Elna” (2017)

Voorbij de ziekenhuismuren wordt het bestaan ​​ervan bedreigd door een aanhoudende Vichy-commissaris en zijn Nazi-opperheren. De kraamkliniek wordt bevolen te sluiten. Eidenbenz bedenkt een plan om het ziekenhuis te redden, wat erop neerkomt dat ze Frankrijk confronteert met een schandaal, met name de gruweldaden die in het concentratiekamp Camp de Rivesaltes, nabij Perpignan ook gekend als Camp Maréchal Joffre, worden gepleegd.

Burgers inclusief Catalanen, Joden en Algerijnen werden vastgehouden in het kamp in de grimmige geschiedenis die 70 jaar overspande. In 1942, het jaar waar de film begint, werden 2.251 Joden, waaronder 110 kinderen, overgebracht van Rivesaltes naar het Drancy-concentratiekamp en vervolgens naar Auschwitz. Ondanks deze spanningen probeert Eidenbenz een mate van gemeenschap te bewaren voor het ziekenhuis met een midzomerviering op St. James’ Day. De daaruit voortvloeiende climax onthult tragedie en moed door zowel volwassenen als kinderen.

La Maternité d’Elne
Eidenbenz toonde erg veel moed in moeilijke omstandigheden. Zij was de dochter van een Zwitserse protestantse minister en bood aanvankelijk vrijwillig hulp aan de Republikeinse zaak in de Spaanse Burgeroorlog – een zaak die hopeloos werd door de val van Barcelona in 1938. In januari en februari 1939 vluchtten een half miljoen Republikeinse vluchtelingen te voet naar Frankrijk.

Onderweg werden ze gebombardeerd door nationalistische en Italiaanse vliegtuigen – een uittocht, genaamd ‘La Retirada’ (De Terugtrekking), die dit jaar, acht decennia later, wordt herdacht. Franse autoriteiten lieten vluchtelingen de grens oversteken, maar sloten hen op in kampen met namen die berucht werden: Argelés-sur-Mer, Rivesaltes en Saint-Cyprien.

Eidenbenz heeft deze vluchtelingen aanvankelijk geholpen via de organisatie Swiss Aid. Collega-vrijwilliger Karl Ketterer kocht een kasteel dat ‘half in puin lag’, zei Fox Maura. Het zou een kraamkliniek worden, met elke kamer vernoemd naar een Spaanse stad met inbegrip van Madrid, Barcelona en Bilbao.

De eerste zwangere vrouw arriveerde in januari 1939. Er zouden er nog veel meer onder de hoede komen van Eidenbenz en haar staf van 12. Aanstaande moeders arriveerden vier weken voor hun bevallingsdatum; ze konden tot vier weken na de bevalling blijven, waarna Eidenbenz  voor hen een baan zou zaken om hen uit de kampen te houden. Het ziekenhuis zou elke maand 20 bevallingen zien in 1940 en 1941.

Tegen die tijd had de Spaanse burgeroorlog plaatsgemaakt voor de Tweede Wereldoorlog en werd de kraamkliniek gefinancierd door het Rode Kruis. Nieuwe vluchtelingenpopulaties hadden hulp nodig, maar Eidenbenz werd beperkt door het beleid van het Rode Kruis om geen hulp te bieden aan politieke vluchtelingen, die Joden uitsloot. De Duitsers hebben uiteindelijk i 1944 bevolen om de kraankliniek te sluiten. Eidenbenz keerde terug naar Zwitserland maar bleef vechten voor ‘onbeschermde kinderen’, aldus Quer.

Tachtig jaar na La Retirada en de gebeurtenissen die de kraamkliniek van Elne hebben versneld, zullen veel mensen Eidenbenz’s naam of haar werk met vluchtelingen misschien niet kennen. Baer zei dat “verhalen van helpers, redders … tenzij bepaalde individuen en organisaties specifieke inspanningen leveren om deze verhalen aan het publiek te brengen, omdat ze anders onopgemerkt zullen blijven.

Zoals ze Eidenbenz’s heldendom 80 jaar geleden uitlegde: “Elisabeth maakte geen onderscheid tussen nationaliteiten, ras of religie. Ze wilde alle zwangere vrouwen helpen hun zelfvertrouwen te behouden, om te vechten voor de kinderen die ze in ballingschap hadden, ver van huis.”

Plaatje hierboven en onder: Vluchtelingen, bejaarden, vrouwen en kinderen opgesloten in het Camp de Rivesaltes in maart 1941 [beeldbron: The Times/AP]


Bronnen:

♦ naar een artikel van Rich Tenorio “How one Swiss nurse hid hundreds of pregnant women and their kids from the Nazis” van 12 maart 2019 op de site van The Times of Israel

♦ naar een artikelNorth American Premiere LIGHT OF HOPE, directed by Silvia Que” op de site van Miami Jewish Film Festival

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.