Isi Leibler: Brede lessen te leren van de Poolse imbroglio

Elke Pool kreeg het antisemitisme met de moedermelk ingezogen. Niemand moet ons vertellen hoe we ons standpunt moeten uiten en hoe we de doden kunnen eren” Israëls interim-minister van Buitenlandse Zaken Israel Katz, Polen, 17 februari 2019 [bron]

Emoties en realpolitik gaan niet samen.

Joden met een band met de Holocaust hebben de neiging hun vooroordelen tegen Polen te verbergen. Ondanks hun verblijf van 1000 jaar in Polen, werden Joden vaak gediscrimineerd. In de Middeleeuwen werd het hun verboden om deel te nemen aan de landbouw of de industrie.

Joden waren beperkt in hun levensonderhoud om geld te verdienen of te werken als handelaar, belastinginner of herbergier. Ze werden vaak gezien als buitenlandse afpersers en onderworpen aan pogroms op initiatief van de heersende klassen om de aandacht af te leiden van de heersende armoede en bodemloze sociale omstandigheden.

In de 19de eeuw leefde de meerderheid van de Joden in hun schaamteloze armoede, maar met de Emancipatie ontstonden enkele Joden als leiders van handel en industrie. Niettemin bleef het vooroordeel tegen de Joden intens en in de 20ste eeuw heerste er in heel Europa antisemitisme.

Het Poolse volk werd als racistisch minderwaardig beschouwd door de nazi’s wiens bezetting grof was en miljoenen Polen vermoordde. In tegenstelling tot de Franse regering van Vichy, die samenwerkte met de nazi’s, moedigde de in Londen gevestigde Poolse regering in ballingschap het verzet aan. En in tegenstelling tot lokale niet-joden in de Baltische staten, dienden Polen niet als bewakers in de concentratiekampen.

De uitroeiing van de 3 miljoen Joden geconcentreerd in Polen was het belangrijkste nazi-doel. Joden werden in getto’s gedreven en vervolgens naar vernietigingskampen gestuurd om vergast te worden. Auschwitz, het grootste industriële complex voor massamoord, was opzettelijk gevestigd in Polen, zodat de Duitsers niet direct werden blootgesteld aan de gruwelen die werden gepleegd.

Zelfs toen ze leden onder de brutale nazi-onderdrukking, bleven veel Polen vooroordelen tegen Joden koesteren. Sommigen werkten samen door te fungeren als informant en anderen werden beloond omdat ze huizen en goederen die door gedeporteerde joden waren achtergelaten, in bezit konden nemen.

Plaatje hierboven. Een Poolse politieagent in 1941 vergezeld van twee Duitse soldaten controleert burgers. Ca. 35.000 agenten van de Poolse politie, ook ‘Blauwe Politie’ genoemd vanwege hun blauwe uniform, collaboreerden met de nazi’s en controleerden tijdens WOII het Generaal-gouvernement. In dit gebied bevonden zich vier vernietigingskampen:  Bełżec, Sobibór, Treblinka en Majdanek [beeldbron: Wiki]

Maar er waren ook heldhaftige Polen die een opgelegde doodstraf riskeerden voor hun hulp bij het verbergen en redden van Joden. We moeten ook hulde brengen aan Polen, zoals Karol Wojtyła (die later paus Johannes Paulus II zou worden), die vele individuele Joden beschermde, en Jan Karski, die zonder succes de westerse leiders probeerde te overtuigen om op te treden en massamoorden te voorkomen.

Helaas, die rechtschapen heidenen die probeerden Joden te redden en werden geëxecuteerd, haalden zelden de krantenkoppen, maar de media blonken uit in het benadrukken van de collaborateurs. Een specifiek geval was de blootstelling van moorddadig gedrag van een aantal Polen in Jedwabme die in 1941 een pogrom tegen joden instelde, waarbij meer dan 300 van hen levend in een schuur werden verbrand. Helaas bleven de meeste Poolse autoriteiten deze massale gruweldaad ontkennen totdat de Poolse president Aleksander Kwaśniewski dapper deze actie niet een pogrom maar een genocide noemde.

Antisemitisme was de overhand, getuige de Kielce pogrom uit 1946, waarin 42 overlevenden van de Holocaust die terugkeerden naar hun huizen werden afgeslacht. Maar toen de communisten Polen in 1945 overnamen, onderdrukten ze de onthlling van deze genocide. In 1968 voerde de Poolse regering een antisemitische zuivering uit en werden 30.000 Joden, waarvan het grootste deel Holocaustoverlevenden waren, uit het land verdreven.

Kielce pogrom 5 juli 1946

Plaatje hierboven; Na de bevrijding braken opnieuw antisemitische pogroms uit. Op 5 juli 1946 werden in het Poolse Kielce 41 Joden vermoord en honderden verwond door Poolse burgers. Plaatje hierboven: na de pogrom van Kielce trachten duizenden Joden te vluchten naar het Brits Mandaat Palestina, Canada en de Verenigde Staten [beeldbron: Beleven.nl]

Na de ineenstorting van het communisme in de vroege jaren negentig probeerde de nieuwe onafhankelijke Poolse regering een nieuw Pools beeld te creëren dat was gebaseerd op nationalisme en democratie. Het probeerde de plaat te zuiveren en de lelijke episoden uit het verleden in de geschiedenis opzij te zetten. In dit verband heeft de Poolse regering vorig jaar een wet aangenomen die daadwerkelijk iemand strafte die het Poolse volk ‘besmeurde’ door hen te associëren met de nazi-genocidale industrie die tegen Joden werd toegepast.

Dit leidde tot confronterende woordenwisselingen met Israël en in juni 2018 werd uiteindelijk een compromiswet aangenomen door de Poolse regering, die nog steeds door veel Joden en Polen wordt betwist. Het benadrukte effectief het feit dat de Holocaust een nazi-doel was waarin sommige Polen samenwerkten en anderen hun leven in gevaar brachten door te proberen Joden te redden. Het hoogtepunt was dat Poolse mensen als zodanig geen collaborateurs waren.

Deze wet was betreurenswaardig maar moest worden gezien in het licht van een rechtse nationalistische regering die antisemitisme veroordeelde en een nieuw imago wilde creëren door de rol van de Polen die samenwerkten te ontkennen of op zijn minst te bagatelliseren. De regering heeft zelfs geïnvesteerd in een indrukwekkend museum in het hart van Warschau, met de nadruk op de Joodse bijdrage aan Polen. Daarnaast is Polen, samen met Hongarije en Slowakije, naar voren gekomen als een van de meest invloedrijke Europese aanhangers van Israël en fungeerde het als een terughoudendheid tegen anti-Israëlische krachten in de EU.

Plaatje hierboven: Duitse cavalerie bezet op 8 september 1939 de Poolse stad Łódź (Litzmannstadt), de 3de grootste stad van Polen, en worden hartelijk begroet met de nazigroet door leden van de aanzienlijke etnische Duitse gemeenschap van de stad. Volgens historici zoals Richard Lukas werden vele Poolse nazi-collaborateurs – Volksdeutschers – gerecruteerd uit de Duitse minderheid in Polen [beeldbron: Imperial War Museum]

Lees hier verder het volledige artikel van Isi Leibler


Bronnen:

♦ naar een artikel van Isi Leibler “Broad lessons to be learned from the Polish imbroglio” van 25 februari 2019 op de site van Word From Jerusalem

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.