In het repressieve Myanmar blijft een kleine Joodse gemeenschap het verleden koesteren

Plaatje hierboven: De Musmeah Yeshua-synagoge in Yangon, Myanmar, dateert uit de 19de eeuw [beeldbron: Charles Dunst/JTA]

Opmerkelijk feit is het bestaan van een kleine Joodse gemeenschap in de repsressieve staat Myanmar, voorheen Birma of Burma. Zij het dat deze gemeenschap wel is geslonken tot ongeveer 20 mensen vandaag.

De meeste Joden waren gevlucht toen Japan het land binnenviel in de Tweede Wereldoorlog, omdat de As-mogendheden hen wantrouwde vanwege hun waargenomen sympathieën met de Britten. De meerderheid die overbleef in het midden van de jaren zestig, toen het nieuwe regime bedrijven nationaliseerde als onderdeel van een socialistische agenda die het land snel in de vernieling zou helpen.

De Joodse gemeenschap groeide hier snel van het midden van de 19de eeuw tot 1942. Op zijn hoogtepunt woonden er zowat 3.000 Joden in Myanmar toen het nog steeds bekend stond als Birma. Sommigen namen deel aan de lokale macht, zoals David Sofaer, die in de jaren dertig van de vorige eeuw diende als burgemeester van Yangon, toen bekend als Rangoon. Myanmar was toen nog een onderdeel van het Britse rijk.

Joodse restaurants, apotheken en scholen markeerden ooit de straten van de stad. Terwijl deze bedrijven zijn verdwenen, sieren Davidsterren nog steeds een aantal gebouwen in Yangon: een school bijna 40 minuten van het stadscentrum; een huidverzorgingswinkel in het centrum van de stad; een verfwinkel aan de overkant van de synagoge.

In de jaren twintig erkende de beroemde Britse schrijver George Orwell, toen een koloniale politieagent in Birma, de Joodse aanwezigheid aldaar, zij het cynisch. Hij veroordeelde Britse operaties in het land omdat het “een middel was om handelsmonopolies te geven aan de Engelsen – of eerder aan bendes Joden en Schotten“.

Toch heeft de 38-jarige Sammy Samuels, de tegenwoordige leider van de resterende Joodse gemeenschap in Zuidoost-Azië, de hoop op toekomst nog niet opgegeven en spreekt zelfs over een revival. In de afgelopen jaren had zijn vader, Mozes, de gemeenschap onderhouden en dagelijks de deur van de enige synagoge van Yangon (het voormalige Rangoon) geopend in de hoop toeristen te mogen verwelkomen.

Vandaag de dag staat de 19de eeuwse Musmeah Yeshua-synagoge (plaatje bovenaan) moederziel alleen in Yangon in dit land van gouden pagodes en blijft volledig onbewaakt in de belangrijkste islamitische wijk van de stad. “Mensen [hier] zouden niet begrijpen wat ‘antisemitisme’ is,” zegt Samuels, wiens Birmaanse naam Aung Soe Lwin is. “Goddank, er is hier niet zo’n woord.”

De eigenaars van de winkels rond de synagoge – meestal mannen met traditionele Birmese longyi en moslimkufi en thawb – verkopen niet langer Judaica items, maar superlijm en verf, naast andere gebruiksvoorwerpen. Ze spugen het residu van hun gekauwde betelnoot, deze winkeliers – tieners, middelbare leeftijd en ouderen – die de straat karmijnrood beitsen.

Samuels onderschrijft dit respect voor de etnische en religieuze groepen van Myanmar die rechtstreeks verbonden zijn met Israël. Joe Freeman legt in Tablet-magazine uit dat Birma de ‘eerste vriend’ van Israël in Azië was, aangezien beide landen in 1948 onafhankelijk werden van de Britten. Birma’s eerste premier, U Nu, had een ‘zwak voor Israël’ en koesterde nauwe relaties met David Ben-Gurion, zijn Israëlische tegenhanger. U Nu was de eerste premier van welk land dan ook om de Joodse staat te bezoeken.

“De Birmese bevolking, als je hen ‘Judaïsme’ vertelt, kennen ze het niet, maar als je ‘Israël’ zegt, denken ze dat Israël een religie is,” zegt Samuels. “Ze respecteren Israël volledig.” Maar de religieuze diversiteit van Yangon, die Joden lang veilig heeft gehouden, is geen afspiegeling van Myanmar in het algemeen. Het overgrote deel van het land blijft buiten de toegestane grenzen voor toeristen vanwege felle etnische conflicten; Joden leefden historisch vooral in Yangon en Mandalay.

In 1997 kondigde de regering van Myanmar haar intenties aan om de begraafplaats te verplaatsen uit Yangon, maar dat is nooit doorgegaan. De begraafplaats blijft verborgen op een heuvel die sommige zwerfhonden duidelijk als hun territorium hebben ingepalmd; een bord buiten verklaart dat het alleen toegankelijk is “met toestemming van de Myanmarische Joodse Gemeenschap”.

Moderniteit steekt door het historische fineer van de begraafplaats: een tv-satelliet steekt uit het huis van de conciërge boven de graven uit. In plaats van stenen geplaatst door bezoekers, ligt het puin grotendeels bestaande uit verbrijzelde grafzerken met Hebreeuwse letters bovenop de weinige intacte graven. Terwijl Samuels een moderne gemeenschap in Myanmar creëert, blijft het fysieke geheugen van zijn Birmaanse voorganger verder verpulveren.

Joodse begraafplaats in Yangon, Myanmar [beeldbron: JTA]


Bronnen:

♦ naar een door Brabosh.com ingekort artikel van Charles Dunst “In repressive Myanmar, a tiny Jewish community hangs on to the past” van 7 januari 2019 op de site van The Jewish Telegraphic Agency (JTA)

Een gedachte over “In het repressieve Myanmar blijft een kleine Joodse gemeenschap het verleden koesteren

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.