Qirmizi Qasaba, de laatste volledig Joodse stad in Azerbeidjan buiten Israël

Plaatje hierboven: Joodse jongens wonen in Quba, Azerbeidjan, de lessen bij in een locale sjoel begin jaren 1920 [beeldbron: Wikipedia]

Qirmizi was ooit bekend als het Jeruzalem van de Kaukasus, maar de eens zo levendige gemeenschap leeft nu van herinneringen en verlangt naar mensen en vervlogen tijden. In een klein café in Qirmizi, Azerbeidzjan, kletsen een paar oudere Joden uit de bergen met elkaar over een kopje sterke thee met suikerklontjes. Ze spreken Juhuri, een haast vergeten taal van de Kaukasus-Joden. Het is een soort Perzisch vermengd met het Hebreeuws.

Qirmizi Qəsəbə, ook bekend als Krasnaya Sloboda (het ‘Rode Dorp’ in het Russisch), is een van de slechts twee bestaande gemeenscappen buiten Israël met een geheel Joodse bevolking (de tweede is Kiryas Joel in de staat New York.) Er wonen hier zo’n 3000 tot 4000 mensen, maar tegen de middag lijken de straten leeg. Het is een dorp en gemeente in het district Quba van Azerbeidzjan. Het heeft een bevolking van 3.598 en wordt beschouwd als ’s werelds enige volledig Joodse stad buiten Israël en de Verenigde Staten

Tegenwoordig bestaan ​​de Joden in Azerbeidzjan voornamelijk uit drie verschillende groepen: Berg-Joden, de meest omvangrijke en oudste groep; Asjkenazische Joden, die zich in het gebied vestigden in de late 19de en vroege 20ste eeuw en tijdens de Tweede Wereldoorlog; en Georgische Joden die zich in het begin van de 20ste eeuw voornamelijk in Bakoe vestigden. Volgens de Sovjet-volkstelling van 1926 waren er 7.500 Berg-Joden in Azerbeidzjan (ongeveer 25% van de totale Joodse bevolking van het land)

Plaatje hierboven: De Grote Synagoge van Qirmizi [beeldbron: FJC]

Sommige bewoners hebben zaken in Moskou en komen hier enkel op vakantie. De grote mansion van Zerach Ilayev, een man wiens fortuin wordt geschat op $ 3 miljard, staat leeg in het centrum van de stad. Maar Qirmizi heeft nog steeds een levendige kant, die we hebben meegemaakt op de begraafplaats. We bezochten deze met onze geweldige gids Elchin Mammadov (Eli), die zijn moeders graf wilde bezoeken.

Een lokaal koosjer restaurant biedt alles wat je nodig hebt voor een dag zoals dit. Het feestmenu bevat sappige kebabs die je ook overal kunt vinden, van kraampjes langs de weg op weg naar Bakoe tot de chique restaurants als je er eenmaal bent; Dushpere, een soep met met vlees gevulde dumplings; en Dolma-wingerd of koolbladeren gevuld met vlees.

Azerbeidzjan is een moslim sjiitisch land, met de meeste Azeris in het nabijgelegen Iran en 25% van de bevolking daar. Maar mensen hier houden van Israël, en niet alleen omdat we hun olie kopen en ze wapens verkopen (inclusief Iron Dome-systemen, die over de Azeri-grens met Armenië staan opgesteld).

De lokale Joden worden gerespecteerd en met tolerantie behandeld. In het centrum van Bakoe lopen Joden met keppels ongestoord rond – niet iets dat je tegenwoordig in Parijs of in andere Europese steden zou zien. Een klein bordje informeert ons over de bijdrage van de Azeri-Joden aan hun thuisland: een plaquette ter herdenking van een jonge jood, Albert Agrovich, die vocht en stierf in de beruchte oorlog tegen Armenië in de jaren negentig over de omstreden regio Nagorno-Karabach.

Plaatje hierboven: Berg-Joden van Qirmizi (Krasnaya Sloboda) vieren een verloving, omstreeks 1910 [beeldbron: Archief Krasnaya Sloboda]

Nabij het theehuis staat een standbeeld van een Sovjet soldaat, ter herdenking van ‘de Grote Patriottische Oorlog‘ (22 juni 1941 tot 9 mei 1945), zoals de Russen hun strijd tegen nazi-Duitsland heetten tijdens WOII, waarbij het Rode Leger Hitler stopte om de olierijke Kaukasus te veroveren en zijn Joodse bevolking te vermoorden. Aldus ontwkamen de Azeri-Joden ternauwernood aan vervolging en vernietiging.

Tijdens de Sovjettijd waren er 11 synagogen in Qirmizi, maar deze waren niet in gebruik – het communisme was de enige religie. En toch bleven de Joden in de bergen hun geloof en gewoonten in hun huizen behouden – de sabbat vieren, vasten op Jom Kipoer. De meesten wisten niet eens waarom. “Als je een Jood vraagt ​​waarom hij Sabbat naleeft, was het antwoord steevast “omdat mijn grootvader me dat zei dat ik dat moest doen”, zegt mijn gids Elchin Mammadov (Eli).

Vandaag zijn er nog maar twee synagogen over in de stad, maar ze zijn allebei actief. De grotere was gesloten dus we bezoeken de kleinere. De pedel vraagt ​​ons om onze schoenen uit te doen en toen we binnenkwamen, begrepen we waarom: de vloer is versierd met kleurrijke en prachtige Azeri-tapijten (zo’n tapijt kan wel NIS 10.000 of $ 2500 kosten).

Elke dag komen 25 tot 30 mensen hier bidden, en tijdens vakanties is het vol. Er is zelfs een Siddur (Joods gebedenboek) in Juhuri, het lokale dialect. Noch mijn vrouw noch ik zijn religieus, maar hier, terwijl we in de laatste Joodse stad in Azerbeidzjan staan, bidden we.

Israël-Azerbeidjan relaties
Azerbeidzjan en Israël werken al sinds 1992 intensief samen. Azerbeidzjan is een van de weinige landen met een moslimmeerderheid om naast Turkije, Egypte, Jordanië en de voormalige Sovjetrepublieken, bilaterale strategische en economische betrekkingen met Israël te ontwikkelen.

Plaatje hieronder: Baku, 13 december 2016. In zijn ontmoeting met Israël, premier Benjamin Netanyahu, prees president Ilham Aliyev de actieve rol van de Joodse gemeenschap in Azerbeidzjan bij de ontwikkeling van de bilaterale betrekkingen tussen de landen.

Tijdens het historisch bezoek van Netanyahu aan Baku, zei de Azeri leider dat zijn land voor 5 miljard dollars aan wapens had gekocht van de Joodse staat [beeldbron: The Times]


Bronnen:

♦ naar een artikel van Yoav Keren “The last Jewish town in Azerbaijan – Qirmizi was once known as the Jerusalem of the Caucasus, but the once bustling community now lives on memories and longing for people and times gone by” van 22 december 2018 op de site van Ynet News (Yedioth Ahronoth)

♦ naar een artikel van Raphael Ahren “PM hails Azerbaijan cooperation as beacon of Jewish-Muslim coexistence” van 13 december 2016 op de site van The Times of Israel

♦ naar een artikel van Lee Gancman “A glimpse into Azerbaijan’s hidden all-Jewish town” van 23 juni 2016 op de site van FJC, The Federation of the Jewish Communities of CIS

♦ naar een artikelQırmızı Qəsəbə” en een artikelHistory of the Jews in Azerbaijan” en een artikelMountain Jews” van de site From Wikipedia, the free encyclopedia