Met Amerikaanse hulp plant moslimmeerderheid in Kosovo zijn eerste synagoge en Joods museum

Plaatje hierboven: Dit momenteel dichtgetimmerde, verlaten gebouw in Prizren zal binnenkort de enige synagoge en het Joodse museum van Kosovo huisvesten [beeldbron: Larry Luxner/Times of Israel]

Eerder deze maand kwamen ongeveer 40 mensen bijeen in een hotel in Katholieke eigendom in Prizren, de tweede stad van Kosovo, om de zesde kaars van Chanoeka aan te steken.

De vrijdagavondceremonie werd gezamenlijk georganiseerd door Votem Demiri, de 72-jarige patriarch van de kleine Joodse gemeenschap in Kosovo, met hulp van Dr. Irfan Daullxhiu, een moslimcardioloog in Prizren, en Steven Aiello, oprichter en co-directeur van de Arabische -Israëlische non-profitorganisatie Debate for Peace. Ongeveer tweederde van de aanwezigen waren lokale Albanees sprekende Joden en moslims, en de rest van de bezoekenden waren studenten uit Israël.

Het markeerde het laatste nieuws van een reeks Joodse evenementen in dit middeleeuwse Balkanschip, dat veel bekender is vanwege de Ottomaanse Sinan Pasha-moskee en de 19de-eeuwse kathedraal van Onze-Lieve-Vrouw van Eeuwigdurende Schoonheid, dan voor alles wat zelfs maar op afstand is verbonden met het Jodendom. Binnen een jaar kan Prizren ook bogen op een nieuw soort religieus monument: de enige synagoge van Kosovo en het Joods Historisch Museum.

Het voorgestelde ‘Muzeu Shqiptaro-Hebraik‘ of het Albanees Joods Museum zal opvallen in een land waar meer dan 95 procent van de 2 miljoen inwoners zich als moslim identificeert. “Ik wil een religieus gebouw hebben dat openstaat voor iedereen”, vertelde Demiri eerder dit jaar aan The Times of Israel. “Ik verwacht zelfs schoolkinderen te bezoeken. Via artefacten en foto’s zullen we de geschiedenis van de joodse gemeenschap uitleggen. We verzamelen deze artefacten nu.”

In de Middeleeuwen was Prizren de hoofdstad van het gehele Servische rijk. Tijdens de Tweede Wereldoorlog en tot de ontbinding van Joegoslavië in 1991-92 was Servië de grootste van de zes republieken die de Joegoslavische federatie vormden. Ongeveer 3000 Joden wonen thans in Servië, dat Kosovo bestuurde tot de unilaterale onafhankelijkheidsverklaring van dit land in 2008. Er is nauwelijks nog een overblijfsel in Albanië, waarvan de overwegend islamitische bevolking 200 Joodse burgers van het land heeft verborgen, evenals nog 600 tot 1.800 Joden uit buurlanden tijdens de Nazi bezetting.

“Er zijn zoveel voorbeelden van [Albanees sprekende] mensen die Joden redden”, zei Demiri, daarbij verwijzend naar het voorbeeld van Arslan Resniqi, een Kosovaarse moslim die in 1941 een Macedonisch Joodse arts uit een nazi-krijgsgevangenenkamp smokkelde. In 2008 eerde de Israëlische Yad Vashem, na een campagne door de kleindochter van de dokter, Resniqi als Rechtvaardige Onder de Volkeren.

Plannen vragen om het museum om de eerste verdieping te plaatsen. Op de tweede verdieping is een synagoge, open voor de Sjabat en festivals. De toegang is gratis, alle tentoonstellingen zijn gelabeld in het Engels, Albanees en mogelijk Hebreeuws. Om het project tot leven te brengen, werken lokale joden samen met de gemeente Prizren, evenals het World Jewish Congress en het American Joint Jewish Distribution Committee.

Op 17 februari 2008 verklaarde Kosovo – een provincie van Servië die een zekere mate van autonomie had zolang Joegoslavië bestond – eenzijdig onafhankelijkheid, waardoor de Serviërs razend werden. In de tien jaar daarna hebben 116 landen Kosovo erkend, waaronder 23 van de 28 leden van de Europese Unie. De vijf EU-holdouts zijn Cyprus, Griekenland, Roemenië, Spanje en Slowakije.

Israël heeft zich tot nu toe verzet tegen diplomatieke erkenning, maar op 21 september beloofde de president van Kosovo, Hashim Thaçi, dat als dat zo was, Kosovo een ambassade in Jeruzalem zou opzetten. Onder andere willen Israëlische functionarissen Servië niet beledigen, waarmee het sterke banden heeft. Ze willen ook geen precedent scheppen voor het erkennen van unilaterale verklaringen van onafhankelijkheid, gezien de huidige impasse van Israël met de Palestijnen over een tweestatenoplossing.

Eind 2016 verbood Thaçi alle antisemitische literatuur in Kosovo nadat een bezoekende Israëlische expert op het gebied van racisme en terrorisme tientallen neo-nazi-boeken vond – waaronder drie Albanees vertalingen van Adolf Hitler’s ‘Mein Kampf’ – te koop in een Priština-straat markt. En eerder dit jaar veroordeelde een rechtbank in Priština acht Kosovaren tot de gevangenis voor het plannen van een verijdelde aanslag tegen het Israëlische nationale voetbalelftal tijdens een kwalificatiewedstrijd voor de Wereldbeker van 2016 in Tirana.

Toch heeft Kosovo’s warmte jegens zijn Joden nog niet vertaald in erkenning door Jeruzalem. “De Israëli’s hebben het nooit zo duidelijk gezegd, maar hun angst is dat het op de kwestie van Palestina lijkt,” klaagde Sahatqija. “Maar dit heeft niets met Palestina te maken. Kosovo is een product van de ontbinding van de Federale Republiek Joegoslavië. Het is de zevende staat. Iedereen erkent al zes staten, dus het is ondenkbaar waarom ze de zevende niet herkennen.”

Kosovo en Servië onderhandelen over een ruil van grond waarbij delen van het grondgebied worden uitgewisseld op basis van de etnische achtergrond van de plaatselijke bevolking, hoewel nationalisten van beide kanten zich tegen het idee verzetten. Demiri zegt dat een resolutie van het langdurige geschil met Servië Kosovo zou kunnen openen voor het toerisme en de investeringen in Israël, evenals voor een hernieuwde interesse in het Joodse verleden.

“Zowel Kosovo als Israël zijn jonge naties en beide zijn omgeven door een vijandige omgeving. Maar beide zijn erin geslaagd om deze uitdagingen te overwinnen, dankzij sterke vrienden zoals de Verenigde Staten,” zei hij. “Ik zeg je, het is slechts een kwestie van tijd voordat Israël ons herkent.”


Bronnen:

♦ naar een artikel van Larry Luxner ““With US help, Muslim-majority Kosovo plans its first synagogue and Jewish museum – Though today home to just under 60 Jews, the state — which vies for international recognition — boasts a community that dates back to prior to the Spanish Inquisition” van 22 december 2018 op de site van The Times of Israel

♦ naar een artikelKosovo in Talks With Jewish Community to Establish Synagogue, Community Center” van 6 juni 2016 op de site van Ha’aretz

♦ naar een artikelKosovo Virtual Jewish History Tour” op de site van The Jewish Virtual Library (JVL)

3 gedachtes over “Met Amerikaanse hulp plant moslimmeerderheid in Kosovo zijn eerste synagoge en Joods museum

  1. nu denk ik aan Lukas 11:13
    Indien dan gij, die boos zijt, weet uw kinderen goede gaven te geven, hoeveel te meer zal de hemelse Vader den Heiligen Geest geven dengenen, die Hem bidden?

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.