Colloquium over Aktion Erntefest, de poging van de nazi’s om sporen van de Holocaust te wissen

De groeiende verzetsbewegingen in het Generaal Gouvernement en in het bijzonder de opstanden in de vernietigingskampen in Treblinka en Sobibor, op 2 augustus 1943 en in Sobibor op 14 oktober 1943 alarmeerden zowel Hans Frank als Heinrich Himmler. Zij bevalen de opstart van Aktion Erntefest (oogstfeest) met het doel alle sporen van de genocide op de Joden uit te wissen.

Rijksmaarschalk Heinrich Himmler beval de sluiting van alle kampen in de regio Lublin. Jakob Sporrenberg, die Globocnik had vervangen als SS-politieleider voor het district Lublin, plande de massale uitroeiing van alle Joodse arbeiders. Sporrenberg meldde na de oorlog als krijgsgevangene dat Christian Wirth betrokken was bij deze actie in Majdanek.

Op 3 november 1943 begon het executeren van de gevangenen om 0800 uur, de slachtoffers moesten voor de schuilkelders en sloten staan ​​en ze werden neergeschoten en vielen gewoon in de greppels. Deze greppels lagen naast het crematorium; een nabijgelegen toiletbarak werd gebruikt als kleedkamer en verzamelpunt voor waardevolle spullen.

De Joden werden naakt en zonder genade geslagen, verscheurd door honden en werden naar voren geschoven tot aan diepe greppels, slechts vijfentwintig meter van Field V. Luide muziek dreunde uit twee luidsprekerwagens. Eenmaal aan de rand van de greppels werden de Joden machinaal doodgeschoten. De schatting van het aantal joden bij Majdanek varieert van 16.000 tot 18.400 bijna evenveel als het aantal Britse soldaten dat werd gedood op de eerste dag van de Somme in 1916.

Auschwitz Stichting over het Erntefest
Voor het ruime publiek is Auschwitz synoniem met de Holocaust. En voor wat het lot van de Belgische Joden betreft, klopt dit ook, want die werden vanuit Kazerne Dossin in Mechelen per trein naar Auschwitz gevoerd. Maar daarnaast waren nog andere belangrijke vernietigingscentra in Polen.

Op 3 en 4 november 2018 brachten internationale wetenschappers in Brussel een balans van het onderzoek over Aktion Erntefest op een colloquium georganiseerd door de Auschwitz stichting. Die datum is niet lukraak gekozen maar kwam er dag op dag, 75 jaar na de verschrikkelijke feiten.

Aktion Reinhard – genoemd naar SS generaal Reinhard Heidrich – is het codewoord van de nazi’s waarmee de moord op de Poolse Joden wordt aangeduid. Daarvoor hebben de nazi’s in bezet Polen in 1942 drie vernietigingscentra ingericht, in Belzec, Sobibor en Treblinka waar ongeveer 1,7 miljoen joden omgebracht worden. Aktion Erntefest (= oogstfeest) is de afsluiter van Aktion Reinhard.

Tijdens dat zogezegde ‘oogstfeest’ van de nazi’s worden op 3 en 4 november 1943 in Majdanek, Trawniki en Poniatowa de overblijvende Joden, die tot dan aan de gaskamers ontsnapt waren, doodgeschoten. Om het geluid te dempen, wordt tijdens het schieten luide muziek afgespeeld. Met 42.000 slachtoffers is dit de grootste massamoord van de hele oorlog, uitgevoerd op bevel van Heinrich Himmler, hoofd van de SS.

Maar om verschillende redenen is daar op dit ogenblik nog niet zoveel 8 onderzoek naar gebeurd. In de eerste plaats omdat de nazi’s op die plaatsen hun sporen grondig uitgewist hebben. Na de oorlog wordt Polen communistisch en is er vooral veel aandacht voor de herdenking van de opstand van Warschau, als symbool van de Poolse weerstand.

Pas vanaf de jaren ’90 groeit de belangstelling voor de Shoah, met de nadruk op Auschwitz, waar de meeste joden vermoord worden. Voor het onderzoek stelt zich ook een taalprobleem: wie kent Pools, Duits en Jiddisch? Er zijn ook weinig fondsen om onderzoek op te starten, noch uit Polen, noch uit Duitsland.

De talrijke privé fondsen vanuit de Verenigde Staten komen van familieleden van slachtoffers die in de eerste plaats onderzoek willen naar hun familie. Maar er zijn maar weinig overlevenden en de namen van wie omkomt in Belzec, Sobibor en Treblinka zijn niet bekend.

Er is een rechtstreekse link tussen Aktion Reinhard en de kanselarij van de Führer. Enkele weken na het begin van de oorlog start vanuit de kanselarij Aktion T4 (= Tiergartenstrasse 4 Berlin), een zogenaamd ‘euthanasieproject. dat in werkelijkheid een project is om gehandicapten in Duitsland te doden in speciale daartoe uitgeruste instellingen.

Die worden na protest in 1941 gesloten. Het personeel ervan wordt daarna ingezet om gelijkaardige vernietigingsoorden voor Aktion Reinhard te bouwen in Belzee, Treblinka en Sobibor. Vanaf 1944 worden diezelfde mensen doorgestuurd naar Triëst, waar ze een kamp (Risiera de san Saban) oprichten om partizanen en Joden ‘te verhoren’ en waar 5.000 mensen vermoord worden, deels door inzet van een gaswagen. Het is het enige nazi concentratiekamp met een crematorium in Italië.

Ook de namen van de organisatoren van Aktion Reinhard zoals Globocnic of Wirth zijn niet erg bekend. Als het al tot een rechtszaak komt, komen ze er met lichte straffen vanaf. Wie wel gestraft wordt, vindt meestal dat hij ten onrechte veroordeeld is.

Na Aktion Erntefest is Lublin ‘Judenreln’ Maar de oorlog tegen de SovjetUnie verloopt niet naar de wens van de nazi’s. Daardoor vrezen ze dat ze zich misschien zullen moeten terugtrekken. Daarom wordt in het najaar van 1942 Aktion 1005 opgestart om de sporen van de massamoorden uit te wissen.

Tijdens de massamoord in Majdanek op 3 november 1943 worden 61 jonge sterke joodse mannen geselecteerd. Ze worden in een barak ondergebracht, waar ze goed gevoed worden, ze krijgen er zelfs wat alcohol. Ze verblijven daar een tweetal weken terwijl ze niets moeten doen. Dan begint het werk: er wordt hen verteld dat zij gekozen zijn om een nieuw joods ras te stichten.

Maar eerst moeten ze de lichamen van de vertegenwoordigers van het ‘oude’ ras opgraven en verbranden. De plaatsen waar ze aan het werk gezet worden, zijn helemaal van de buitenwereld afgesloten en worden streng bewaakt. Bij het opgraven worden de lichamen geteld. Als de aantallen niet kloppen, wordt er verder gegraven.

De opgegraven lichamen worden verbrand en er wordt gezocht naar goud en juwelen. Wat gevonden wordt, dient via Lublin naar de Rijkskanselarij in Berlijn doorgestuurd te worden. De nadruk ligt op/efficiëntie: de werkers worden goed gevoed en er zijn geen mishandelingen.

De slavenarbeiders beseffen al snel dat ze geen kans op overleven hebben. Er zijn enkele ontsnappingspogingen, maar die mislukken. Uiteindelijk ontsnapt een groep van 31 in (helm op 24 februari 1944 via een tunnel naar een voormalig massagraf. Van vier vluchters weten we dat ze in hun opzet geslaagd zijn. Zij hebben hun verhaal verteld en getuigenis afgelegd. Een kleinzoon van één van hen bracht in Brussel het aangrijpende verhaal van zijn grootvader, die na de oorlog een nieuw leven begon in Australië, de andere overlevenden vestigden zich in Israël.

Het onderzoek is nog volop bezig en verloopt multidisciplinair. Zo is men er toch in geslaagd om ondanks het gebrek aan schriftelijke bronnen en het vernietigen van de materiële bewijzen door Aktion 1005 [*], tot de waarheid door te dringen. Een heel belangrijke discipline daarin is de archeologie. Door de opgravingen heeft men in Sobibor de exacte . ligging van de gaskamers kunnen bepalen en vormen de opgegraven artefacten materiële bewijzen van de begane misdrijven en argumenten tegen de Holocaustontkenners.

[*] Aktion 1005, ook Sonderaktion 1005 of Enterdungsaktion (opgravingactie) genoemd, was het resultaat van een operatie uitgevoerd door de nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog, met als doel sporen van het wijdverspreide systeem van uitroeiing en andere plaatsen van massamoord te verwijderen plaats onder auspiciën van Aktion Reinhard. De acties werden in het grootste geheim uitgevoerd van juni 1942 tot eind 1944. De nazi’s hadden een actieplan nodig toen berichten over massa-volkerenmoord de westerse mogendheden begonnen te bereiken. Aktion 1005 maakte gebruik van de slavenarbeiders uit de concentratiekampen, voornamelijk Joden, door ze na een massale executie van de lijken te ontdoen. Werknemers in deze hoedanigheid werden officieel Leichenkommando (‘lijkeenheden’) genoemd; ze werden vaak met kettingen vastgemaakt om ontsnapping te voorkomen.


Bronnen:

♦ naar een artikel van Lieve Schacht “Colloquium van de Auschwitz Stichting over Aktion Erntefest” in het maandelijks magazine van Joods Actueel; blz. 58-59; december 2018 nummer 127

♦ naar een artikel van Dirk De Klein “Sonder Aktion 1005- Destroying the evidence” van 13 oktober 2016 op de site van History of Sorts

♦ naar een artikelThe “Final Solution”: Aktion 1005 (1942 – 1944)” op de site van The Jewish Virtual Library (JVL)

♦ naar een artikelAktion 1005” van 2 april 2006 op de site van Death Camps.org