Toen Nederlandse Joden een veilige plek vonden in een antisemitisch Hongarije

Plaatje hierboven: Een Joods gezin herenigd in de Hongaarse hoofdstad Boedapest in 1943 na de aankomst van familieleden uit Nederland [beeldbron: Willy Lindwer/JTA]

Toen haar klasgenoten vanuit het bezette Nederland naar de vernietigingskampen werden gestuurd, waren Emmy Korodi en haar Nederlands-Joodse familie veilig in Hongarije – een van de naaste bondgenoten van nazi-Duitsland.

Haar familie behoorde tot een 90-tal Joden die op het hoogtepunt van de Tweede Wereldoorlog de meest onwaarschijnlijke redenen overleefden: ze ontvluchtten de Duitsers en de lokale politie in Nederland – een land dat door veel mensen werd bekritiseerd vanwege de pogingen van de bevolking om Joden te redden – en vonden veiligheid in Hongarije, dat beschouwd werd als een dadernatie van de Holocaust.

Het verhaal van de Nederlands-Joodse vluchtelingen in Hongarije werd dit jaar voor het eerst verteld in een documentaire getiteld ‘The Train Journey‘ van de bekroonde Nederlands-Israëlische filmmaker Willy Lindwer. De première van de film op de Nederlandse herdenkingsdag in mei ging gepaard met de publicatie van een boek van Lindwer onder dezelfde titel en genereerde intense belangstelling van de Nederlandse media.

Komende te midden van nieuwe onthullingen over de geschiedenis van Europa’s Holocaust-tijdperk, laat het verhaal van de film op een opvallende manier de complexiteit en ambiguïteit van de Holocaust in landen met een geruite geschiedenis zien. “In vergelijking met het leven in Nederland was het leven in Boedapest fantastisch”, zei Korodi, een overlevende van de holocaust die een kind was toen haar familie in 1942 naar Hongarije vluchtte, in de documentaire. “We konden uitgaan, er was een prachtig zwembad tussen Buda en Pest met warmwaterbronnen. Je kon daar mannen zien schaakspelen in het water.”

De collaborerende politiemacht van Nederland liet de Korodi’s alleen achter in Nederland en liet hen later naar Hongarije komen omdat ze Hongaarse burgers waren onder de actieve bescherming van de Hongaarse pro-nazi-regering onder Miklos Horthy. Hongaarse Joden in Nederland waren zelfs vrijgesteld van het dragen van de gele ster.

De moord op het Hongaarse Jodendom begon in alle ernst in mei 1944, onder Horthy. Tussen 15 mei en 9 juli werden ongeveer 430.000 Hongaarse Joden gedeporteerd, maar niet vanuit Boedapest. Horthy verhinderde dat de overgrote meerderheid van de Joden van Boedapest vermoord zou worden. Niettemin was Horthy een verharde antisemiet wiens beleid van uitsluiting Hongarije zijn reputatie als een van de meest antisemitische naties van Europa verdiende. Jaren voordat de nazi’s aan de macht kwamen, werd Hongarije onder hem het eerste Europese land dat een quotum op Joden invoerde in het hoger onderwijs en in sommige beroepen.

Zijn beleid leidde ertoe dat duizenden Joden Hongarije verlieten – ook voor Nederland. Een van hen was Korodi’s vader, een gepensioneerde legerofficier die een bedrijf oprichtte dat kunstgebitten in Nederland verkoopt. “Toen hij naar Nederland kwam, zag hij dat het een heerlijke plek was, er was geen antisemitisme en na de Eerste Wereldoorlog verhuisde hij hierheen,” zei Korodi over haar vader. “Horthy beschermde de belangen van alle Hongaren die in het buitenland wonen – zelfs de Joden”, zei Willy Lindwer, de filmmaker. Ondenks dat Horthy een “overtuigde antisemiet” was, waren zijn nationalistische gevoelens desondanks sterker”, voegde Lindwer eraan toe.

Ondertussen in Nederland, een democratie wiens relatieve tolerantie Emmy Korodi’s vader ertoe had aangezet om zich daar te vestigen voordat de Duitsers het in 1940 bezet hielden, waren lokale politie en vrijwilligers op jacht naar Joden – inclusief Hongaarse. In 1942 herinnert Korodi zich dat de Nederlandse politie haar en haar vader kort heeft gearresteerd – totdat haar moeder hen bevrijdde vanwege hun Hongaarse staatsburgerschap.

Toen Nederland steeds gevaarlijker werd voor de Hongaarse Joden, vertelde hun regering hen dat zij niet langer kon instaan ​​voor hun veiligheid in Nederland en speciale treinen regelde om ze terug te brengen. Hongaars-joodse mannen, inclusief degenen die terugkwamen uit Nederland, werden opgeroepen tot speciale arbeidseenheden onder toezicht van politie en het leger. Velen stierven als resultaat van uitputting als gevolg van de arbeidsomstandigheden. Iedereen die betrapt werd op het ontwijken van de tocht zou op staande voet worden neergeschoten, soms met hun familieleden. Maar in ieder geval waren hun kinderen en vrouwen veilig.

Leven in Hongarije betekende ook meer en beter voedsel dan in Nederland, waar ongeveer 22.000 mensen stierven aan hongersnood tijdens de Tweede Wereldoorlog. “We waren heel blij omdat er eten was [in Boedapest]”, zei Vera Gyergyoi-Rudnai, een andere persoon die de Holocaust overleefde door te vluchten van Nederland naar Hongarije.

Plaatje hierboven: Boedapest, oktober 1944. Militieleden van de nazi-collaborerende Pijlkruisers-beweging en Duitse soldaten van de Einsatz Gruppen arresteren massaal Hongaarse Joden in de hoofdstad. Mannen, vrouwen, kinderen en bejaarden werden zonder pardon in veewagons op treinen gestouwd en gingen een zekere dood tegemoet in het vernietigingskamp van KZ Auschwitz-Birkenau [beeldbron: Wikipedia]

Pijlkruisers-beweging
Maar de omverwerping van Horthy in 1944 en zijn vervanging door de nazi-marionettenregering van Ferenc Szalasi van de fascistische Pijlkruisers-beweging bedreigden opnieuw het overleven van de ongeveer 360.000 Joden die toen in Boedapest woonden. Berucht vanwege hun honger naar Joods bloed, vermoordden Szalaszi’s duizenden Joden in Boedapest.

Emmy Korodi werd in 1944 bijna een van de slachtoffers van de Pijlkruisers, die op straat Joden zou verminken en ze in groepen op de oevers van de rivier de Donau zou neerschieten. Ze vervoerde boodschappen voor haar familie omdat ze blond was en er niet stereotiep Joods uitzag. Ze werd echter gearresteerd door de gevreesde Pijlkruisers, die zeiden dat ze uit het getto was ontsnapt.

Normaal gesproken zou elke persoon die geconfronteerd wordt met de beschuldiging onmiddellijk worden gedood. Korodi herinnert zich dat hij de lichamen had gezien van een hele Joodse familie die was neergeschoten door Pijlkruisers-militieleden en vervolgens op een bankje in het park lagen opgestapeld, hetzij als een perverse grap, hetzij als poging om andere slachtoffers te terroriseren.

Toch konden zij en veel van de Nederlandse vluchtelingen zelfs die zuivering overleven dankzij een andere wending in hun noodlottige verhaal: ze kregen levensreddende documenten van Raoul Wallenberg, een Zweedse diplomaat die tienduizenden Hongaarse Joden redde door hen visa te geven naar Zweden. “Ik liet ze de Wallenberg-documenten zien en ze lieten me gaan”, herinnert Korodi zich in de documentaire die volgend jaar met de internationale distributie begint, onder meer in Israël en de Verenigde Staten.

Van de 89 Joden die naar Hongarije zijn gevlucht, hebben er 73 de Tweede Wereldoorlog overleefd. Geen van hen bleef in Hongarije. Voor Lindwer illustreert het verhaal van de 89 Joden die naar Hongarije zijn gevlucht, hoe de “enorme complexiteit en onvoorspelbaarheid” van de Holocaust “zowel veralgemeende generalisaties als populaire percepties trotseert”, zei hij.

door Cnaan Lipshiz


Bronnen:

♦ naar een artikel van Cnaan Liphshiz “When Dutch Jews found haven in an anti-Semitic Hungary” van 18 oktober 2018 op de site van The Jewish Telegraphic Agency

Advertenties

Een gedachte over “Toen Nederlandse Joden een veilige plek vonden in een antisemitisch Hongarije

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.