Nazi luchtfoto’s van WOII helpen om Joodse begraafplaatsen op te sporen en beschermen

Plaatje hierboven: Grafzerken op de oude Joodse begraafplaats in Trybunalski Piotrkow, West-Mazovië, Polen [beeldbron: Witold Skrypczak]

Toen Duitse luchtmachtpiloten luchtfoto’s maakten van West-Oekraïne in 1941, deden zij dat om Nazi-Duitsland te helpen de Sovjet-Unie te verslaan in een oorlog die de genocide van 6 miljoen Joden ervaarde. Maar door een speling van het lot is de Duitse regering onlangs begonnen met het financieren van een inspanning die de foto’s gebruikt om Joodse begraafplaatsen te identificeren en te bewaren.

De inspanning, waarin de archieven van de Luftwaffe slechts een van de vele ingenieuze hulpmiddelen zijn, begon in 2015 met de oprichting van een organisatie genaamd het European Jewish Cemeteries Initiative (ESJF). Het grootste internationale project ooit in zijn soort, ESJF heeft sindsdien meer dan 100 Joodse begraafplaatsen in zeven landen omheind met een bescheiden jaarlijks budget van ongeveer $ 1 miljoen.

En in Oost-Europa is het omheinen van Joodse begraafplaatsen “niet zo eenvoudig als het zou klinken”, aldus Philip Carmel, een Britse voormalige journalist, de CEO van de organisatie sinds haar oprichting. Zelfs het bepalen van de locatie van dergelijke begraafplaatsen kan een uitdaging zijn in steden waar hele Joodse bevolkingsgroepen werden vermoord en begraafplaatsen zijn geplunderd voor bouwmateriaal en vervolgens zijn gestolen voor ontwikkeling.

Dat is waar de luchtfoto’s van de Luftwaffe in beel komen, zei Carmel. “Uiteraard werden ze meegenomen om de Duitse oorlogsinspanning te helpen,” zei Carmel over de afdrukken en negatieven die hij uit Duitse staatsarchieven trok. “Maar ze waren nauwkeurig genoeg om ons te helpen enkele Joodse begraafplaatsen te identificeren vlak voor de vernietiging.”

Plaatje hierboven: Duitse Stuka-duikbommenwerpers op weg naar hun doelwit tussen de Dnipro en de Krim in de Oekraïne op 6 november 1941 [beeldbron: AP]

In het westelijk gelegen Oekraïense stadje Buchach (Buczacz, Galicia)- de geboorteplaats van de Joodse Nobelprijswinnaar Shmuel Yosef Agnon (die in 1908 emigreerde naar Jaffa in het Ottomaanse Palestina) en van nazi-jager Simon Wiesenthal – begroeven Joden generaties lang hun doden bovenop een heuvel die in 1941 aan de noordelijke rand van de stad stond.

Maar na de moord op 10.000 Joden in het gebied tijdens de Holocaust zal het bos dat ernaast lag de begraafplaats compleet opslokken, waardoor slechts een paar dozijn grafstenen zichtbaar waren. Fragmenten van anderen lagen vroeger op stapels op de schouders van de asfaltweg met kuilen die langsheen de Torgovastraat in Buchach slingerden.

De voortgang van het bos en de verwoesting van de grafstenen – de plaatselijke bevolking in heel Oost-Europa steelt ze om te gebruiken als slijpstenen of bouwmateriaal – leiden tot ingewikkelde pogingen om de begraafplaats in kaart te brengen. De luchtfoto’s van de Luftwaffe tonen duidelijk de grenzen, legde Carmel uit, die vorig jaar toezicht hield op de afbakening. Het is nu klaar voor omheining later dit jaar, compleet met steunmuren.

De ESJF is recent begonnen met het gebruik van ingenieuze drones die een Joodse begraafplaats in een fractie van de tijd en de kosten in kaart kunnen brengen waarvoor men anders een heel team van inspecteurs zou nodig hebben. Omheinen is cruciaal, zei Carmel, omdat het verdere schade voorkomt. Hoewel het noch helpt om schade te herstellen, noch mensen die vastberaden zijn om binnen te komen van het beklimmen van het hek voorkomt, “toont het eigendom, geeft het interesse aan en het vermindert de kans op vandalisme enorm”, zei hij.

Joodse gemeenschappen in Oost-Europa worstelen met het instandhouden van afbrokkelende erfgoedsites uit een tijd dat de lokale Joodse bevolking vele malen groter was dan nu het geval is, net als activisten die werken aan het behoud van Joodse begraafplaatsen. Maar ESJF is de best gefinancierde en eerste internationale inspanning in zijn soort, actief in een gebied met meer dan 10.000 Joodse begraafplaatsen in verschillende mate van risico. En het is veruit de meest transparante, volgens strenge rapportageverzoeken van de Duitse schatkist.

Terwijl het grootste deel van de schade aan Joodse begraafplaatsen plaatsvond tijdens de Tweede Wereldoorlog en onder het communisme, worden ze vandaag nog steeds in een alarmerend tempo gedegradeerd als gevolg van ongereguleerde bouw en vandalisme.

Eerder deze maand werd de bouw voltooid van een door de staat gefinancierd sportcomplex in Klimontow, Polen, bovenop wat volgens activisten een niet meer gebruikte Joodse begraafplaats is. Vorig jaar maakte een rechter in Wit-Rusland de weg vrij voor de bouw van appartementen boven op twee voormalige Joodse begraafplaatsen in Gomel. En in Litouwen negeert de regering een internationale verontwaardiging over haar plan om een ​​conferentiecentrum te bouwen over wat ooit de grootste begraafplaatsen van Vilnius was, die door de communisten werden verwoest.

Ongeveer een kwart van alle Joodse begraafplaatsen in Oost-Europa werd vernietigd tijdens de nazi’s en de Sovjettijd, volgens Rabbi Isaac Schapira, de in Israël woonachtige oprichter en voorzitter van de ESJF-raad. “De meesten van hen die zijn overgebleven, worden hoofdzakelijk verwaarloosd omdat hun gemeenschappen in de Holocaust teniet zijn gedaan”, zei hij.


Plaatje hierboven: Vrijwilligers werken aan het schoonmaken van een Joodse begraafplaats in Warschau, Polen, op zondag 14 april 2013 [beeldbron: AP/Czarek Sokolowski]


Bronnen:

♦ naar een artikel van Cnaan Liphshiz “Nazis’ aerial photography is helping map and preserve Jewish cemeteries” van 26 september 2018 op de site van The Jewish Telegraphic Agency (JTA)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.