Hernieuwd antisemitisme in Duitsland: Meeste Duitsers hebben nog nooit een Jood ontmoet

Hoewel het antisemitisme-schandaal van de Britse Labour Party de laatste tijd de krantenkoppen domineerde, is er een diepgaander debat met hetzelfde thema dat plaatsvindt in Duitsland. Het meest verontrustend is dat de basisprincipes van Vergangenheitsbewältigung – het collectieve project om in het reine te komen met het verleden van de Tweede Wereldoorlog – verschuiven.

Deze historische afrekening was moeilijk te winnen. Tijdens het vroege naoorlogse tijdperk ging Duitsland door verschillende stadia van ontkenning van de gruwelen die tijdens het nazi-regime waren gepleegd. Maar in 1968 ontplofte er een generatiecultuuroorlog tussen de generaties, zoals de kinderen van het nazisme tegenover de verantwoordelijkheden van hun ouders stonden – culminerend in de gewelddadige excessen van de Rote Armee Fraktion.

Terwijl de historische wetenschap die de misdaden van het naziregime documenteerde zich verder opstapelde in de jaren tachtig en negentig, kwam het Duitse politieke establishment tot een consensus dat de historische schuld en verantwoordelijkheid van het land een centraal onderdeel van zijn nationale verhaal moeten zijn.

Maar sinds augustus 2015, toen bondskanselier Angela Merkel met haar bekende uitspraak “Wir schaffen das” (het lukt ons wel) haar beleid van Willkommenskultur (‘verwelkomingscultuur’) aankondigde en de deuren van Duitsland wagenwijd opengooide voor vluchtelingen die het conflict in Syrië ontvluchtten, is de verontrusting over het weer oplevende antisemitisme in het Duitse establishment, in het bijzonder in de Joodse gemeenschap, opnieuw toegenomen.

Immers, net in het afgelopen jaar werd een steen door een raam van een synagoge in Gelsenkirchen gesmeten, Israëlische vlaggen werden verbrand tijdens demonstraties en een Berlijner met een keppeltje werd op straat aangevallen. Sterker nog, deze aanvallen – soms door immigranten – zijn samengevallen met de opkomst van het extreemrechtse Alternative für Deutschland. De AfD gebruikt nu zijn positie als de belangrijkste oppositiepartij in de Bondsdag om de verantwoordelijkheidscultuur in twijfel te trekken, zelfs als deze belooft de Duitse Joden te beschermen tegen door islamisten geïnspireerd antisemitisme.

Aanvallen op Joden hebben verontwaardiging veroorzaakt bij vele Duitsers die dachten dat dergelijke scènes voor altijd verdwenen waren uit de straten van hun land. Maar naast de meer zichtbare misstanden zijn Duitse Joden ook begonnen te praten over subtielere veranderingen in hun dagelijks leven, omdat grote Duitse steden zoals Frankfurt, Hamburg en Berlijn meer multicultureel worden.

Meeste Duitsers hebben nooit een Jood ontmoet
Vier parallelle trends dagen de Duitse Vergangenheitsbewältigung uit. Ten eerste, de Holocaust gaat van herinnering naar geschiedenis. Terwijl de laatste overlevenden en daders sterven, voelen jonge Duitsers zich minder echt verbonden met het verleden. Het hebben van een ouder die mogelijk medeplichtig is geweest aan nazi-misdaden is niet hetzelfde als het hebben van een overgrootouder. Het is niet verrassend dat jongere Duitsers zich minder historisch verantwoordelijk voelen.

Ten tweede vormen immigranten uit overwegend islamitische landen nu een groeiend deel van de bevolking. Leden van dit cohort hebben geen persoonlijke banden met vroegere Duitse misdaden en zij zijn vaak onderworpen geweest aan anti-Zionistische indoctrinatie door regimes die legitimiteit zochten door solidariteit met de Palestijnen.

Ten derde hebben de meeste Duitsers nooit een Jood ontmoet en zullen ze dat ook nooit doen, om de eenvoudige reden dat Joden een verdwijnend klein deel van de bevolking vormen. Frankfurt, de thuisbasis van de op een na grootste Joodse gemeenschap van het land (na Berlijn), heeft slechts 7.000 Joden, uit een grootstedelijk gebied met een bevolking van 5.7 miljoen.

Ten slotte verandert de steeds radicalere en nationalistische omarming van de Joodse identiteit door de Israëlische regering in de eerste plaats de dynamiek van antisemitisme wereldwijd, terwijl het anti-Israëlische sentiment vervaagd wordt door vijandigheid tegenover Joden.

Velen die deze trends vanaf een afstand hebben waargenomen – of zelfs vanuit Duitsland – luisteren naar echo’s van de jaren dertig. Maar als iemand van Joodse afkomst die momenteel zijn Duitse staatsburgerschap herwint, zou ik willen beweren dat het opnieuw verschijnen van antisemitisme in Duitsland meer te maken heeft met de wereldwijde toekomst van het land dan met zijn moorddadige verleden.

Tussen de groeiende praat van Heimat (‘thuisland’) en de excommunicatie van de Duitse voetballer Mesut Özil over zijn foto met de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan, is het duidelijk dat Duitsland probeert uit te vinden hoe het nationale verhaal kan worden aangepast aan aan de wereldwijde tijdsgeest.

Joodse geschiedenis is Duitse geschiedenis
Ik heb onlangs een ontmoeting gehad met de directeuren van een Joods museum in een van de grootste steden in Duitsland, en ik werd getroffen door de bedachtzaamheid waarmee ze het antisemitisme-probleem benaderen. Om te beginnen is hun doel om de Joodse kwestie te ‘de-Israëliseren‘, om aan te tonen dat de Joodse geschiedenis de Duitse geschiedenis is, zoals blijkt uit talloze studies over de historische bijdragen van Joden aan de Duitse cultuur.

De Duitse Joodse gemeenschap begrijpt ook de noodzaak om de aandacht te vestigen op de speciale verantwoordelijkheid van Duitsland om te praten over coëxistentie, multiculturalisme en interreligieuze dialoog. Het doel is om meer jonge Duitsers te ontmoeten en met Joden in contact te komen.

Het sterkste is dat de Joodse gemeenschap zich richt op specifiek op nieuwe (moslim) immigranten gerichte hulpverlening, waarbij moet worden begrepen dat Joden in het verleden het slachtoffer zijn geweest, niet de onderdrukker. Deze inspanning houdt in dat er parallellen worden getrokken tussen de discriminatie waarmee immigranten vandaag te maken hebben en die van oudsher Joden. De hoop is om interreligieuze bruggen te bouwen binnen een gemeenschappelijke cultuur van de onderdrukten.

Naarmate Duitsland steeds complexere debatten over zijn identiteit ondergaat, moeten de elites van het land deze filosofie overnemen en meer doen om de dialoog aan te moedigen in een steeds diverser wordende bevolking. Het probleem dat naar voren komt uit de hedendaagse identiteitspolitiek is niet alleen antisemitisme, maar racisme in het algemeen. En dat is net zo waar in Duitsland als in het Verenigd Koninkrijk en andere westerse landen.

door Mark Leonard


Bronnen:

♦ naar een artikel van Mark Leonard “Why is anti-Semitism returning to Germany? -As racism proliferates and memory of the Holocaust fades, leaders should focus on coexistence, multiculturalism, and interfaith dialogue” van 21 augustus 2018 op de site van Handelsblatt

Advertenties

4 gedachtes over “Hernieuwd antisemitisme in Duitsland: Meeste Duitsers hebben nog nooit een Jood ontmoet

  1. Waarom wordt het woord extreem rechts ook in dit bericht gebruikt voor de AFD? De AFD is gewoon een afspiegeling van het normale Duitse volk. Beter is dan ook te spreken over populistisch rechts……want dat wil zeggen voor en met de burgers samen…..zoals het volgens de (verdwenen) democratie zou moeten zijn. Extreem rechts is beladen met geweld of hardhandig optreden tijdens protesten wat weer zijn oorzaak heeft door vermengen van zeer radicale protestvoerders die alles slopen op hun weg en chaos scheppen. En daar staat de AFD niet voor.

    Liked by 1 persoon

    1. Dat is nogal simpel Guardia. Je trekt een lijn van links naar rechts. De partij die zich het meest links bevindt wordt ‘uiterst’ (of extreem) links genoemd en de partij helemaal rechts van de lijn wordt ‘uiterst’ (of extreem) rechts genoemd. Meer moet je daar niet achter zoeken. Da’s gewoon een plaatsbepaling zonder meer. 😉

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.