Opmerkelijk in Israël: Koperen huizen en het redden van Joodse levens

Plaatje hierboven: Het Tuchler Huis in Haïfa, werd in 1934 gebouwd in koper [beeldbron: Hanay/Wiki Commons]

Unieke huizen in koper gebouwd in Haifa en Safed zijn de stille getuigen van een weinig bekende gebeurtenis in de geschiedenis van het pre-Israël en de inspanningen van de Yishuv om Joodse levens in nazi-Duitsland te redden.

Ebeswalda was een in Duitsland gevestigd, internationaal koper- en tinbedrijf in de jaren 1920, eigendom van Aron Hirsch en Zoon. Met behulp van een patent voor geïsoleerde metalen wanden, ontwikkeld door de architecten Fredrich Foster en Robert Kraft, raakte het bedrijf betrokken bij en mass en snel geproduceerde woningen. Daarom creëerde het bedrijf in 1931 een afdeling voor geprefabriceerde koperen huizen.

Het concept was om de geprefabriceerde componenten in de fabriek te maken, deze naar de bouwplaats te brengen en het huis binnen 24 uur te monteren. Er werd gehoopt dat de snelheid van de montage in combinatie met de relatief goedkope prijs (70 vierkante meter ten koste van 6550 Duitse Reichsmark) zou zijn afgestemd op de behoeften van die landen die massale en goedkope woningen nodig hadden die snel konden worden geassembleerd.

Walter Gropius (1883-1969), een van de meest vooraanstaande architecten van de periode en initiator van de internationale Bauhaus School stijl, was in dienst van het bedrijf om het ontwerp van het product te verbeteren. Het concept trok interesse in zowel de Verenigde Staten als in de voormalige Sovjet-Unie.

Het controversiële Haavara Akkoord
De Zionistische leiders van de Yishuv in het Land van Israël waren ook geïntrigeerd met het idee, omdat ze anticipeerden op de massale migratie van Joden als gevolg van de aan de macht komen van de nazi’s en de noodzaak om snel en kosteneffectief woningen te bouwen. Toen ze aan de macht kwamen, gaven de nazi’s opdracht om alle koperen huizen te demonteren voor de oorlogsinspanning. Sommige eigenaren vermomden hun huizen door ze wit te schilderen en daardoor te redden.

In 1932 ging het bedrijf Hirsch failliet. Onverschrokken, heeft de schoonzoon van Aron Hirsch een onafhankelijke koperhuisdivisie opgericht. Met de komst van de 5de Aliyah (1929-39) verscheen er een advertentie in de Zionistische Federatie Weekly (Jüdische Rundschau) gericht op de Joden die van plan waren om Aliyah te maken. De 5de Aliyah telde ongeveer 250.000 Joden, waarvan de meerderheid vaklieden waren. 80% van deze Aliyah vestigde zich in steden en de resterende 20% vestigde zich moshavim & kibbuzim. In 1933 opende het bedrijf een filiaal in Haifa.

Met de nazi’s die op 30 januari 1933 in Duitsland aan de macht kwamen, leidde dit tot grotere bezorgdheid voor het welzijn van de Joodse gemeenschap in het land. Naarmate de beperkingen die aan hen waren opgelegd toenamen, werd op 25 augustus 1933 een overeenkomst ondertekend die was onderhandeld door een van de leiders van de Yishuv, Haim Arlosoroff, die het Haavara Akkoord heette, waardoor 60.000 Duitse Joden met een aantal bezittingen de gelegenheid kregen om Aliyah te maken.

Het Haavara Akkoord stond Joden toe hun bezittingen in Duitsland te verkopen en essentiële Duitse fabrieksgoederen te kopen die naar Eretz Israel konden worden overgebracht. Vanuit een Joods perspectief bespaarde het 60.000 joodse levens en bood het de Yishuv de broodnodige immigrantenarbeid en materiële bezittingen.

Velen in de Joodse wereld verzetten zich tegen de overeenkomst en twee dagen na de terugkeer van Haim Arlososroff naar de Yishuv, werd hij op 16 juni 1933 vermoord op een strand in Tel Aviv. Zijn moordzaak blijft tot op de dag van vandaag onopgelost.

Tijdens de mandaatperiode (1917-1948), vonden 14 van deze geprefabriceerde koperen huizen hun weg naar het Britse Mandaat Palestina. Het idee hield geen stand en vandaag zijn er nog maar 4 van deze huizen over. Bovendien werd koper belangrijk voor de wapenindustrie en werd het laatste koperen huis dat werd aangelegd onmiddellijk gesmolten om munitie te maken.

Het belang van het koperen huis ligt niet in hun innovatie. Hun belang ligt in hun verband met de verdrijving en vernietiging van het Duitse Jodendom en maakt daarom een ​​integraal maar minder bekend onderdeel uit van de Joodse geschiedenis.

Koperen huizen bevinden zich op de volgende adressen: House Tuchler, Tel Manestraat nr. 20 in Haifa; Huis Grundman, Horshastraat nr. 9 in  Haifa; Huis Roxenstein, Canaanberg in Safad. Opmerking: dit zijn privé-woningen en kunnen alleen van buiten worden bekeken, tenzij toestemming van de eigenaar is verkregen.

Plaatje hieronder: Het Grundman Huis in Haïfa
[beeldbron: Chenspec, Wiki Commons]


Bronnen:

♦ naar een artikel van Ron Traub “Israeli Attractions: Copper Houses and the Saving of Jewish Lives” van 24 augustus 2018 op de site van MIDA

Advertenties