80 jaar Evian Conferentie: Toen Europa zijn Joden verraadde en in de armen van nazi-Duitsland dreef

Op 12 juli 2018 vond in Évian-les-Bains, Frankrijk, een symposium plaats in het Hotel Royal naar aanleiding van de herdenking van de 80ste verjaardag van de mislukte Evian-conferentie van 1938. Stichter en directeur van de Europese Coalitie voor Israël (ECI), Tomas Sandell was een van de belangrijkste sprekers op dit symposium.

De conferentie in Evian werd op 6-15 juli 1938 bijeengeroepen om het probleem van de Joodse vluchtelingen te bespreken en het lot van het toenemende aantal Joodse vluchtelingen die de vervolging door nazi-Duitsland ontvluchtten. Slechts 32 (!) landen (waaronder ook België en Nederland) stuurden hun vertegenwoordigers naar het kuuroord aan het Meer van Genève en dat hoewel de hele wereld was uitgenodigd. 39 organisaties en hulpcomités, meer dan de helft daarvan Joodse, lieten zich accrediteren.

Maar geen  van de 32 landen die in 1938 in Evian samenkwamen, met uitzondering van de Dominicaanse Republiek, was bereid om ook maar één Joodse vluchteling op te nemen, noch de Nurenberg-wetten of andere acties van het agressieve beleid van het naziregime te weerleggen, uit angst om Hitler te verontrusten en vooral hun handelsbetrekkingen met nazi-Duitsland in gevaar te brengen. De Joodse afgevaardigden die aanwezig waren op de conferentie hadden niet het recht om deel te nemen aan de officiële discussies.

De Belgische gedelegeerde sprak heldere taal: zijn land zou niet nog meer Joden willen opnemen, “omdat anders gevreesd zou moeten worden voor ‘maatschappelijke schokken’, ja zelfs een antisemitische golf.” Geen enkel land (behalve de Dominicaanse Republiek) was bereid zich te verplichten tot de opname van een exact aantal Joodse vluchtelingen. En dat, hoewel op er op dat moment nog ongeveer 540.000 Joden in Duitsland woonden, waarvan 190.000 in het geannexeerde Oostenrijk.

In Berlijn trok Hitler de voor de hand liggende conclusie dat de naties zich niets aantrekken van het lot van de Joden. Geen wonder dus dat de nazi-propaganda van een “flop” sprak. In een hoofdartikel van de “Völkischer Beobachter” stond dat niemand de joden zou willen, maar dat men in plaats daarvan “voorzorgsmaatregelen zou nemen zich te beschermen tegen een toestroom van Joodse immigranten, omdat men de nadelen van een ver-Joodsing duidelijk herkend heeft.”

Golda Meir, de Joodse waarnemer uit Palestina tijdens de conferentie, merkte later op dat ze uitkijkt naar de dag dat het lot van haar volk niet afhankelijk zou zijn van de sympathie van de naties, maar in eigen handen zou zijn. Ze zou nog tien jaar moeten wachten voordat haar droom werkelijkheid werd en de staat Israël werd uitgeroepen, maar tegen die tijd waren zes miljoen Joden al gestorven in de nazi-concentratiekampen.

“Waar waren alle vrienden van het Joodse volk in 1938?” Vroeg Tomas Sandell in zijn toespraak. Hij legde uit hoe de Europese Coalitie voor Israël in 2003 werd gesticht als een antwoord op deze vraag, toen wijlen Elie Wiesel vroeg waarom alleen Joodse organisaties reageerden op de opkomst van antisemitisme in die tijd. “Waar zijn alle anderen?” vroeg Wiesel. “Zou de geschiedenis een andere richting zijn uitgegaan als er in Evian 1938 genoeg mensen waren geweest die oprecht om het lot van het Joodse volk zouden hebben gegeven?'” vroeg Sandell op het symposium zich luidop af.

De vice-burgemeester van het dorp Le Chambon in Frankrijk, Denise Valett en auteur Peter Gross legden uit waarom de burgers van dit kleine dorp, die 3000 joden hadden gered en een veilige haven werden voor Joden die de nazi’s ontvluchtten, anders waren dan die in Evian. “In het Franse luxehotel Evian heerste eenvoudigweg een gebrek aan fatsoen tussen de topdiplomaten die daar samenkwamen, terwijl mensen in het kleine protestantse dorp Le Chambon opkwamen voor wat zij meenden gelijk te hebben, ongeacht de kosten”, zeiden ze . Le Chambon is door Yad Vashem erkend als een rechtschapen dorp van de naties.

Het doel van het symposium was om te leren van het verleden en te plannen voor de toekomst. Er werd speciale aandacht besteed aan de huidige vluchtelingencrisis. Dr. Katrina Lantos Swett, voorzitter van de Lantos Stichting voor mensenrechten en justitie, zei: “Hoewel Evian op vele vlakken een mislukking was, zijn er toch veel lessen geleerd. Vandaag hebben we een aantal internationale verdragen en instellingen die de rechten van de vluchtelingen beschermen. Niets daarvan bestond in 1938.”

De gastheer en initiatiefnemer Hugh Baver van de in de VS gevestigde stichting Sosua 75 hoorde over de Evian-conferentie toen hij vele jaren geleden in contact kwam met de gemeenschap van Sosúa in de Dominicaanse Republiek. Deze unieke gemeenschap ontstond als resultaat van de Evian-conferentie toen de Dominicaanse Republiek ongeveer 900 Joodse vluchtelingen ontving. Drie van de nazaten van de oorspronkelijke vluchtelingen die een veilige haven in Sosúa vonden, waren aanwezig op het symposium en deelden hun ervaring.

Dr. Shimon Samuels van het Simon Wiesenthal-centrum stelde in zijn toespraak voor dat Sosúa zou moeten worden erkend als UNESCO-werelderfgoed vanwege zijn unieke en rijke geschiedenis. In zijn slotopmerkingen merkte Sandell echter op dat de oplossing voor de Joodse vluchtelingencrisis in 1938 niet enkel ging over meer naties was die Joden hadden moeten opnemen, maar dat de oprichting van de staat Israël de ultieme veilige haven voor Joden van over de hele wereld zou worden. “De wereld is vandaag een betere plek vanwege de oprichting van de Joodse staat,” zei hij.

Het symposium culmineerde in een ceremonie waarbij een plaquette ter herdenking van de conferentie van Evian uit 1938 aan het hotel werd gepresenteerd. De plaquette zal dicht bij de vergaderzaal worden geplaatst waar de internationale ontmoeting 80 jaar geleden plaatsvond. De algemeen directeur van het hotel verwelkomde ieder toekomstig initiatief dat kan bijdragen aan het bevorderen van vrede en dialoog en het voorkomen van menselijke tragedies, zoals de Evian-conferentie van 1938, in de toekomst.

In 1938 kalkten de antisemieten van toen overal op de muren ‘Joden, keer terug naar Palestina!’ en tien jaar later was het net andersom en klonk het in 1948 ‘Joden ga hier weg, keer terug naar Europa!’ …


Bronnen:

♦ naar een artikel80th anniversary of Evian conference asked: Why did the nations fail the Jewish refugees in 1938?” van 12 juli 2018 op de site van European Coalition for Israel (ECI)

Gerelateerd op deze blog:

♦ “Conferentie van Évian 1938: 32 landen weigerden de Joden op te nemen en bezegelden hun lot” van 22 januari 2018 [lezen]

Advertenties

2 gedachtes over “80 jaar Evian Conferentie: Toen Europa zijn Joden verraadde en in de armen van nazi-Duitsland dreef

  1. Nog even en Europa doet het opnieuw zonder blikken of blozen.

    Israel is de ultieme Jood en het is niet een vraag of maar wanneer.

    Hun excuus? Mensenrechten & palestinisme.

    Like

Reacties zijn gesloten.