Hoe een beperkte pogrom in Rusland de loop van de geschiedenis wijzigde

De terreur duurde minder dan drie dagen en ‘slechts’ 49 Joden werden gedood, maar de Kishinev [*] pogrom van april 1903 kreeg verrassend verstrekkende vertakkingen. Binnen enkele weken na het bloedbad voorafgaand aan Pasen, werd de naam van de stad synoniem met de ergste gruweldaden van Jodenvervolging in de Diaspora en werd opgemerkt door politieke bewegingen overal ter wereld.

Plaatje hierboven: Een foto gemaakt naar aanleiding van de Kishinev pogrom in 1903, toen 49 Joden werden vermoord na een ‘bloed laster’ tegen de Joodse gemeenschap. Hier werden de slachtoffers voorafgaand aan de begrafenis omwikkeld met gebedsjaals [beeldbron: The Times of Israel]

[*] Kishinev werd in 1812 ingelijfd door Tsaristisch Rusland. Tussen 1918 en 1940 was de stad Roemeens.  In 1940 werd het Roemeense Bessarabië geannexeerd door de Sovjet-Unie en het grootste deel ervan bij de al bestaande deelrepubliek Moldavië gevoegd Op 21 augustus 1991, na het uitenvallen van de Sovjet-Unie, verklaarde Moldavië zich onafhankelijk en werd Kishinev de officiële hoofdstad.

Het impact van de Kishinev pogrom werd gedeeltelijk aangewakkerd door foto’s van de gruweldaden die het over de hele wereld maakten. Eén afbeelding van 45 vermoorde slachtoffers die in gebedsmantels waren neergelegd (plaatje hierboven), was bijzonder resonant en verscheen in tal van bladen tijdens de eerste dagen van nieuwsfotografie.

“Het leek een beetje op hoe dat [foto van het verdronken jongetje Alan Kurdi] Syrische kind op het strand Syrische ellende heeft geconcretiseerd,” zei Zipperstein, verwijzend naar hoe een boeiend beeld de ‘abstractie’ achter menselijke catastrofes kan doorbreken.

Hoewel de pogrom niet veel Amerikaanse Joden naar het Zionisme leidde, was er een duidelijke verschuiving naar politiek links. Het was over het algemeen (en ten onrechte) aangenomen dat de pogrom door Russische functionarissen was georganiseerd, waardoor veel Joden achterdochtig werden tegenover een conservatieve regering.

In 1905 leidde de formatie van het Russische rijk in feite tot een golf van door de staat gesanctioneerd, antisemitisch geweld. Maar liefst 200.000 Joden werden vermoord in naar schatting 600 bloedbaden, waaronder 19 extra slachtoffers in Kishinev.

In de VS waren het niet alleen de Joden die conclusies uit Kishinev trokken. Zwarte leiders spraken over de ‘dubbele kwaden’ van Europese pogroms en lynchings in het Amerikaanse zuiden, waar duizenden zwarten werden vermoord in een decennia lange campagne van racistisch terrorisme.

In 1909 werd de Nationale Vereniging voor de Bevordering van Gekleurde Mensen (NAACP) opgericht om dit geweld te bestrijden, en Kishinev werd genoemd in de oprichtingsdocumenten van de groep.

Ook de vijanden van de Joden trokken conclusies uit de pogrom, zich realiserend dat massamedia kunnen worden gebruikt om grootschalig geweld op te wekken. Een van de belangrijkste aanstichters van Kishinev, de uitgever Pavel Krushevan, promootte de antisemitische vervalsing, ‘De Protocollen van de Wijzen van Zion’, in de maanden na de pogrom. De beruchte kwakkel maakte het in handen van antisemieten, waaronder Henry Ford, die er een half miljoen exemplaren in de VS publiceerde.

Volgens sommige Joodse leiders was ‘elk aspect van de Holocaust voorzien door de Kishinev pogrom.’ Van de rol van intellectuelen bij het verzinnen van antisemitisme, tot de beschuldiging van Joden om zichzelf te verdedigen, hielp de pogrom bij het stollen van een sjabloon die culmineerde in de moord op zes miljoen Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze modernisering van het antisemitisme was niet verloren gegaan door Joodse denkers, van wie sommigen de ‘Eindoplossing’ van Nazi-Duitsland met een spookachtige precisie voorspelden.

“Toen ik in Amerika was, geloofde ik niet dat de Joodse kwestie uit de hele sociale kwestie was verwijderd”, schreef Emma Goldman nadat zij door de Amerikaanse regering in 1919 naar Rusland werd gedeporteerd. “Maar sinds we een aantal van de pogrom-regio’s bezochten, heb ik inghezien dat er een Joodse kwestie bestaat, vooral in de Oekraïne,” schreef zij. “Het is vrijwel zeker dat het hele Joodse ras zal worden uitgeroeid als er nog veel meer veranderingen plaatsvinden”, schreef Goldman.

door Matt Lebovic

Lees hier het volledige artikel


Bronnen:

♦ naar een door Brabosh ingekort artikel van Matt Lebovic “How a small pogrom in Russia changed the course of history” van 9 april 2018 op de site van The Times of Israel

Advertenties