Europa’s oude synagogen omgebouwd tot moskee, politiekantoor, zwembad, meubelwinkel …

De Europese Joodse bevolking is teruggelopen van ongeveer 10 miljoen aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog tot ongeveer 2 miljoen vandaag. De belangrijkste reden is natuurlijk de Holocaust, gevolgd door emigratie en assimilatie daarna.

Toen de Joden verdwenen, werden veel van hun synagogen getransformeerd voor andere doeleinden. De Hongaars-Israëlische fotograaf Bernadett Alpern heeft doorheen 15 Europese landen gereisd om deze relikwieën te documenteren. Haar werk bestaat uit grootse gebouwen in beroemde steden en landelijke sjoelen.

In sommige landen spelen de oude synagogen nu een culturele rol, terwijl ze in andere landen worden gebruikt voor triviale doeleinden. Ze blijven een stille herinnering aan een beschaving die al generaties lang deel uitmaakte van het Europese weefsel.

Plaatje hierboven: De voormalige synagoge in Békéscsaba, Hongarije, nu een meubelzaak [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

1. Meubelwinkel in Békéscsaba, Hongarije
Joden gingen in de jaren 1800 voor het eerst naar Békéscsaba in grote aantallen. Volgens historicus Tibori János werden in de jaren 1940 leden van 770 Joodse families in Békéscsaba, of 2.200 mensen, gedwongen gele sterren te dragen door de nazi’s en hun Hongaarse bondgenoten. Van de gedeporteerden keerden er slechts 182 terug naar de stad.

Volgens één bron werden er in 1944 ca. 2.400 Joden in veewagens gestouwd en keerden er slechts 400 terug. Veel overlevenden verhuisden naar Boedapest of emigreerden naar Israël. De synagoge, die in 1893 werd gebouwd en die twee torens in Moorse stijl had, werd ontworpen door de Boedapestse architect Lipót Langer. De achthoekige torens waren omsloten door ui-vormige koepelgewelven met Davidssterren erop.

De Hongaarse Joodse gemeenschap verkocht het gebouw in de jaren zestig. De torens van de synagoge zijn inmiddels verwijderd en het gebouw doet nu dienst als meubelwinkel. Binnen resten enkel de portico en fresco’s op de loft die verwijzen naar het verleden. Tegenover staat een synagoge gebouwd in de romantische stijl in 1894, maar nu is tegenwoordig een café, met bewoning op de eerste verdieping en kantoren op de tweede.

Plaatje hierboven: Een voormalige synagoge in Poznań, Polen, die door de nazi’s tot een overdekt zwembad werd omgebouwd [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

2. Oud zwembad in Poznan, Polen
De Joodse gemeenschap van Poznan begon te bloeien in het midden van de 16de eeuw. In die tijd telde deze ongeveer 1500 mensen in het noordoosten van de stad. De dicht opeengepakte, grotendeels houten gebouwen van de Joodse wijk maakten het kwetsbaar voor branden (zoals in 1590 en 1613) die zich naar andere delen van de stad verspreidden. Deze branden resulteerden in lange en kostbare rechtszaken door de gemeente, die ze gebruikte om de verdrijving van Joden uit de stad te eisen.

Toen de Tweede Wereldoorlog daagde, stond de Joodse bevolking van Poznan op ongeveer 1500 mensen – een aantal dat snel zou verdwijnen nadat de stad in 1939 door het Derde Rijk was geannexeerd. De synagoge in Poznan werd in 1907 gebouwd, maar in 1942 omgebouwd tot een zwembad voor de Hitler-jeugd als onderdeel van de viering van de vernietiging van de Joodse gemeenschap in de stad. Het zwembad werd ingehuldigd op de tweede dag van Rosh Hasjana en bleef tot 2007 in functie.

Plaatje hierboven: Een voormalige synagoge in Slaný, Tsjechië, tegenwoordig een politiebureau [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

3. Politiekantoor in Slaný, Tsjechië
In het afgelopen millennium zijn meer dan 600 Joodse gemeenschappen ontstaan ​​in de landen van het koninkrijk Bohemen. Volgens de volkstelling van 1930 had Tsjechoslowakije (inclusief Karpaten Rutenia, thans in Oekraïne) een Joodse populatie van 356.830 mensen.

De stad Slaný ligt op ongeveer 25 kilometer ten noordwesten van Praag. Joden vestigden zich daar in de 14de en 15de eeuw tot 1458, toen ze werden verbannen uit de stad. Een kleine Joodse gemeenschap herstelde zich in de eerste helft van de 19de eeuw, met 207 Joden in 1880. In 1942 werden 81 Joodse inwoners van Slaný gedeporteerd naar Theresienstadt (Terezín) en na de oorlog keerden geen Joden terug.

De synagoge van de stad, gebouwd in 1865, bestond uit twee delen: het gebedshuis en een woongedeelte van twee verdiepingen dat door de rabbijn werd gebruikt. De synagoge was versierd met een enorme gevel met de Tafelen der Wet – aka de Tien Geboden. Na de oorlog werden in het gebouw de stadsarchieven ondergebracht en tegenwoordig een politiebureau. De politie herdenkt de Joodse geschiedenis van het gebouw met een kleine Israëlische vlag.

Plaatje hierboven: Een voormalige synagoge in Cluj, Roemenië, thans een drukkerij [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

4. Drukkerijwinkel in Cluj-Napoca, Roemenië
Joden kwamen aan het begin van de 16de eeuw aan in Cluj-Napoca, maar gedurende enkele eeuwen had de gemeenschap geen directe rol in het leven van de stad vanwege beperkingen tegen hen. De eerste wet om hun vestiging in steden officieel toe te staan, werd in 1840 aangenomen en in 1846 had Cluj 58 Joodse gezinnen.

De Joodse gemeenschap in Cluj bestond grotendeels uit burgers van de middenklasse die actief was in het economische en culturele leven van de stad. In 1930 waren van de 435 geregistreerde bedrijven in de stad 246 in handen van Joden. Schrijvers, dichters en journalisten van Joodse afkomst speelden met name een rol in Transsylvanië en Cluj na de Eerste Wereldoorlog.

De stad had veel synagogen; een van de eerste werd opgericht in 1851 en werd later het religieuze en culturele centrum van de orthodoxe gemeenschap. Alleen de buitenkant van het gebouw is onderhouden; het gebouw huisvest thans mediabedrijven. Er wonen nog maar een paar honderd Joden in de stad.

Plaatje hierboven: Een voormalige synagoge in Nijmegen, Nederland, nu een natuurhistorisch museum [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

5. Natuurhistorisch Museum in Nijmegen, Nederland
In de eerste helft van de 14de eeuw was de Joodse gemeenschap van Nijmegen de belangrijkste in wat Nederland vandaag is. In die tijd waren de Joden in Nijmegen meestal geldschieters, en de Joden hadden een begraafplaats in het zuidoosten. De gemeenschap werd in 1349 tijdens de vervolging van de Joden tijdens de Zwarte Dood (builenpest epidemie) vernietigd.

In de eerste helft van de 20ste eeuw had Nijmegen een middelgrote Joodse gemeenschap volgens de normen van het Nederlandse Jodendom. De meeste Joden in Nijmegen werkten in de textielindustrie of als winkeliers, verkopers of slachters. Verschillende Joden dienden op het stadsbestuur van Nijmegen.

Lokale Joden stichtten een recreatieve samenleving en een theatermaatschappij, en een Zionistische jeugdbeweging ontstond eind jaren dertig. Gelegen nabij de Duitse grens, trok Nijmegen veel Duits-Joodse vluchtelingen aan na Hitler’s opkomst; de Joodse bevolking groeide in een eeuw naar het hoogste niveau.

In 1913 wijdde de gemeenschap een nieuwe synagoge in aan de Gerard Noodtstraat. Het gebouw bediende de ongeveer 500 Joden in 1943, toen de nazi’s hen bijna allemaal vermoordden. De weinige overlevenden van de Holocaust konden het zich niet veroorloven om de synagoge in stand te houden en verkochten het gebouw. In 2015 besloot de stad om de restauratie van het gebouw te financieren als een synagoge.

Plaatje hierboven: Een voormalige synagoge aan de Brick Lane in Londen, nu een moskee [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

6. Moskee in Londen, Groot-Brittannië
Deze voormalige synagoge dient nu als een moskee in de buurt van Brick Lane, de beroemde Indiase wijk die nu een van de trendy wijken van Londen is. Van de late 18de eeuw tot het midden van de 20ste eeuw was dit een bloeiende Joodse wijk die bekend staat om zijn textielhandel.

De Jamme Masjid-moskee is oorspronkelijk gebouwd als een Hugenootse protestantse kerk. In 1888 namen Joodse immigranten het gebouw over en noemden het de Spitalfields Great Synagogue. In 1976 werd het gebouw eigendom van de moslimgemeenschap.

Plaatje hierboven: Een voormalige synagoge in Kecskemét, Hongarije, tegenwoordig een museum [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

7. Huis voor Wetenschap en Technologie in Kecskemét, Hongarije
Een surrealistisch lot is de hoofdsynagoge van Kecskemét, Hongarije, overkomen. Een imposant gebouw – groter dan de kerk van de stad – die werd gebouwd in 1871, werd ontworpen door architect János Zitterbarth. Het werd later verwoest door een aardbeving en herbouwd in 1913.

Het herbergt nu een permanente tentoonstelling van replica’s van Michelangelo-beelden, waaronder zijn beroemde Mozes met de hoorns op zijn voorhoofd (een misverstand in de vertaling van het Hebreeuws) dat een antisemitisch stereotype werd. Een beeld van Mozes is volledig in tegenspraak met het Tweede Gebod over gesneden beelden.

Plaatje hierboven: Een voormalige synagoge in Osijek, Kroatië, tegenwoordig een christen Kerk [beeldbron: Bernadett Alpern/Haaretz]

8. Kerk in Osijek, Kroatië
Osijek, een stad met meer dan 100.000 inwoners, heeft het zwaar geleden tijdens de Balkanoorlogen in de jaren negentig, waardoor het armoedig is gebleven tot op de dag van vandaag; het gebied lijdt onder werkloosheid die ongeveer 40 procent bedraagt.

Toch bloeit de oude synagoge als een evangelische kerk, vol met een nieuw theologisch seminarie van metaal en glas voor alle religies, gefinancierd door Amerikaanse evangelische organisaties die een grote aanhang genereren in het overwegend katholieke Kroatië. Het gebouw werd in 1902 gebouwd voor de locale Joodse gemeenschap, die echter bijna volledig werd uitgeroeid tijdens de Holocaust.

Branko Lustig, producent van de Hollywoodfilm ‘Schindler’s List’, groeide op in de stad voordat hij op 10-jarige leeftijd naar Auschwitz werd gestuurd. Het gebouw diende enkele jaren na de oorlog als synagoge en werd vervolgens door de kleine Joodse gemeenschap van de stad aan de evangelische kerk verkocht. De nieuwe eigenaren doen er alles aan om de oorsprong te behouden en de Joodse traditie te respecteren.

door Kobi Ben-Simhon


Bronnen:

♦ met dank aan Michelle W. voor de hint

♦ naar een artikelLe triste sort des anciennes synagogues en Europe devenues des piscines, magasins, commissariats de police” van 14 februari 2018 op de site van Philosémitisme

♦ naar een artikel van Kobi Ben-Simhon op Beit Hatfutsot (Museum van het Joodse Volk) “In photos Swimming Pool, Furniture Shop and Police Station: The Sorry Fate of Europe’s Old Synagogues” van 26 januari 2016 op de site van Haaretz

♦ naar een artikel en foto’s van Jason Francisco “Varieties of Something: Visible Jewish Traces in Eastern Galicia” op zijn eigen site

Advertenties

Een gedachte over “Europa’s oude synagogen omgebouwd tot moskee, politiekantoor, zwembad, meubelwinkel …

  1. Eérst waren het de Synagogen en nu zijn de Kerken aan de beurt.

    Eérst kwamen ze voor de Joden en toen voor de rest!

    In het Midden Oosten werden de Joden uit Arabische landen verdreven en/of vermoord en nu zijn het de Christenen.

    Europa is ook op weg om haar donkere bladzij der geschiedenis t.a.v. de Joodse bevolking te herhalen (via een nieuw scenario), maar uiteindelijk zullen Christenen & Atheisten, net als in het MO, dezelfde weg gaan.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s