Duitsland: Atletiekkampioene Gretel Bergmann verguisd, verbannen en weer in eer hersteld

Onder de vele beroemdheden (en veel minder bekenden), die ons in 2017 helaas zijn ontvallen, bevindt zich de Amerikaanse Gretel Bergmann (plaatje hierboven). Bergmann werd in 1914 als Joodse vrouw geboren en getogen in het Duitse Laupheim (Württemberg) en overleed afgelopen zomer in New York op 25 juli 2017.

Hieronder volgt het merkwaardige verhaal van deze atletiekkampioene. Over haar door de nazi’s geweigerde deelname aan de Olympische Spelen in Berlijn van 1936 en hoe zij veel, heel veel later (in 2009!), eerherstel verkreeg van het naoorlogse Duitsland. Bron: Een levensschets van de overledene in The Jewish Chronicle van 7 oktober 2017.


Twee weken nadat nadat zij bij het hoogspringen een nieuw Duits record had neergezet, werd Gretel Bergmann uit het Duitse Olympische team uit 1936 verwijderd wegens “ondermaats presteren”. Het Amerikaanse team was net naar Duitsland vertrokken om deel te nemen aan de Berlijnse ‘Nazi Olympics’. Nochtans had het Amerikaanse Olympische Comité eerder gedreigd de Olympische Spelen te zullen boycotten indien Joden werden uitgesloten van het Duitse team.

Margarethe (Gretel) Minnie Bergmann, die op 103-jarige leeftijd is gestorven, werd geboren in Laupheim, Zuid-Duitsland, als dochter van de zakenman Edwin Bergmann en zijn vrouw Paula Stern. Gretel genoot van skiën, schaatsen, zwemmen en tennis, maar blonk uit in baan- en veldlopen. Ze bezat een allround vaardigheid, vooral in het kogelstoten, discuswerpen en hoogspringen.

In 1931, kort na haar 17de verjaardag, won Bergmann het hoogspringen-evenement op de Zuid-Duitse kampioenschappen, met een record van 1,51 meter. Ze behield de titel tot het volgende jaar. Nadat de nazi’s in 1933 de macht hadden overgenomen, werd Bergmann uit haar atletiekclub gezet omdat ze Joods was. In april 1933 stuurden haar ouders haar naar het Verenigd Koninkrijk en zagen geen toekomst voor haar in Duitsland.

De voorzitter van Amerikaanse Olympische Comité, Avery Brundage, reisde in september 1934 naar Duitsland om de nazi-behandeling van de Joden te onderzoeken. Door de geschiedenis gezien als een notoire antisemiet en een grote bewonderaar van Hitler, aanvaardde Brundage maar al te gewillig de nazi-beloften dat er geen discriminatie tegen Joden zou zijn.

Op basis van een rapport van Brundage over de omstandigheden in Duitsland, besloot het Amerikaanse Olympische Comité in september 1934 om een ​​Amerikaans team naar Berlijn af te vaardigen. Echter, met het toenemend geweld door de nazi’s jegens de Joden in Duitsland, zette de pro-boycot-activiteit zich voort in de Verenigde Staten gedurende 1934 en 1935.

Poster getekend door de Brits-Joodse kunstenaar John Henry Amshewitz (1882-1942), zoon van een rabbijn, die zowel in Engeland als in Zuid-Afrika werkte als schilder en cartoonist.  [beeldbron: Warwick]

Bergmann won in 1934 het Britse kampioenschap hoogspringen met een hoogtesprong van 1.55 meter. Haar vader kwam kijken en bracht de boodschap over dat bedreigingen tegen het gezin haar dwongen terug te keren naar Duitsland. Bergmann kwam terug, nominaal lid van het Duitse Olympische team, maar werd nog steeds verboden als een Jood om een ​​stadion binnen te gaan.

Vele jaren later vertelde Bergmann over die tijd: “Ik stond verstijfd van angst te denken: “Hoe komen ze van me af? ‘Ik wist dat ze me niet zouden laten concurreren. Ik dacht dat ze misschien op een nacht zouden langskomen en mijn benen breken – alles was mogelijk. Ik was elke dag van mijn leven vreselijk bang. Maar tegelijkertijd wilde ik ze zo graag verslaan.”

Tijdens een hoogspringen wedstrijd in Stuttgart op 30 juni 1936, een maand voor de Olympische Spelen, verbeterde Bergmann andermaal het Duitse record en bracht het op 1,60 meter. Twee weken later werd haar prestatie uit het recordboek geschrapt en werd ze uit het nationale team verwijderd. Andere teamleden kregen te horen dat ze gewond was geraakt.

In haar getuigenis uit 1995 aan de USC Shoah Foundation, zei ze: “Ik kreeg net een brief met de mededeling ‘Ik was niet goed genoeg’. Het Amerikaanse team vertrok naar Berlijn op 15 juli en mijn brief werd geschreven op 16 juli.”

Ironisch genoeg werd het Olympische goud gewonnen door de Hongaarse Joodse atlete Ibolya Csák, met een winnende hoogte van 1,60 meter, dezelfde hoogte die Bergmann had bereikt in Stuttgart en maand voor de Spelen. In 1937 emigreerde Bergmann naar de VS, woonde in New York City en begon de naam Margaret te gebruiken in plaats van Gretel.

Ze werkte als dienstmeisje, masseuse en later als fysiotherapist. In 1938 verzamelde ze gelden om de vertrekkosten te betalen van de Duitse Joodse arts en sprinter Bruno Lambert, om hem naar New York te halen. Het stel huwden nog datzelfde jaar. Bruno Lambert stierf in 2013 op 103-jarige leeftijd.

In 1937 won Bergmann de kampioenschappen hoogspringen en kogelstoten van de Amerikaanse dames. Ze behield haar hoogspringen titel het volgende jaar maar eindigde haar sportcarrière bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. In 1942 ontving ze het Amerikaanse staatsburgerschap.

In 1995 werd een stadion in Berlijn de Gretel Bergmann Sports Arena genoemd. Ze was niet aanwezig bij de ceremonie. Vier jaar later werd het stadion in haar geboorteplaats Laupheim, waarvan ze in de jaren dertig was uitgesloten, omgedoopt ter ere van haar. Bergmann kwam terug voor deze ceremonie. Ze zei: “Er is mij verteld – wanneer jonge mensen vragen: ‘Wie was Gretel Bergmann?’ Zullen ze mijn verhaal en het verhaal van die tijd worden verteld – dus stemde ik ermee in om terug te keren naar de plaats waar ik zwoer dat ik nooit nog zou terugkeren.”

In 2009 herstelde de Duitse baan- en veldvereniging het Duitse record van Bergmann in de recordboeken en vroeg om ze opgenomen te worden in de Duitse Sport Hall of Fame. In augustus 2014 werd een straat die leidt naar het Olympisch Stadion van Berlijn omgedoopt tot Gretel-Bergmann-Weg. Margaret Lambert wordt overleefd door twee zonen Glenn en Gary, twee kleinkinderen en een achterkleinzoon. Margaret Bergmann Lambert, geboren op 12 april 1914. Overleden op 25 juli 2017.

Advertenties

Een gedachte over “Duitsland: Atletiekkampioene Gretel Bergmann verguisd, verbannen en weer in eer hersteld

Reacties zijn gesloten.