Boek: de laatste Joden in Berlijn tijdens WOII

In februari 1943 gingen vierduizend Joden ondergronds in Berlijn. Onder de codenaam Fabrik Aktion (Operatie Fabriek) werden de laatste 30.000 overblijvende Joden van de stad door de nazi’s en hun helpers verzameld om vervolgens gedeporteerd te worden. Tegen het einde van de oorlog waren, op een een paar honderd na, de meesten van hen gestorven tijdens bombardementen of, meer algemeen, in de concentratie- en vernietigingskampen.

In de vroege ochtend van 27 februari 1943 voerden eenheden van Hitler’s korps, de S.S., een bliksemsnelle bijeendrijving uit van de overgebleven Joden van Berlijn. Op 2 maart kwam Rijkspropagandaleider en Gouwleider van Berlijn, Joseph Goebbels, in zijn dagboek uitgebreid terug op de operatie:

“We zijn nu definitief begonnen met de Joden uit Berlijn te verdrijven. Ze waren afgelopen zaterdag plotseling opgepakt en moeten zo snel mogelijk naar het oosten worden afgevoerd. Helaas hebben onze betere kringen, vooral de intellectuelen, ons beleid jegens de Joden niet begrepen en in sommige gevallen zelfs hun rol gespeeld. Als gevolg hiervan werden onze plannen voortijdig getipt, zodat er veel Joden door onze handen glipten. Maar we zullen ze nog vangen. Ik zal zeker niet rusten voordat de hoofdstad van het Rijk op zijn minst vrij is van Joden.”

Maar tegen 11 maart was het voor Goebbels duidelijk geworden hoe moeilijk die job zou worden:

“De geplande arrestatie van alle Joden op één dag heeft bewezen een vonk in de pan te zijn vanwege het kortzichtige gedrag van industriëlen die de Joden tijdig waarschuwden. We slaagden er daarom niet in om ongeveer 4.000 te vinden. Ze dwalen nu rond zonder huizen in Berlijn, zijn niet geregistreerd bij de politie en zijn van nature een vrij publiek gevaar. Ik gaf de politie, de Wehrmacht en de partij opdracht al het mogelijke te doen om deze Joden zo snel als praktisch mogelijk op te pakken.”

Leonard Gross schrijft hier het echte verhaal neer van enkele van de weinige overlevende ondergedoken Berlijnse Joden. Onder de overlevenden een jonge moeder, een geleerde en zijn adelijke minnares, een juwelenhandelaar op de zwarte markt, een modeontwerper, een Zionist, een operaminnend koopman, een tiener wees, die soms erg vindingrijk, moedig, uitdagend, de ellende gelukkig hebben overleefd.

Ondergedoken of in maskerade, door hun verstand en soms met de hulp van gewetensvolle Duitse niet-Joden, overleefden ze de Danteske gruwelen. Ze overleefden de voortdurende dreiging van ontdekking door de nazi-autoriteiten of door het sinistere handjevol verraderlijke Joodse ‘catchers’ die ze naar de gaskamers zouden sturen. Ze overleefden om dit verhaal te vertellen, dat als een thriller leest en als een mirakel triomfeert.


Details: The Last Jews in Berlin; auteur Leonard Gross; paperback, 352 bladzijden; voor het eerst gepubliceerd in 1982 en meermaals herdrukt.

Advertenties