Wiener Philharmoniker trekt prijzen in die het tijdens Hitlers bewind aan nazikopstukken gaf

vienna1940Het befaamde Oostenrijkse symfonieorkest, de Wiener Philharmoniker heeft de prijzen weer ingetrokken die het tijdens Hitlers bewind heeft uitgereikt aan vooraanstaande nazi’s, in een rustig antwoord op de kritiek op de manier waarop het is omgegaan met haar verleden. Het symbolische gebaar, dat reeds dateert van oktobert jl. maar niet publiekelijk werd aangekondigd, volgt op de publicatie door de Philharmoniker eerder van dit jaar waarin voor het eerst details werden onthuld van haar gedrag tijdens het nazi-tijdperk.

Het orkest is vooral bekend voor haar nieuwjaarsconcert, een jaarlijks weerkerend gala van de walsen van Strauss, dat wereldwijd wordt uitgezonden en door miljoenen mensen wordt bekeken. De private stichting die het bestuurt gaat behoedzaam om met het beheer van haar imago als het icoon van het muzikale Wenen. Het is zich langzaam beginnen buigen voor de druk om meer openheid aan de dag te leggen inzake haar gedrag tijdens de nazi-jaren, die zij onlangs wel een ‘donkere periode’ in haar geschiedenis noemde – met inbegrip van het feit dat het New Year’s Concert werd uitgevonden als een propaganda instrument van de nazi’s [!]

Herbert von KarajanDe Oostenrijkse dirigent Herbert von Karajan werd op 8 april 1933 lid van Hitler’s partij NSDAP. Twee maanden later werd hij dirigent van de Wiener Philharmoniker maar kreeg vooral bekendheid als dirigent van de Berliner Philharmoniker met zijn uitvoeringen van de werken van Beethoven maar vooral van Richard Wagner, Hitler’s favoriete componist. Hij gaf zijn eerste naoorlogse concert in 1946 met de Wiener Philharmoniker in Wenen, maar verder optreden werd hem als gevolg van zijn lidmaatschap van de nazipartij door de Russische bezetters verboden. Die zomer nam hij anoniem deel aan de Salzburger Festspiele en het jaar daarop mocht hij weer optreden.

Leden van het orkest stemde unaniem om de ere-ringen en Nicolai medailles in te trekken die het heeft toegekend aan zes hooggeplaatste nazi-leiders, zei Wenen historicus Oliver Rathkolb, die samengewerkt heeft met het orkest om haar verleden te documenteren. “Dat klopt,” zei Rathkolb, professor hedendaagse geschiedenis aan de Universiteit van Wenen, die bevestigde wat een bron met kennis van de situatie tegenover Reuters had verteld. De Nicolai medaille, zowat de hoogte onderscheiding van de Philharmoniker, is genoemd naar Otto Nikolai, in 1842 de stichter en eerste dirigent van de Wiener Philharmoniker.

Het orkest verwees voor een verzoek om commentaar naar Rathkolb, die een presentatie over het orkest had gemaakt over het onderwerp voordat haar leden stemden op hun jaarlijkse vergadering op 23 oktober jl. “Er waren veel vragen en het was een zeer goed debat. Ze zijn nog steeds zeer geïnteresseerd in deze kwesties,” zei Rathkolb. “Vanuit het oogpunt van het vinden van een duidelijke aanpak van het nazi-verleden, was het een belangrijke symbolische daad.”

Zowat de helft van de muzikanten van Wiener Philhamoniker waren nazi-partij-leden in 1942, vier jaar na Hitlers annexatie van Oostenrijk, en 13 muzikanten met Joodse afkomst of relaties werden verdreven van het orkest. Vijf stierven in concentratiekampen. De nazi’s waarvan de prijzen van het orkest werden ingetrokken waren Baldur von Schirach, gouverneur van Wenen 1940-1945, die hij beschreef als toezichter van de deportatie van tienduizenden Joden als zijnde een ‘bijdrage aan de Europese cultuur.’ Von Schirach werd later veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf voor misdaden tegen de menselijkheid.

Arthur Seyss-InquartArthur Seyss-Inquart was een beruchte Oostenrijkse nazi. Voor de duur van de hele Tweede Wereldoorlog was hij Rijkscommissaris van de bezette Nederlanden en aldus verantwoordelijk voor de deportatie en moord op ca. 108.000 Nederlandse Joden. Na de oorlog moest hij zich voor zijn oorlogsmisdaden verantwoorden voor het Hof van Neurenberg, werd wegens oorlogsmisdaden tot de doodstraf veroordeeld en in de nacht van 15 op 16 oktober 1946 opgehangen.

De andere gelauwerden waren Arthur Seyss-Inquart, een minister in de regering van Hitler, die later ter dood veroordeeld werd voor misdaden tegen de menselijkheid tijdens de processen van Neurenberg. Dan waren er ook nog Friedrich Rainer, nazi-gouverneur van Salzburg en Karinthië; SS leider Albert Reitter; de oorlogsburgemeester van Wenen Hanns Blaschke en Rudolf Toepfer, de baas van de Deutsche Reichsbahn, de Duitse spoorwegen.

Rathkolb zei dat er aanwijzingen waren dat het orkest was van plan was om een gouden Nicolai medaille aan Adolf Hitler te presenteren, maar het was nog niet duidelijk of hij die ook gekregen heeft. Als dat zo is, zou die ook worden ingetrokken, zei hij. Het Oostenrijkse Groene parlementslid Harald Walser, die lange tijd heeft geijverd voor meer openheid door het orkest, zei de intrekking ‘grondig toe te juichen’, maar dat de Wienr Philharmoniker nog steeds een ‘geheime organisatie’ was.

Historicus Fritz Truempi, die jaren campagne voerde om toegang te krijgen tot archief van het orkest voor zijn onderzoek voor zijn boek uit 2011 ‘Polisierte Orchester’ (‘Gepolitiseerde Orchestra’), zei dat de stap “op zijn minst een symbolisch niveau en een opmerkelijke beslissing” was. “Tien jaar geleden was het zelfs niet mogelijk om toegang te krijgen tot belangrijke documenten in het archief van het orkest,” zei hij. “Zodus is er veel gebeurd in een relatief korte tijd.”


Met dank aan Tiki S. voor de hint.

  1. Ynet News:
    ♦ Vienna Philharmonic revokes honors to Nazis – Famed orchestra gradually opening up about its past, as members vote unanimously to revoke rings of honor, Nicolai medals awarded to six high-ranking Nazi leaders [lezen]
  2. Tempel der Toonkunst:
    ♦ Das Reichsorchester— Documentaire over de Berliner Philharmoniker tijdens het nazibewind [lezen]

Een gedachte over “Wiener Philharmoniker trekt prijzen in die het tijdens Hitlers bewind aan nazikopstukken gaf

Reacties zijn gesloten.