Waarom Joden in Duitsland dikwijls twee hoofddeksels boven elkaar dragen [Christian Busse]

rabbi-berlinWanneer rabbi Daniel Alter (plaatje hierboven) zich op straat begeeft in Berlijn, draagt hij meestal twee petten: het keppeltje en daar overheen een andere – om redenen van zelfbescherming: “Vele leden van onze Joodse gemeenschap proberen het te vermijden om zich openlijk als Jood te identificeren.”

Antisemitisme blijft een probleem in Duitsland – ook 68 jaar na de bevrijding van het concentratiekamp Auschwitz. Veel Joden willen in het openbaar niet herkend worden, klagen over agressiever wordende vijandigheden. Het Midden-Oostenconflict speelt daarbij een grote rol.

Wanneer rabbi Daniel Alter zich op straat begeeft in Berlijn, draagt hij meestal twee petten: het keppeltje en daar overheen een andere – om redenen van zelfbescherming: “antisemitisme krijgt in het jongere verleden een nieuwe, openlijker en agressievere kwaliteit”, zegt de rabbijn.

Berlijn is de stad van Duitsland met de grootste joodse gemeenschap. Er wonen ongeveer 10.000 Joden in de hoofdstad. Steeds meer van hen willen echter niet als zodanig herkend worden. “Vele leden van onze joodse gemeenschap proberen het te vermijden om zich openlijk als Jood te identificeren”, zegt alter. Wat iemand kan overkomen als hij als Jood wordt herkend, heeft de Berlijnse rabbi vorig jaar aan den lijve ondervonden: voor de ogen van zijn kleine dochter werd hij door “jongeren” (opm.: aanhalingstekens door vertaler) in elkaar geslagen. Gewoon, omdat hij een Jood is.

Aantallen stabiel, de thema´s veranderen
Ongeveer 20% van de Duitsers is latent antisemitisch. De aantallen, die het laatst door de onafhankelijke Deskundigenkring Antisemitisme werden bevestigd, zijn al jaren stabiel. De thema´s, die Jodenvijandige uitlatingen en daden voeden, veranderen echter. “Een grote rol daarbij speelt het Midden-Oostenconflict”, zegt Dr. Juliane Wetzel van het Centrum voor antisemitismeonderzoek van de TU Berlijn, die lid is van de deskundigenkring. Daar zou het inmiddels o.a. vaak gaan om de gelijkstelling van de Holocaust, dat Israël de Palestijnen hetzelfde onrecht zou toevoegen als nazi-Duitsland de Joden.

Als vuistregel van de desbetreffende onderzoeken geldt: hoe ouder en minder opgeleid de ondervraagden zijn, des temeer neemt het aandeel van hen met antisemitische opvattingen toe. “Bij thema´s zoals Israël echter gaat het veel meer om de intellectuele lagen en de middenklasse”, zegt Juliane Wetzel. Net zoals bij andere thema´s zoals het besnijdenisdebat, de Augstein-discussie of het Grass-gedicht. “Het enorme aantal commentaren m.b.t. deze thema´s op de internetforums van de dagbladen laten heel duidelijk zien welke vooroordelen er heersen”, aldus Wetzel.

“Ver uit het venster gehangen”
Aan de rand van zulke discussie zou zoveel opborrelen wat antisemitische vooroordelen zou versterken, zegt rabbi Alter. Daar zou nog bij komen dat delen van de elites in het kader van de debatten ver uit het venster zouden hebben gehangen, wat Jodenvijandige opvattingen actueel in de hand zou werken: “Als bijvoorbeeld een politica van de Groenen de rituele besnijdenis met weduweverbrandingen in India vergelijkt, dan kan dat bij veel luisteraars voor rare reacties zorgen.”

Dat “Jood” inmiddels niet alleen op Berlijnse schoolpleinen een gangbaar scheldwoord is, laat in beginsel zien hoe antisemitisme de jongste generatie verovert. “We moeten proberen preventief te werken”, zegt Alter. Als gevolmachtigde van de joodse gemeenschap van Berlijn tegen antisemitisme en voor interreligieuze dialoog beschouwt hij het als zwaartepunt om zich op scholieren te concentreren. “Een doel moet zijn scholen en aanbieders van informatieprogramma´s bijeen te brengen en te koppelen.” Even belangrijk zouden cursussen voor leerkrachten zijn: “Leerkrachten weten vaak niet hoe ze moeten omgaan met Jodenvijandigheid en marginaliseren daarom het thema.”

Elementaire belangen van de samenleving
Hoe jongeren onder elkaar kunnen handelen wat betreft antisemitisme, laat het project HEROES zien: “Palestijnen, Arabieren, Turken gaan hun eigen gemeenschappen in en houden zich bezig met hun alledaagse antisemitisme. Dat bezit uiteraard een veel grotere geloofwaardigheid dan wanneer wij of anderen daar naartoe zouden gaan – en dat vind ik waar om ondersteund te worden”, zegt Alter. Daarom droeg hij de “Bambi” voor integratie, die hij in november heeft gekregen, ook op aan dit jeugdproject.

Maar niet alleen de jeugd zou geïnformeerd moeten worden. “In de hele samenleving moesten we het bewustzijn verankeren dat we bij de strijd tegen antisemitisme niet alleen te maken hebben met een strijd voor de joodse gemeenschap. Het gaat om elementaire belangen van een democratische burgermaatschappij”, aldus Daniel Alter. “als ons dat lukt, hebben we waarschijnlijk een goede stap in de goede richting gedaan.” De Berlijnse rabbi draagt nog steeds twee petten ter bescherming tegen domme spreuken, pesterijen en lichamelijk geweld.

door Christian Busse


Bronnen:

  1. Heute.de: “Warum Juden in Deutschland oft zwei Mützen tragen” door Christian Busse [lezen]
    – vertaald uit het Duits door E.J. Bron als “Waarom Joden in Duitsland vaak twee petten dragen” [lezen]