Waarom Hamas geen militaire steun van Egypte moet verwachten ondanks retorisch kabaal

Kaïro, 25 september 2012. Amerikaans staatssecretaris Hillary Clinton belooft Egyptisch president Mohamad Morsi veel economische hulp en massale financiële steun bij zijn hervormingsplannen. De kassa van Egypte is leeg en de schulden stapelen zich torenhoog op. Militair ingrijpen en/of Gaza de facto militair steunen betekent expliciet die Amerikaanse dollars opnieuw kwijtspelen. Tenslotte “om de poen is het te doen” en die poen moet komen van de VS. Vandaar de verklaarde afzijdigheid van Morsi mbt het conflict van Hamas met Israël. President Morsi = “Veel geblaat, maar weinig wol.” Brute pech dus voor Hamas en Co in Gaza dat er alles aan heeft gedaan om Egypte in zijn nieuwe aanval tegen Israël te betrekken maar thans een stevig blauwtje loopt.

Israël en Hamas zijn andermaal in een felle strijd gewikkeld. Elke dag vliegen honderden raketten naar Israëlische steden en dorpen. Ondertussen, heeft de Israëlische Luchtmacht systematisch de Gazastrook bestookt en werden de voorbije dagen niet minder dan 1000 aanvallen uitgevoerd op militaire doelwitten van Hamas. Aangezien op dit ogenblik indirecte onderhandelingen over een wapenstilstand aan de gang zijn, met de actieve betrokkenheid van de Verenigde Staten, wordt het tijd om ons eens te bezinnen hoe deze zoveelste ronde van vijandelijkheden kan beëindigd worden.

Israël heeft voor zijn campagne vrij bescheiden doelstellingen uitgezet, Operation Pillar of Defense genaamd. De operatie is niet bedoeld om het regime van Hamas in Gaza omver te werpen, zoals het dat in het verleden wel heeft geprobeerd, noch streeft het ernaar om de volledige instorting van de gewapende vleugel van Hamas te bewerkstelligen. Zoals de verklaringen van hogere Israëlische ambtenaren erop wijzen, is het uiteindelijke doel om over een lange termijn een wapenstilstand te bereiken langsheen de grens van Israël met Gaza.

Hamas van zijn kant, heeft maar één doelstelling: om overeind te blijven staan. Het probeert maximumschade en slachtoffers uit te lokken om aldus te bewijzen dat enkel de militaire superioriteit van Israël niet zal volstaan om Hamas op de knieën te krijgen. Met de geschikte vorm van er-is-geen-overwinnaar formule, die door de Verenigde Staten en andere internationale spelers wordt gesponsord, kan een akkoord worden bereikt om over een lange periode de rust te verzekeren.

Vorige conflicten tussen Israël en Hamas, met inbegrip van de oorlog van 2009, werden via bemiddeling van Egypte tijdelijk gekalmeerd, door een eenvoudige formule: elke partij verbindt er zich toe afzijdig te blijven zolang zijn tegenstander hetzelfde doet. Maar deze kalmere periodes – of tahdia zoals zij in het Arabisch worden genoemd – hebben in het verleden nooit lang stand gehouden. Hamas heeft steeds meer andere zwaar gewapende terreurgroepen in Gaza toegelaten, zoals de beruchte Palestijnse Islamitische Jihad, om aanvallen op Israël te lanceren. En in de afgelopen maanden heeft Hamas, ondanks Egyptische waarschuwingen, Israëlische militairen en militaire buitenposten langsheen de grens onder vuur genomen.

Deze keer vergt een heel andere aanpak en type overeenkomst om het conflict te beëindigen en de stabiliteit te herstellen in het gebied. Een wapenstilstandsakkoord zou andere partijen erin moeten betrekken en extra controles moeten omvatten om het geweld te controleren. Het zal de beste kans maken om langer stand te houden indien het akkoord in hoofdzaak gebaseerd wordt op het Israëlisch-Egyptisch vredesakkoord, dat misschien door de Verenigde Staten en de Europese Unie wordt gesteund. Het zal van de voorwaarden van Hamas zèlf afhangen hoelang het akkoord zal duren.

De door de Egyptische Moslim Broederschap geleide regering heeft Hamas overspoeld met solidariteitsverklaringen zijn eerste minister bracht een nooit gezien bezoek aan Gaza op de tweede dag van de Israëlische verdedigingsoffensief tegen Hamas. Maar het enige dat Kaïro uiteindelijk wil is snel en wapenstilstand bereiken. Ondanks zijn steun voor Hamas, aarzelt het nieuwe Egyptische regime om de terreurgroep een defensiewaarborg te verlenen of de grensovergang in Rafah tussen Gaza en Egypte te openen. Egyptische President Mohamed Morsi onderstreepte dit zelf afgelopen vrijdag door te zeggen: “Wij willen nu geen oorlog.”

Egypte beseft heel goed dat voortdurende steun aan Hamas voor het bestoken van Israëlische burgers met raketten en mortiergranaten, de internationale hulp aan Egypte ter waarde van vele miljarden dollars in gevaar zou brengen waar zijn bankroete schatkist van afhangt: 450 miljoen dollars jaarlijkse steun van de Verenigde Staten, 4,3 miljard dollar jaarlijks van het IMF en 6,3 miljard dollar jaarlijks van de ontwikkelingsbank van de EU. Dit verklaart waarom, ondanks de giftige anti-Israëlische retoriek van Kaïro van de voorbije weken zich niet vertaald heeft in militaire steun aan Hamas en Co, en Egypte verder geen ernstige acties ondernam tegen Israël, behalve dan het terugroepen van zijn ambassadeur uit Tel Aviv. Voor het overige zijn de Egyptische militaire en inlichtingendiensten doodsbenauwd om een militaire confrontatie met Israël uit te lokken.

Gezien de weerzin van Egypte voor het conflict, zouden Egypte en Israël ernaar moeten streven om een soort verstandsakkoord over Gaza te bereiken. Aldus zouden zij het Egyptisch-Israëlische vredesverdrag van 1979 voor de post-Arabische Lente era opnieuw kunnen herbevestigen zonder gezichtsverlies te lijden. Zulk een Egyptisch-Israëlisch verstandsakkoord zou verscheidene componenten kunnen omvatten.

Eerstens zou Egypte een wapenstilstand tussen Israël-Hamas moeten bemiddelen op de hoogste politieke niveaus, eerder dan door achter de schermen besprekingen te voeren die door zijn Algemeen Inlichtingen Directoraat worden georganiseerd. Dat op zichzelf zou een verraad beteken van het beleid van de regering Morsi van een pauze te houden in de normalisatie van de betrekkingen met Israël en het verhinderen van om het even welk contact met het land anders dan voor samenwerking op militair gebied of van de inlichtingendiensten. Egypte zal een keuze moeten maken: ofwel lanceert het een politieke dialoog op hoog niveau met Israël om de wapenstilstand te verkrijgen die het wil hebben, of de voortzetting van het geweld in Gaza blijven aanzien. Een Egyptische weigering om het politieke proces te leiden zou de rode vlaggen in Washington kunnen doen oprijzen.

Ten tweede, aangezien de meeste wapens in Gaza via het Egyptisch grondgebied werden verhandeld en gesmokkeld, zou Kaïro moeten instemmen om te helpen Hamas te verhinderen dat het zijn wapenarsenaal kan weder opbouwen. Al vele jaren lang heeft Egypte onverschillig de andere kant opgekeken ten aanzien van de wapensmokkel via het Sinai Schiereiland en het oogluikend toestaan van het exploiteren van de ca. 1200 tunnels die ondergronds doorheen de grens tussen Egypte-Gaza lopen. Kaïro kon proberen om de tunnels te sluiten en de illegale wapens te onderscheppen die binnenkomen via het Suezkanaal. Egypte, dat reeds kampt met een onstabiele situatie in eigen land, heeft er alle belang bij om hernieuwd geweld te verhinderen door om een herbewapening van Hamas en zijn bondgenoten te bestrijden.

In om het even welke overeenkomst zou Egypte de groeiende wetteloosheid in het Egyptische Sinaïgebied moeten bestrijden van waaruit de aanslagen tegen Israël en zelfs soms tegen Egyptisch veiligheidstroepen regelmatig plaatsvonden. De Egyptische Operation Eagle, bedoeld om die locale onrust te bestrijden, is er tot dusverre nog steeds niet in geslaagd om de wijdverspreide terroristeninfrastructuur in het gebied te ontmantelen. (Hamas nam zelfs tweemaal de vrijheid om zijn lange-afstands Fajr-5 raketten van Iraanse makelij te testen door ze af te vuren in de Sinaiwoestijn.) Aangezien een aantal Salafistische jihadorganisaties takken hebben in zowel Gaza als in de Sinai, is het Schiereiland op elk praktisch gebied en doeleinden de facto een uitbreiding van het front van Gaza.

door Ehud Yaari


Bronnen:

  1. Foreign Affairs: “How to End the War in Gaza – What an Egypt-Brokered Cease-Fire Should Look Like” door Ehud Yaari [lees]