Theodor Herzl 115 jaar geleden: ‘Vandaag heb ik de Joodse staat opgericht’ [F. van den Brande]

Bazel, Zwitserland, 29 augustus 1897: Tussen 200 en 250 afgevaardigden afkomstig uit 24 landen namen deel aan het Eerste Zionistische Congres in Bazel, georganiseerd door de Zionistische Organisatie. Opgericht door Theodor Herzl, de stichter van het hedendaagse Zionisme, werd de organisatie de drijvende kracht naar de creatie van een Joodse staat in Palestina.

De notie ‘thuis’ of ‘hofstede’ voor het Joodse volk in Palestina werd aangenomen als basisprincipe van de Zionistische Organisatie. Niettegenstaande zullen de afgevaardigden hevige debatten voeren over de verwoording  van hun uiteindelijke verklaring en op het einde beslissen om niet de woorden ‘Joodse Staat’ te gebruiken, om niet Turkije, Rusland en de Europese machten voor het hoofd te stoten.

Het Congres eindigde op 3 september 1897. “Indien ik het Congres in Bazel moest samenvatten in woorden”, schreef Herzl in zijn dagboek,” dan zou het dit zijn: In Bazel heb ik de Joodse staat opgericht… Misschien binnen vijf jaar en zeker binnen de vijftig jaar, zal iedereen het weten.” Herzl had er niet ver naast gegokt. Minder dan 51 jaar later werd de Joodse staat opgericht op 14 mei 1948.

Theodor HERZL (1860-1904) tussen EUROPA en ZION

door Frans L. van den Brande
bron: Belgisch Israëlitisch Weekblad, nr 41, 7 mei 2004
(ingekort door Brabosh.com)

De honderdste verjaardag van Theodor Herzls dood was [in 2004] de gepaste gelegenheid om het leven en werk van deze complexe figuur opnieuw te belichten. Aan het einde van de 19de eeuw organiseerde hij het moderne zionisme en hij kan als een van de vaders van de Joodse staat gelden. Herzl, die in Wenen rechten studeerde, stond daar bekend als toneelschrijver en dandy. Hij was een tijdlang werkzaam als journalist in Parijs – waar hij het verslag schreef van het proces Dreyfus – waarna hij naar Wenen terugkeerde. Daar verdiepte hij zich in zijn journalistieke en schrijverstalenten.

Ook in Wenen, waar toen een burgemeester verkozen werd met duidelijk antisemitische gedragingen, begon hij zich te wijden aan de joodse politiek en droomde hij van een degelijke internationale politiek. Op een haast geniale manier ontwikkelde hij in een mum van tijd politiek-organisatorische en propagandamechanismen, die het verloop van de joodse geschiedenis van de 20ste eeuw, en tot vandaag, mede hebben bepaald.

Herzls naam is onafscheidelijk verbonden met het begrip zionisme. De laatste decennia van de 19de eeuw waren gekenmerkt door twee stromingen. Enerzijds de joden in continentaal Europa die, gesterkt door de idee van de haskala neigden tot een verregaande integratie, soms zelfs tot assimilatie in de hoofdzakelijk Duitse en Oostenrijks-Hongaarse maatschappij waar gefocust werd op de cultuur. Anderzijds stak een groeiend antisemitisme de kop op. Het proces Dreyfus in Frankrijk staat dan bij velen als het typevoorbeeld voor een kwalijke ontwikkeling, niet enkel in Frankrijk, maar ook in het anders zo multiculturele Wenen, waar Joden zich in de fin-de-siècletoestand anders allerbest thuis voelden.

Als eminent journalist, als dramaturg en als allround enthousiaste publicist schrok Herzl van wat hij op dat proces hoorde. Was hijzelf immers niet één van de zovele joden die aanvankelijk veel fiducie hadden in de integratie, ja zelfs assimilatie van de joden in  de mondaine Weense maatschappij? De nieuwe ontwikkelingen waren voor hem een keerpunt in¬ zijn toekomstvisie van het Joodse volk.

Lees verder “Theodor Herzl 115 jaar geleden: ‘Vandaag heb ik de Joodse staat opgericht’ [F. van den Brande]”