Raoul Wallenberg in Rusland: beslist geen gast maar een gevangene [Susanne Berger]

Raoul Wallenberg in Russia: Definitely not a Guest, but a Prisoner

door Susanne Berger

vertaald door Brabosh.com
bron: http://www.raoulwallenberg.net/

Toen de Sovjettroepen Boedapest half januari 1945 bevrijdden, betekende dit het einde aan de harde beproevingen die de Joodse bevolking van Hongarije ten deel vielen in de handen van de Duitse en hun Hongaarse aanhangers van de Nazi’s. Meer dan een half miljoen slachtoffers waren dood, terwijl tienduizenden zich nauwelijks aan het leven konden vastklampen in de talrijke onderduikadressen van het grootste getto van Boedapest, die onder de bescherming stonden van neutrale gezantschappen zoals Zweden en Zwitserland.

De aankomst van het Sovjetleger maakte een einde aan de slachting en gaf de overlevenden het kortstondige gevoel dat het slechtste voorbij was. Nochtans, voor Raoul Wallenberg, van wie het netwerk het instrument was geweest om duizenden mensen te helpen overleven, bleek dit het sein van het begin van zijn eigen moeilijke reis.

Vanaf het ogenblik dat Sovjetambtenaren voor eerst keer de jonge Zweedse diplomaat op 13 januari 1945 ontmoetten, leek het hem toe dat hij van weinig belang was voor de soldaten. Toen hij van plan was om een paar dagen later de Hongaarse hoofdstad te verlaten om een ontmoeting te hebben met de Sovjetbevelhebber in hun hoofdkwartier dat in Debrecen was gevestigd, vertelde Wallenberg half grappend aan zijn collega’s dat hij niet wist of hij als “gast of gevangene” zou gaan.

Hij was zich niet bewust dat in Moskou het besluit reeds was genomen om hem zowel als zijn Hongaarse chauffeur, Vilmos Langfelder, aan te houden met een officieel arrestatiebevel dat was uitgereikt door de Sovjet vice-minister van Defensie Nikolai Bulganin, hoogst waarschijnlijk met de rechtstreekse goedkeuring van Stalin, niet eerder dan 17 januari 1945.

Snel verder lezen KLIKKEN op–>>

Echter openlijk, duurde de onzekerheid omtrent de ware bedoelingen van de Sovjets meer dan drie weken. Terwijl de twee jonge mannen via de trein niet naar Debrecen maar over Hongarije en Roemenië naar Moskou werden vervoerd, gebruikte Wallenberg die tijd om nota’s te nemen over zijn ervaringen van de voorbije veelbewogen maanden. Nu en dan mochten hij en Langfelder voor korte tijd de trein verlaten om in een treinstation wat hete drank te gebruiken en een maaltijd te nuttigen, maar altijd in het bijzijn van Sovjetbewakers.

Opgesloten in Lubiyanka gevangenis
Na hun aankomst in Moskou begin februari, werden beide mannen meegenomen voor een trip via het modernste technische wonder van zijn tijd doorheen de stad: de metro van Moskou. Vandaar werden zij rechtstreeks gebracht naar de gevangenis Lubyanka waar om het even welk resterend voorwendsel van welwillende bedoelingen namens hun gastheren abrupt een einde kwam.

Guy von Dardel staat hier in 1989 voor de beruchte Lubyanka gevangenis in Moskou, één van de vele locaties waar zijn halfbroer Raoul Wallenberg werd opgesloten. Het complex werd door de Russische geheime dienst, voorheen KGB thans FSB, gebruikt voor het verhoor van spionnen en politieke gevangenen.

Het soort welkom dat Wallenberg en Langfelder in de Lubyanka gevangenis te beurt viel werd door een groot aantal voormalige gevangenen beschreven. Dezelfde registratieprocedure werd toegepast op iedereen die de beruchte ondervragingsgevangenis betrad, van de hoogste buitenlandse generaals tot gewone Russische burgers. Lubyanka was een reusachtig complex, een voormalig hotelcomplex uit de tijd van de Tsaren, dat een geheel woonblok overspande en grote cellen herbergde die goed waren uitgerust voor opsluiting en het verhoren van gevangenen.

Na hun aankomst moesten Wallenberg en Langfelder hun bagage en bezittingen overhandigen, waarvoor zij een formeel ontvangstbewijs ontvingen. Zij werden gedwongen zich helemaal uit te kleden om vervolgens een uiterst invasieve fouillering te ondergaan. Als vroegere Finse krijgsgevangene, beschreef Unto Parvilahti deze ervaring: “Een vlug en deskundig nauwkeurig onderzoek werd uitgevoerd in elke denkbare opening van het menselijk lichaam waarvan men dacht iemand iets zou kunnen verborgen hebben, met inbegrip van oorgaten, neusgaten en tandholten.”

De kleren van de nieuwe gevangenen kregen een al even grondig onderzoek. Alle knopen werden verwijderd, de kleervoeringen werden opengescheurd om er zeker van te zijn dat er geen voorwerpen in zaten verborgen. Alle riemen en schoenveters werden in beslag genomen om zelfmoordpogingen te verhinderen. Dan werden de hoofden van Wallenberg en Langfelder kaalgeschoren en ondergingen zij een kort algemeen medisch onderzoek met inbegrip van desinfectie en immuniseringsmaatregelen. Tot slot werden de twee gefotografeerd en hun vingerafdrukken genomen en werden ze opgesloten in afzonderlijke cellen.

Daar werden zij overgelaten aan een deprimerende routine. Zij deelden belabberde kwartieren met maximaal drie andere gevangenen. De dag begon om zes uur in de ochtend met slechts enkele minuten respijt om zich te wassen en het toilet te gebruiken – een gesloten emmer in de hoek van de cel. Het ontbijt werd om zeven uur geleverd, bestaande uit the of eenvoudigweg gekookt water en een tablet suiker en een homp brood. Overdag mochten de gevangenen niet op het bed liggen of hun rug draaien naar de celdeur. Om de zoveel minuten wierp een bewaker een kort blik door het kijkglas van de celdeur.

Als lunch en diner, kregen de gevangenen een dunne koolsoep die soms vet, gerst en nu en dan vissenkoppen of visgraten bevatte. Bedtijd was om tien uur ’s avonds met gevangenen die verplicht waren op hun rug te slapen met hun handen zichtbaar bovenop de dekens gehouden, en het plafondlicht dat op elk moment van de nacht werd aangestoken. Contact met naburige cellen was strikt verboden en de bewakers gebruikten een zorgvuldig gecoördineerd signaalsysteem om ontmoetingen met andere medebewoners te vermijden wanneer gevangenen zich bewogen doorheen de cellen. Bewakers spraken niet met de gevangenen en vertelden hen vooraf nooit waar ze hen naar toenamen.

Kort na zijn aankomst op 6 februari 1945, protesteerde Wallenberg formeel tegen zijn opsluiting in een brief gericht aan de bevelvoerende officier van Lubyanka gevangenis. In zijn klacht verwees Wallenberg naar zijn status als Zweeds staatsburger en Zweeds diplomaat. Hij ontving geen antwoord. Omstreeks die tijd werd Wallenberg voor de eerste maal verhoord, een ervaring die hem diep schokte. Hij vertelde zijn celgenoot, Gustav Richter, dat de ondervrager “een verschrikkelijke man” was. Wallenberg leerde er dat hij beschuldigd werd van spionage en dat hij “een politiek geval” was. Zijn ondervrager informeerde hem verder: “U bent ons goed bekend. U behoort tot een grote kapitalistische familie in Zweden“.

Ondervragingen werden vaak ’s nachts uitgevoerd met de gevangenen die niet toegestaan werden om overdag te slapen, waardoor ze snel uitgeput raakten. De ruwe ondervragingsmethodes omvatten afranselingen met rubberen knuppels. De gevangenen werden ook gedwongen om een tijd in strafcellen door te brengen die ofwel uiterst heet of wel zeer koud waren of zo klein dat een persoon niet rechtop kon staan noch kon neerzitten. Extra kwellingen kwamen van bedluizen en kakkerlakken, een resultaat van de uitstekende broedplaats die de eiken parketvloeren van het vroegere hotel het ongedierte bood.

Overgebracht naar Lefortovo gevangenis
Na enkele weken werden zowel Wallenberg als Langfelder overgebracht naar de Lefortovo Gevangenis, de andere belangrijkste onderzoeksfaciliteit in Moskou, die geen merkbare verbetering vormde. In het voormalige paleizencomplex, gebouwd in de 18de eeuw, waren de cellen zo koud en vochtig, dat zelfs in de warmere maanden van het jaar er zich ijs op de muren vormde. In tegenstelling tot in Lubyanka, werd aan de gevangenen geen leesmateriaal gegeven zoals boeken of oude kranten. Zij konden hun cellen slechts nu en dan verlaten, voor een wandeling in speciaal aangelegde binnenplaatsen. Het voedsel bestond uit aardappel- of erwtenpuree of havermoutpap.

Lefortovo stond een efficiënt gebruik voor van psychologische marteling, zoals het blootstellen van de gevangenen aan een steeds repetitieve stem en geluidsopnamen die dagenlang werden afgedraaid met de bedoeling hen langzaam gek te maken. In deperiode dat Wallenberg en Langfelder daar werden vastgehouden, diende de Lefortovo gevangenis tevens als laboratorium voor proeven op mensen, van het gebruik maken van speciale injecties tot aan het testen van de gevolgen van ultrasoon geluid bij mensen.

“Gevangene nummer 7”
In maart 1947 werd Wallenberg terug overgebracht naar Lubyanka. Tijdens de twee jaar van zijn gevangenschap was hij niet toegestaan om het even welk soort contact met de Zweedse Ambassade te hebben die slechts op een paar korte kilometers van de gevangenis lag. In juli 1947 kregen hij een nummer toegewezen – “Gevangene Nr. 7” – wat erop wees dat het onderzoek naar zijn geval een ernstige status had gekregen. Op 23 juli 1947 werd hij zestien uur lang ononderbroken ondervraagd. Hierna verdwijnt elk spoor van Wallenberg. Het blijft onduidelijk of hij kort daarna werd gedood of dat hij voor langere tijd als geheime gevangene in Lubyanka of in een andere faciliteit verbleef. Het is bijna zo goed als zeker dat de Russische ambtenaren vandaag weten wat er met Raoul Wallenberg is gebeurd maar niet wensen om de volledige omstandigheden van zijn opsluiting te openbaren.

Er is de afgelopen weken veel gepraat over Raoul Wallenberg als een man van de daad, als iemand die niet “onverschillig” bleef wanneer hij geconfronteerd werd met het lijden van anderen. In Boedapest vocht hij zo hard als eender welke soldaat op het slagveld voor de levens en rechten van gewone mensen. Als een dergelijke soldaat, volgde hij een ongeschreven erecode: “niemand zal worden achtergelaten”. Zevenenzestig later jaar wacht Raoul Wallenberg nog steeds dat in ruil voor zijn offer en inzet die erecode tot hem zal worden uitgebreid.

Brabosh.com heeft zich op 1 januari 2012 vrijwillig aangemeld in de herdenking van de 100ste geboortedag van Raoul Wallenberg. Tot zover verschenen in 2012 volgende artikels omtrent Wallenberg op Brabosh.com:

Een gedachte over “Raoul Wallenberg in Rusland: beslist geen gast maar een gevangene [Susanne Berger]

  1. Later zat ook Nathan (Anatoly) Sharansky in de Lefortovo gevangenis. In betere tijden allicht, maar zijn relaas erover in ‘Fear no Evil’ toont goed aan hoe de situatie er daadwerkelijk was.

    Like

Reacties zijn gesloten.