Scheiding kerk en staat verdraagt geen hoofddoek


Teheran (Iran) in 1979. Iraanse studenten voor de omverwerping van de Iraanse monarchie onder de sjah Mohammad Reza Pahlavi en zijn verdrijving en vervanging door religieus dictator Ayatollah Ruhollah Khomeini. De eerste slachtoffers van de islamistische repressie waren zoals gewoonlijk de vrouwen. [foto: met dank aan Crethi Plethi]

Scheiding kerk en staat verdraagt geen hoofddoek

door Afshin Ellian

Religie en staat! Een precaire zaak. Al een aantal jaren weigert het establishment om een wezenlijk debat te voeren over de scheiding tussen kerk en staat. In de voorbije jaren was de VVD niet nadrukkelijk aanwezig in de discussies over de scheiding tussen kerk en staat, dan wel tussen religie en staat. En dat was opmerkelijk voor een liberale beweging.

Jeanine Hennis, Kamerlid voor de VVD, wil dat stadhuismedewerkers geen hoofddoekjes of andere religieuze symbolen dragen: ‘Alle religies zijn daarbij voor mij gelijk. Universiteiten, scholen, ook daarover zou ik in alle rust het debat willen voeren’.

Wat wil de VVD precies ter sprake brengen? Hennis is van mening dat een debat moet worden gevoerd over de vraag wanneer en waar je een hoofddoek mag dragen. Tevens wil zij ‘een meer beschouwend debat over de scheiding van kerk en staat’. Dit is een zeer welkom voorstel. Eigenlijk is dit het belangrijkste thema waar het gaat om de multiculturele vraagstukken. Waarom is dit zo belangrijk?

De scheiding van kerk en staat is een van de hoekstenen van onze rechtsorde. Daarvoor zijn in Europa, en ook in Nederland oorlogen gevoerd. Er zijn velen omgekomen om dit rechtsbeginsel tot stand te brengen. Het is niet zo maar een rechtsbeginsel naast alle andere beginselen. De scheiding van staat en kerk is een constituerend beginsel. Wat is dat?

Een beginsel is constituerend als daardoor het fundament wordt gelegd voor andere beginselen. Een constituerend beginsel verschaft de noodzakelijke grond of grondslag bij de totstandkoming van essentiële beginselen die een rechtsorde vorm geven. Zonder scheiding van kerk en staat zouden de beginselen van vrijheid (dus ook de godsdienstvrijheid) en gelijkheid nooit en te nimmer tot gelding kunnen worden gebracht.

Een staat die is gefundeerd in religieuze teksten, fatwa’s, en decreten, kan geen ruimte bieden voor vrijheid en gelijkheid. Religies discrimineren. Dat is een essentieel voor een religie. Het onderscheid tussen wij en zij, gelovigen en ongelovigen (met alle consequenties van dien) is een wezenlijk aspect van alle religies.

Als staat en religie worden vermengd, dient de staat te beslissen over de theologische twistpunten en thema’s. Elke beslissing kent in- en uitsluiting. Dit kan tot bloedige conflicten en onvrede leiden. Een religieuze staat kan niet in harmonie worden gebracht met beginselen van vrijheid en gelijkheid.

Wie komt door de vermenging van religie en staat in de gevarenzone? De religieuze mensen zelf. Want de religieuze staat bepaalt wat het ware geloof is en de regels daarvan zijn.

Iran 2010 – De religieuze politie – de Basij – houden een vrouw tegen in een straat van Teheran en vermanen haar om zich aan de wettelijk voorgeschreven islamitische kleding te houden

In Iran bijvoorbeeld, zijn de religieuze mensen niet vrij! De staat bepaalt er wat de regels van de islam zijn. En degenen die daarvan afwijken, worden zwaar bestraft. Ook geestelijken zijn niet vrij in een religieuze staat. Iran is het enige land op aarde waar een speciale rechtbank voor geestelijken bestaat. Het is een soort islamitische inquisitie.

Ondanks het feit dat scheiding tussen kerk en staat, tussen het hemelse en aardse, een christelijke uitvinding is, waren religieuze christenen niet in staat om dat beginsel te handhaven. Macht is zeer verleidelijk. ‘Mijn koninkrijk is niet van deze wereld,’ zei de joodse rabbi Jezus. Maar de bisschoppen dachten daar later anders over.

De liberale rechtsstaat is de ideale staat voor de autonomie van religies en religieuze personen. Hieraan twijfelt bijna niemand. Maar zodra het gaat om de symbolen van de islam, beginnen we aan dit constituerende beginsel te twijfelen.

De scheiding tussen kerk en staat en daarmee samenhangende constructie van de neutraliteit van de staat moeten ook tot uitdrukking komen bij degenen die de staat bij de uitvoerende en rechtsprekende macht vertegenwoordigen.

De ambtenaren moeten deze neutraliteit uitstralen. Hier moet de discussie over gaan. Een rechter, een politieagent of een ambtsdrager die door de staat wordt betaald en namens de staat optreedt, moet tijdens zijn of haar ambtsuitoefening de neutraliteit van de staat in acht nemen en uitstralen.

Een agent bijvoorbeeld die op basis van religieuze overwegingen weigert hand te geven, mag niet als politieagent optreden. Kamerlid Hennis denkt dat een discussie over de scheiding tussen kerk en staat wordt bemoeilijkt door de christelijke partijen, omdat zij het als ‘een aantasting van de vrijheid van godsdienst beschouwen’.

Een vreemde toestand! Geloven de christenen niet meer in Christus? De vrijheid van godsdienst kan slechts bestaan in een rechtsorde waarin de staat neutraliteit jegens alle religies tentoonspreidt.

Deze neutraliteit gaat niet samen met een statelijke of door de staat goedgekeurde hoofddoek. De hoofddoek is een religieus (of ideologisch) symbool dat aan een staatsfunctionaris een partijdige uitstraling geeft. Nederland is toe aan een nieuwe pacificatie. Bij deze pacificatie moet de positie van de islam worden afgebakend.

De islam moet worden gepacificeerd in de statelijke sfeer. Juist moslims hebben enorme baat bij een nieuwe pacificatie.


Bronnen: Elsevier.nl: Scheiding kerk en staat verdraagt geen hoofddoek door Afshin Ellian van woensdag 16 maart 2011

11 gedachtes over “Scheiding kerk en staat verdraagt geen hoofddoek

  1. Ik weet eigenlijk nog niet of ik het hier zo mee eens ben. Het niet uit kunnen dragen van religeuze symbolen vind ik het opdringen van een soort van D’66 geloof waarbij geloof volkomen verbannen wordt. Dat is in mijn ogen geen neutraliteit maar gedrongen worden tot seculatisatie met een zelootheid die raakt aan de manier waarop de fundamentalische Islam of sommige evangeische christenen hun geloof te pas en te on pas opdringen. Ik heb er geen bezwaar tegen als ik op het stadhuis geholpen wordt door iemand met een hoofddoek of een kruisje om haar nek.
    Aan de ene kant wordt eindeloos gezeverd over integratie en als er dan eindelijk deze mensen overal werken is het ook niet goed.
    Er is een waanzinnig groot verschil met een staat waar in al haar burgers met hun eigen zaken werken en dus impliciet vertegenwoordigd zijn en wat wellicht helpt voor anderen om ook over die drempel heen te komen versus een staat die de religie opdringt zoals het in Iran gebeurd.
    Ik vind het een kletsverhaal dat de neutraliteit in het geding is, zeker wanneer dit komt uit de hoek die secularisatie aan het opdringen is via de verplichting om de Darwinmanie te onderwijzen op scholen onder de pretentie van neutraliteit. Het zijn de zelfde soort politici die meelopen met anti-Israel demonstraties.
    Ook als ik als ambtenaar zou werken ben in in eerste instantie (Orthodox) Joods in al mijn wegen en handelen en binnen de regels van de Halacha ben ik verplicht mijn werk te doen zoals dat hoort.
    Het recht in NL is heel streng. Als zou blijken dat er partijdigheid ontstaat zijn er genoeg regels en wetten die een corrupte ambtenaar aan kunnen pakken, ongeacht geloof of filosofie. Het is heel simpel: als iemand handelt tegen de wetten en de regels van het land heeft hij/zij geen plaats hier.
    De Joodse wet is overigens heel duidelijk: diena de-malchuta diena: je hebt de plicht je te houden aan de wetten van het land.
    Scheiding van kerk en staat betekent niet dat religeuze uitingen verboden moeten gaan worden! Iedereen is burger in dit land en ook iedereen heeft dezelfde verplichtingen en rechten.

    Ik ben er nog niet over uit. Nederland zal nooit qua staat een land worden als Iran.

    Als in een land zoals Israel het wel kan, met de spanningen die daar leven, waarom niet in NL waar de hoogspanning alleen maar is of wel of niet het WK halen en of we wel of niet weer schaatskampioen worden, vind ik dat we niet moeten aanstellen.

    Like

  2. Ik hoop van ganser harte dat ze deze discussie niet in Israel gaan voeren. Het zou toch het hele unieke van Israel onderuit halen als de overheid de shabbat afschaft en de feesten die de Here geboden heeft.

    Misschien in Nederland komt het de echte christenen wel ten goede en ontstaat er een oprecht christendom

    Like

    1. In Israel speelt deze discussie niet. In Israel krijgen christenen, moslims, druzen etc gewoon vrij en kost het hun geen vrije dagen zoals in NL. Dit jaar als ik alles goed wil doen ‘kost’ het me ong vakantiedagen, inclusief de tussendagen van pesach en sukkot.
      G’d zij dank heb ik een hele flexible werkgever die me ook nog in staat stelt om 10 dagen per jaar van het vakantiegeld op te nemen zodat er ook nog wat overblijft voor vakanties etc.

      Like

  3. @Avi,
    Waar stopt dina demalchoeta diena? Nmi zodra Halacha (Joodse Wet) ingeding komt. Nmi impliceert dit dat ik – wanneer ik een burgerlijk amb. ben, dus alleen een sjeitel kan dragen of in het ergste geval ontslag nemen.

    Ik vraag me af wanneer dit zoiets hier wordt doorgevoerd, hoe ver dit kan gaan. Ik vrees voor heel ver. Dan kan Wilders wel zeggen dat de kippa’s en de kruisjes onder zo’n wet niet mogen vallen, maar dan krijgen we dezelfde discussie als met de sjchita [Joods rit. slacht]: ook al is de sjchita geen dierenmishandeling, halal vaak wél maar die discussie gaan wij [het volk] maar niet aan en dan verbieden we ook wat góed is.

    Devoirele

    Like

  4. Ik vind – net zoals de Japanners – dat religie een privézaak is en dat ook moet blijven. Je kan – en mag ook niet – een bepaalde religie of een meer of mindere mate van religiositeit, opleggen aan anderen.

    Deze dagen is het – naast de catastrofe die Japan teistert – een goed moment om meer te weten te komen over het dagelijks leven in Japan. Opvallend is de erg introverte wijze waarop Japanners hun verdriet en verlies dragen. En dat doen ze ook met religie. Shintoïsme is samen met het boeddhisme dé religie van de Japanners. Bij velen vind je thuis ergens in een hoek een klein religieus altaartje.

    Ook mijn echtgenote, die erg religieus is – christen orthodoxie uit Georgië – houdt er zo’n klein privé altaar op na in huis. Ik heb daar helemaal geen probleem mee. Ieder zijn gedacht – of geloof – zolang ik ook maar het mijne mag hebben en koesteren.

    “Jouw vrijheid mag maar zover reiken tot aan het punt waarop ze de mijne gaat beperken.” Ik vind dat een goed compromis. Leven en laten leven 😉

    Like

    1. Daar heb je gelijk in, maar in Japan zijn de religieuze verschillen niet zo groot. Volgens mij hebben ze de scheiding van kerk en staat ingevoerd in Nederland, zodat de overheid niet de voorkeur kon geven aan een geloof (gezien de verschillen in NL).
      Religieuze symbolen zijn in Nederland eigenlijk nooit zo’n probleem geweest, maar dat kwam ook vooral omdat je het niet zo vaak zag. Ik ben bij de gemeente nog nooit iemand met een kruisje of een keppeltje tegen gekomen. Waar ik bang voor ben is dat deze symbolen nu moeten wijken, omdat mensen ze vaak storen aan iets heel anders: de hoofddoek. Iemand gaf al het voorbeeld rit. slachten. Ik ben bang dat dit ook zo zal gaan met het onderwijs.
      Ik heb op zich geen probleem met die neutraliteit, maar ik denk wel dat het schijnneutraliteit is. Met of zonder religieus symbool, uiteindelijk kan niemand mij garanderen dat de persoon tegenover mij neutraal is.

      Like

  5. Ik denk dat deze discussie nooit gevoerd had hoeven worden als de islam niet zijn intree in Nederland had gedaan.
    Er zal altijd weleens wat geharrewar kunnen zijn tussen verschillende religies, maar de ene religie die zich niet laat verenigen met andere religies is de islam

    Like

  6. In Antwerpen is die discussie ook gevoerd geweest aan het Koninklijk Atheneum. Aanvankelijk werd daar de hoofddoek voor moslima’s royaal getolereerd en geaccepteerd. Maar na verloop van tijd werd het toch allemaal wat grimmiger.

    Uiteindelijk heeft de directrice toch een hoofddoekenverbod ingesteld aan haar Atheneum nadat uit getuigenissen gebleken was dat andere meisjes bedreigd en binnen en buiten de school werden geïntimideerd door religieuze[re] moslima’s om toch de hoofddoek op het Atheneum te dragen. Dat was voor de directie een stap te ver en een verbod was het gevolg.

    Like

  7. Zo bedoelde ik het niet avic. Ik bedoelde wat als de regering van Israel zich gaat buigen voor meer openbaar vervoer voor seculiere joden of arabische mensen op sabbat. En de sabbat niet meer de sabbat is wat zo uniek voor Israel is. Dat Israel andere godsdiensten vrijlaat is me wel bekend

    Like

  8. “geïntimideerd door religieuze[re] moslima’s”?
    daar heb ik mijn twijfels over…denk dat je eerder in de richting van mannen met baarden moet kijken en nee niet jan,piet,joris en corneel….
    hoe heette die imam nu weer?

    Like

  9. Alhoewel religie in de westerse landen de laatste vijftig jaar sterk aan belang heeft ingeboed, blijft de westerse mentaliteit gebaseerd op haar christelijk – joods gedachten; misschien onbewust. Natuurlijk mogen we de invloed van Athena en Roma niet onderschatten.

    Het staat vast dat in vele ontwikkelingslanden religie nog uiterst belangrijk blijft.

    Moet Kerk en Staat gescheiden worden ? Mag de Kerk zonder enig controle voortboeren ? Ik geloof het niet wegens de huidige tsunami van ontdekte misbruiken; ik zeg wel : deze die aan de opvervlakte zijn komen drijven…En is het ooit beter geweest ?

    Vandaar dat de Kerk moet worden in het oog gehouden. En welk orgaan kan dan wel bevoegd zijn ? Een democratisch verkozen orgaan : de Staat.

    Een scheiding is dus uit den boze, want de Staat staat boven de Kerk.

    Een voorbeeld : in Indonesiè bestaat er het Departemen Agama; het Ministerie van Godsdienst welke gecontroleerd wordt door de Volksvertegenwoordiging. Niet dat alles perfect loopt, maar het systeem is veel beter dan deze waar de Kerk de baas speelt en waar er Scheiding is.

    Like

Reacties zijn gesloten.