Situatie in Gaza: het probleem is eerder een tekort aan werk dan aan voedsel

Te oordelen naar de media, is de situatie in Gaza wanhopig, staat alles op instorten en leeft de gemeenschap op de rand of op het niveau van een derde wereldland. Israël ’s sluiting van de grens met de Gazastrook duurt al drie jaren sinds de Palestijnse coalitieregering in elkaar stortte en Hamas verdreef Fatah uit de Gaza tijdens de daaropvolgende burgeroorlog. De onmiddellijke ineenstorting van de Palestijnse samenleving werd talloze malen voorspeld in de media. Mensen hebben niets te eten, weten wij soms. De Verenigde Naties moeten van tijd tot tijd hun voedseldistributie stoppen, hetzij omdat hun voorraden bijna op zijn, of omdat ze geen dieselbrandstof kunnen krijgen voor hun vrachtwagens en daarom geen voedsel kunnen binnen brengen. En ga zo maar door.

Gisteren reed ik de Gazastrook binnen. Ik doe dit niet zo vaak meer als vroeger, toen je in de ochtend met je auto snel kon binnen rijden en het in de late namiddag weer snel kon verlaten. Nee, dat is zo’n langzame procedure geworden dat, wanneer ik daar eindelijk ter plaatse ben geraakt, het gewoonlijk op een verblijf van bijna een week uitdraait. De Israëli’s sluiten ook vaak de Gazastrook voor alle buitenlandse journalisten, zodat niemand erin of uitkomt (eens binnen) en dat voor verscheidene dagen of weken. Daarom dat er soms lange periodes zijn tussen mijn bezoeken.

Deze keer had ik verwacht om echt lijden te zullen zien, temeer met al dat gedoe de voorbije dagen over een alarmbel om dringende humanitaire hulp binnen te laten – zo erg zelfs dat er veel mensen daadwerkelijk het leven lieten – en dat hier dus haast wel zeker een diepe, wanhopige situatie moest heersen in de Gazastrook. Geen voedsel. Lange rijen mensen die aanschuiven aan de voedselvoorraden van de Verenigde Naties. Bedelende hongerige kinderen met etensbakjes. Maar dat was niet het beeld dat mij verwelkomde. Daarna reed ik gisterochtend door Gaza-stad en was ik meteen verbaasd dat er bijna evenveel files stonden als er altijd zijn geweest. Is er dan geen tekort aan brandstof? Blijkbaar niet. Niemand bespaart erop. Benzine is zelfs niet gerantsoeneerd.

Veel winkels waren gisteren gesloten; Hamas heeft een algemene staking afgekondigd uit protest tegen de wrede en dodelijke aanval van Israël op de Turkse vloot met pro-Palestijnse activisten aan boord. Het was dus moeilijk in te schatten hoeveel producten erop de planken zou staan. Daarom ging ik naar het vluchtelingenkamp Shati, ook bekend als Beach Camp. Hier is een van de vele groentenmarkten van Gaza markten die veel meer verkopen dan alleen maar groenten en fruit.

Ik ga niet beweren dat er in betere tijden er een groter assortiment bestond dan gisteren, maar er was zeker geen tekort aan groenten, fruit of andere gewone, elementaire levensmiddelen. Tomaten, komkommers, maïs, watermeloenen, aardappelen – bergen van deze artikelen in de vele kraampjes. Ik moet toegeven dat ik een beetje verbaasd was. Want als ik hier naar mijn Palestijnse vrienden telefoneer en ze mij vertellen over al de problemen en tekortkomingen, verwachtte ik een meer voor de hand liggende crisis dan dit.

En de eerste vrouw die we op de markt ïnterviewden bevestigde die vreemde, tegenstrijdige, negatieve beeldvorming: “We hebben niets,” zei ze. “We hebben nood aan alles! Eten, drinken … alles!” Het stoorde haar niet in het minst dat ze dit zei te midden van bergen groenten, fruit, eieren, pluimvee en vis, terwijl ze dit doemscenario verder uitspon. Een andere vrouw, Ifka Abu Nahal, die oorspronkelijk afkomstig is van het platteland, heeft meer contact met de werkelijkheid. Ze zegt dat het cruciale probleem de overconsumptie is van water, wat leidt tot de daling van het grondwaterpeil. Dat heeft voor gevolg dat het zeewater van de Middellandse Zee in de ondergrond binnendringt waardoor het grondwater wordt verontreinigd dat nu al reeds te zout is. Dit maakt het onaangenaam om te drinken en zal uiteindelijk de landbouwgrond vernietigen. Ze zegt ook dat de slechte economie het grootste probleem is. “Er is veel werkloosheid. Er wordt geen werk naar de Gazastrook gehaald. Dat betekent dat veel mensen geen inkomen hebben, maar in plaats daarvan gedwongen worden te leven van de giften van hun familieleden. Ze kunnen zich dus die goederen niet veroorloven die worden aangeboden. Ze kunnen daar gaan staan en kijken naar het vlees, maar ze zijn niet in staat om het te kopen,” vertelt ze.

Een ding dat veel mensen echt zal verbazen is dat alleen de groenten die worden geteeld in de Gazastrook hier worden aangeboden. Met uitzondering van de watermeloenen, komt al het fruit nergens anders dan vanuit… Israël! Yousuf Al-Assad Yazgy bezit hier op de markt een fruit- en groentenkraam. Al zijn vruchten wordt geïmporteerd uit Israël. “Niet alle fruit en alle groenten komen uit Israël. De onzen ook. Ze komen uit Israël. Maar in de Gazastrook wordt er niet veel fruit geteeld – voornamelijk tomaten, aardappelen en groenten. Dus hier bij mij worden groenten en watermeloenen uit Gaza aangeboden. Al het fruit komt van over de grens met Israël,” legt hij uit, maar zegt er ook bij dat er soms lange perioden zijn dat wanneer de grens gesloten is, er ook geen fruit meer binnenkomt.

Een andere aanvoerroute loopt via de smokkeltunnels in het zuidelijke deel van de Gazastrook onder de grens naar Egypte. Een zeer groot deel van de goederen in de detailhandel die hier in Gaza worden aangevoerd komen uit Egypte en worden binnen gesmokkeld. Op de route naar het kamp Shati houden we even halte bij een kleine supermarkt. Geen hippe of dure zaak. Gewoon een kleine, bescheiden plaatselijke winkel. De eigenaar van de zaak, Sun Mohammed Abu Nada, zegt dat geen zaken zouden kunnen doen als er geen smokkelwaren toekwamen vanuit Egypte. Hij neemt ons mee op een korte rondleiding doorheen de rekken en wijkst alles aan wat uit Egypte komt. Het blijkt echter veel meer te zijn dan de helft van de goederen: 75-80 procent, zou ik schatten. Diverse andere producten – met inbegrip van lang houdbare UHT melk – komen uit Israël, maar worden ook gesmokkeld via tunnels vanuit Egypte.

Deze omweg via de Sinaï-woestijn en de tunnels van de smokkelaars maken de goederen natuurlijk niet goedkoper, een feit dat niet ontsnapt aan de aandacht van Mohammed Abu Nada. De producten zijn duurder, zegt hij. Veel mensen kunnen zich niet veroorloven om ze te kopen, of kopen soms alleen bepaalde dingen. Maar al die tijd kan zelfs een kleine, arme ogende supermarkt aan de rand van een vluchtelingenkamp nog zo veel relatief dure gesmokkelde goederen op de schappen aanbieden, en het bewijst dat hoe dan ook veel van zijn klanten het zich blijkbaar toch kunnen veroorloven om bij hem hun waren aan te kopen. Anders zou de handelaar natuurlijk zich ook niet kunnen veroorloven om te investeren in een onverkochte stock. Ik heb dit verhaal niet geschreven omdat er geen problemen zouden zijn in de Gazastrook, want dat zou onwaar zijn. Er zijn problemen. Veel problemen inderdaad. Maar het is niet het gebrek aan voedsel dat de mensen hier voornamelijk bezighoudt. Het grootste probleem is het gebrek aan banen en een duurzame binnenlandse economie.

Er is een tekort aan bouwmaterialen, cement en alles op het gebied van de bouw en openbare werken. Echter, dit tekort heeft de aanzet gegeven tot een geheel nieuwe industrie. Arme Palestijnen graven doorheen de vele percelen en de ruïnes van huizen en fabrieksgebouwen die in de oorlog werden verwoest. Hier vinden ze allerlei dingen die kunnen worden hergebruikt. Ook veel van de stenen en een groot deel van het beton kan worden gebruikt. Maar er is een tekort aan echte arbeid en werkelijke Palestijnse ondernemingen, die hun broeders op de Westelijke Jordaanoever op dit moment wèl ervaren dankzij de hulp van het Westen, en die veel kunnen doen om hun situatie in de Gazastrook te verbeteren. En deze economische ontwikkeling moet van binnenuit komen.

Er zal nooit meer een situatie komen waar bijna 150.000 werknemers uit de Gazastrook elke dag naar Israël kunnen reizen om er te werken en terug geld mee te brengen dat de locale economie kan doen heropleven (iets waar Israël ooit voor werd bekritiseerd). Dat werd gestopt als gevolg van de golf van terrorisme en zelfmoordaanslagen in de jaren 1990 en in het begin van het decennium van 2000. Maar om dit soort economische ontwikkeling te starten met de hulp van het Westen, is de Israëlische samenwerking onontbeerlijk. En dat betekent dat de Hamas-regering haar totale en rigide afwijzing van de onderhandelingen met Israël moet matigen, om het nog niet eens te hebben over de erkenning van het bestaansrecht van het land. Er is een perceptie, alhoewel er nog een zeer lange weg is te gaan, dat er onder bepaalde kringen binnen Hamas er een trend zou zijn naar het tonen van meer flexibiliteit.

Om deze tendens tussen de islamisten verder aan te kwaken, is het waarschijnlijk ook voor ons in het Westen noodzakelijk om onze totale afwijzing van het idee van het hebben van contacten met Hamas te herbekijken. Hoewel onze eigen Deense diplomaten in de regio, net zoals andere EU-diplomaten, geen contacten met Hamas willen hebben, is een dialoog noodzakelijk. Indien er nooit wordt begonnen met het bedaren van de situatie, lopen we het risico dat de meer militante en fanatieke jihadistische groepen, die steeds meer voet aan de grond krijgen in de Gazastrook, Hamas vanaf de zijkant meer en meer onder druk beginnen zetten en de organisatie zullen dwingen tot het uitsluiten van alle mogelijke politieke compromissen, en in plaats daarvan zal kiezen voor het uitvoeren van haar islamistische agenda.

Update 20:00 (Gaza tijd) Het Israëlische leger heeft hier vanavond aangekondigd dat het de noodhulp aan Gaza van de zes Turkse activisten schepen heeft overgeladen op 20 vrachtwagens en de opdracht kregen om naar de Gazastrook te rijden. De lading bestaat naast andere zaken onder meer uit “verschillende soorten medicijnen (met verlopen houdbaarheidsdatum), kleding, tapijten, ziekenhuis apparatuur en speelgoed.” Blijkbaar zijn de Israëli’s niet bereid om bouw- en constructiematerialen te aanvaarden – met inbegrip van cement die eveneens aan boord was, en mee te zenden. Echter, de Israëli’s kunnen zichzelf de moeite besparen. Hamas heeft namelijk aangekondigd dat ze geen noodhulp van de schepen te aanvaarden en hebben de poging van Israël om de noodhulp [van het Free Gaza flottielje] af te leveren geblokkeerd.

door Steffen Jensen


Bronnen:

  1. Steffen Jensen Blog:
    ♦ Situationen i Gaza: Problemet mere mangel på arbejde end på mad: Translation from Danish: The situation in Gaza: The problem is more a shortage of work than a shortage of food [lezen]