Geen onafhankelijke Palestijnse staat maar confederatie met Jordanië

Ehud Olmert, Mahmoud Abbas en de Jordaanse Koning Abdullah II, samen werken aan de Jordaanse Optie?

De onderhandelingen over vrede in het Midden-Oostenconflict zitten in het slop. Een twee-statenoplossing is verder weg dan ooit. Die kon gewerkt hebben in 1948 maar werd toen verworpen door de Arabische wereld. Een gemiste kans zoals blijkt en één van de zovelen die nog zouden volgen.

Als bewijs van goodwill heeft Israël op 25 november 2009 voor 10 maanden een bouwstop uitgevaardigd op de Westelijke Jordaanoever, behalve dan in Jeruzalem want dat is de ongedeelde hoofdstad van de Joodse staat, alleen Arabieren en Westerlingen doen over dat laatste nog een beetje moeilijk over. Die 10 maanden bouwstop is bedoeld om een opening te creëren voor nieuwe onderhandelingen met de Palestijnse Autoriteit maar daar lijkt niets van in huis te komen.

Het overtuigde njet van Mahmoud Abbas klonk al een kwartier nadat Netanjahoe de bouwstop bekend had gemaakt. De schoppen en truwelen liggen ondertussen klaar in de Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en binnen een half jaar [eind september wellicht] kunnen de [overwegend Palestijnse] bouwvakkers weer aan de slag. Israël lijkt dus helemaal niet gehaast om de onderhandelingen weer op gang te trekken want de tijd werkt in haar voordeel.

Intussen reist Mahmoud Abbas de Arabische wereld rond op zoek naar bondgenoten die Israël onder druk moeten zetten, maar die Arabische ‘broeders’ lijken vooralsnog weinig geneigd om Abbas te helpen,  behoudens dan wat  vage beloftes, de gebruikelijke schouderklopjes, een klassiek rondje Israëlbashen aan tafel en hun verbale steun via de Verenigde Naties [die zij al decennialang in hun zak hebben] aan het Goldstone Rapport. Maar ook dat manoeuvre werd weer vijf maanden in de tijd opgeschoven door Palestijnen en Israëliërs opnieuw terug naar AF te sturen en hun ‘huiswerk’ te laten hermaken.

In Damaskus zaten verleden week drie topleiders in de terreur samen aan een diner, Hezbollahleider Nasrallah, president Assad van Syrië en president Ahmadinejad van Iran. Mahmoud Abbas was niet uitgenodigd. Zijn rol in het conflict tussen de Islam, de Arabische wereld en de Joodse staat is die van een 3de rangsfiguur en veel mee dan een figurantenrol hebben de Palestijnen nooit gespeeld in het vredesproces. De belangrijkste oorlogstokers die het vredesproces afhouden en voortdurend op oorlogspad zijn tegen Israël en de facto aan de touwtjes trekken in Gaza en de Westelijke Jordaanoever, zijn op dit ogenblik de Drie van Damaskus van afgelopen week.

Dus is er weer tijd op overschot om uit te kijken naar andere opties. Deze week haalt het Reformatorisch Dagblad weer een oude oplossing voor het conflict uit de kast, de zogenaamde Jordaanse Optie. Het politieke idee van een confederatie tussen Jordanië en het door de Palestijnen gecontroleerde deel in Judea en Samaria (op de Westelijke Jordaanoever) vind zowel in Israël als in Washington nog steeds haar aanhangers.

Die zogeheten Jordaanse Optie was erg populair in de jaren 1980 maar werd verlaten toen Israël de vredesakkoorden me de PLO ondertekende in Oslo in 1993. De Jordaanse Optie verzeilde aldus voor vele jaren naar de achtergrond maar sinds de gewelddadige machtsovername op al-Fatah in de Gazastrook  door de islamistische terreurorganisatie Hamas in het voorjaar van 2007, is de Jordaanse Optie weer volop in de belangstelling geraakt.

In september 2008 bracht de gepensioneerde Israëlische generaal Giora Eiland in zijn boek Rethinking the Two-State Solution, de Jordaanse Optie opnieuw in de belangstelling. In combinatie met het verregaande vredesplan van ex-premier Ehud Olmert, lijkt mij persoonlijk op dit ogenblik een reële toekomst weggelegd. Wel op voorwaarde dat elke overeenkomst die wordt gesloten met de Joodse staat bezegeld wordt door een generaal akkoord met de landen van de Arabische Liga en met Iran. Exact een jaar geleden berichtte ik hier al eerder over de Jordaanse Optie door Giora Eiland zie: De toekomst van de 2-statenoplossing van 2 maart 2009.

De Jordaanse optie

Bijna twintig jaar oud is het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen. Een oplossing van het conflict is nog altijd niet in zicht. Vredesonderhandelingen over een tweestatenoplossing liggen stil. De Palestijnen willen pas weer rechtstreeks met Israël praten als het de bouw in de neder­zettingen stopzet. Deze patstelling leidt tot het uitdenken van alternatieve plannen. De Palestijnse premier Salam Fayyad overweegt over anderhalf jaar een Palestijnse staat uit te roepen, ook al gaan de Israëliërs daarmee niet akkoord.

Abbas en de Jordaanse koning

De Palestijnse toponderhandelaar Saeb Erekat heeft onlangs in een document gedreigd de Palestijnse Autoriteit op te heffen en te streven naar een bi­nationale staat, één democratische staat voor twee volken tussen de Jordaan en de Middellandse Zee. De Israëlische commentator Ehud Yaari beweert dat pogingen om een akkoord te bereiken op niets zullen uitlopen en dat er een Palestijnse staat met tijdelijke grenzen moet worden opgericht.

De Israëlische generaal b.d. Giora Eiland haalt de ”Jordaanse optie” uit de kast: Amman moet worden betrokken bij het vinden van een oplossing. In het verleden is daarover ook vaak gedacht, maar nadat de Jordaanse koning Hoessein zich in 1988 heeft gedistantieerd van aanspraken op de Westelijke Jordaanoever behoort deze optie officieel tot het verleden. Eiland gelooft niet dat een tweestatenoplossing kans van slagen heeft, omdat de kloof tussen beide partijen te groot is. Veiligheid, het recht op terugkeer voor Palestijnse vluchtelingen, Jeruzalem met zijn heilige plaatsen, de ontmanteling van Joodse nederzettingen op de Westoever en het vinden van een betrouwbare Palestijnse partner (Hamas kan de leiding overnemen) blokkeren het vinden van een oplossing. De partijen doen er daarom goed aan naar alternatieven te kijken.

Eiland: „Als Israël, de Palestijnen en de Amerikanen geobsedeerd blijven door de twee­statenoplossing, hebben we nog een zeer lang vredesproces voor de boeg, maar zullen we geen oplossing vinden”, stelt Eiland. Eiland is niet de eerste de beste. Hij was directeur van de Nationale Veiligheidsraad in Israël en hoofd van het departement voor planning binnen het Israëlische leger. Nu is hij senior onderzoeker van het Instituut voor Nationale Veiligheidsstudies. De oud-generaal meent dat er een Jordaans-Palestijnse federatie moet ontstaan met drie staten: de Oostelijke Jordaanoever (het huidige Jordanië, met Amman als hoofdstad), de Westelijke Jordaanoever (die Israël in 1967 op Jordanië veroverde) en de Gazastrook (die Israël in 1967 eveneens bezette en in 2005 ontruimde). De drie staten worden zelfstandig, behalve op het gebied van de veiligheid en het buitenlands beleid. Daarover beslist de federale regering in Amman.

Om de uitvoering mogelijk te maken, moeten Israëliërs, Palestijnen, Jordaniërs en Egyptenaren tot een aantal grensveranderingen overgaan. Israël annexeert 12 procent van de Westelijke Jordaanoever. Het gaat om het gebied waarin de meeste nederzettingen liggen. Ter compensatie krijgen de Palestijnen een groter gebied bij de Gazastrook, waarvoor Egypte een stuk land moet inleveren. Egypte krijgt ter compensatie land van de Israëliërs in de Negev­woestijn.

Giora Eiland

Eiland denkt dat er goede redenen zijn om zijn plan uit te voeren. Israël hoeft bij inlijving van 12 procent van de Westoever slechts 30.000 in plaats van 100.000 Israëliërs te verplaatsen. Het is voor de Israëliërs bovendien beter als Jordanië op de Westelijke Jordaanoever weer de baas wordt. Israël kan er namelijk niet zeker van zijn dat er geen terreur­activiteiten zullen plaatsvinden vanaf de Westoever als de Palestijnen het daar voor het zeggen hebben.

De Palestijnen kunnen volgens hem leven met het idee geen eigen staat te hebben. „Ze willen af van de bezetting”, aldus Eiland. „Dat vinden ze belangrijker dan een eigen staat. De Palestijnen weten ook dat er in de Gazastrook geen levensvatbare staat kan zijn.” Ook de Jordaniërs hebben baat bij het alternatief. Onder hen zou de vrees bestaan dat de Palestijnse staat zal leiden tot een ineenstorting van het Jordaanse koningshuis.

Niet iedereen is het met Eiland eens. Politicoloog prof. Stuart A. Cohen van de universiteit Bar Ilan schrijft in een studie dat Eiland geen bewijs levert dat zijn plan bijval krijgt in Jordanië, onder de Palestijnen en in Egypte. Eiland zegt desgevraagd dat hij indirect met Jordaniërs en Palestijnen overlegd heeft en dat hij positieve reacties heeft gekregen. Tot nu toe lijkt het er niet op dat de politiek Eilands plannen serieus oppakt. Israëlische politici blijven overwegend gefocust op de tweestatenoplossing of de voortzetting van de Israëlische aanwezigheid op de Westelijke Jordaanoever. Zeker is dat de stagnatie in het vredesproces leidt tot nieuwe, creatieve plannen als alternatief vormen voor de twee­statenoplossing.