Hoe El Baradei de wereld misleidde omtrent Iraans atoomwapenprogramma

Deze week beëindigt Dr. Mohamed ElBaradei zijn controversiële en mislukte ambtstermijn als directeur-generaal van het Internationaal Atoomenergie Agentschap. Zijn laatste dagen in die functie veroorzaakten veel consternatie, meer nog dan de rest van zijn 12 jaar in het kantoor met uitzicht op de Donau op het hoofdkantoor van de Verenigde Naties in Wenen.

De Egyptische voorzitter van het Internationaal Atoomagentschap Dr. Mohamed ElBaradei

Afgelopen zondag kondigde de Iraanse regering aan dat het nog eens 10 faciliteiten voor het verrijken van uranium zou opzetten naast de bestaande twee in Natanz en Qom. Dit was het uitdagende antwoord van de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad aan de leden van de beheerraad van de IAEA over hun bezorgdheid over die aspecten van het nucleaire programma van Iran die ‘militair potentieel hebben’ en de oproep van het agentschap aan Iran om te stoppen met het opbouwen van Qom en het verrijken van uranium. Die beslissing kan ook worden beschouwd als een grof gebaar naar de persoon die algemeen beschouwd wordt als de belangrijkste supporter en weldoener van Iran in de internationale gemeenschap: Mohamed ElBaradei.

ElBaradei werd 67 jaar geleden geboren in Egypte en studeerde rechten aan de universiteiten van Cairo, Genève en New York. Hij diende ongeveer 15 jaar in de Egyptische buitenlandse dienst en begon een drie decennia durende carrière bij de Verenigde Naties, eerst in New York en later in Wenen.

Hij begon als een onopvallende advocaat, maar na te zijn verkozen tot hoofd van de IAEA in 1997, veranderde alles. Drie nucleaire crises vonden plaats tijdens zijn termijn, in Irak, Noord-Korea en Iran. Dankzij de eerste crisis, won hij wereldwijd bekendheid toen de Amerikanen Irak binnenvielen. ElBaradei en zijn helpers weerleggen de beweringen van de regering-Bush dat Saddam Hussein een geheim nucleaire programma had, en hielden vol dat de documenten, waaruit bleek dat de vermeende pogingen van Irak om uranium uit Niger te verwerven, werden vervalst. Ze hadden gelijk. Bush maakte een fout, werd misleid of heeft misschien zelfs gelogen.

Het gedrag van ElBaradei ten aanzien van de niet-bestaande nucleaire wapens in Irak bracht hem een groot deel van het internationale prestige. Hij werd een populaire spreker in de belangrijkste fora over de hele wereld en in 2005 mocht hij en zijn agentschap de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst nemen uit waardering voor hun inspanningen om de verspreiding van kernwapens te beperken. Die prijs, zoals mensen die hem kenden hadden opgemerkt, steeg hem naar het hoofd en maakte hem hooghartig, arrogant en zelfingenomen. Maar het was van dan af dat de dingen bergaf begonnen te gaan.

“Hij begon zich te gedragen alsof hij het allemaal beter wist dan wie ook en geen fouten kon maken,” klaagde een van de hoge ambtenaren van het agentschap. Maar het was na het winnen van de Nobelprijs dat zijn carrière een dieptepunt bereikte, dat gekleurd werd door zijn eerdere prestaties. Hoewel kan worden aangevoerd dat ElBaradei nauwelijks enige controle had over het instabiele en uitdagende nucleaire programma van Noord-Korea, moet het slechte beheer van de crisis met Iran grotendeels aan hem worden toegeschreven – de Egyptische diplomaat is verantwoordelijk voor de verzoeningsgezinde aanpak van zijn organisatie met betrekking tot het Iraanse nucleaire programma. Voor bijna een decennium lang, te beginnen in 1992, hadden de inspecteurs niet in de gaten dat Iran een geheim nucleair programma had dat al haar internationale verplichtingen schond. Zelfs wanneer het agentschap die informatie in 2002 handen kreeg (in belangrijke mate dankzij de Amerikaanse, Britse, Duitse en Israëlische inlichtingendienst), negeerde ElBaradei die en heeft hij in plaats van alle mogelijke inspanningen gedaan om de betrouwbaarheid ervan te ondermijnen.

Ahmadinejad en ElBaradei, hand in hand samen tegen Israël?

Hij kwam herhaaldelijk tussenbeide om de verslagen van zijn inspecteurs over de nucleaire installaties van Iran te vervalsen en zorgde ervoor dat de periodieke rapporten over Iran van de IAEA werden gecamoufleerd in diplomatieke wartaal. Steeds weer herhaalde hij de zinsnede dat “geen enkel bewijs was gevonden” voor mogelijke militaire aspecten van Iran’s nucleaire programma, hoewel ze voor iedereen flagrant duidelijk waren. ElBaradei kantte zich tegen sancties tegen Iran, laat staan dat hij wilde spreken van een militair optreden, en probeerde herhaaldelijk om een dialoog aan te gaan met Teheran om een compromis te bereiken.

Het is niet duidelijk of zijn steun voor Iran voortvloeide uit zijn herkomst – zoals sommige Israëlische ambtenaren van de Atoomenergie Commissie en anderen geloven; vanuit zijn legale achtergrond en zorgvuldige frasering, of van een naïef geloof in de internationale diplomatie en dialoog tegen elke prijs, intussen elke militaire optie consequent afwijzend. Misschien was het wel een combinatie van al deze factoren samen. Hoe het ook zij, zijn gedrag ten aanzien van Iran wekte de woede op van de regering van president George W. Bush, die gevraagd hebben om hem te vervangen.

De relatie van ElBaradei met Israël, dat hij tweemaal bezocht, was gespannen. Tot grote ergernis van het internationale agentschap heeft hij herhaaldelijk gepleit voor een nucleair-vrij Midden-Oosten, dat werd geïnterpreteerd als uitsluitend gericht tegen Israël. Zijn vijandigheid tegenover Israël kreeg een speciale ondertoon na de aanslag in september 2007 op de nucleaire installatie in Syrië. Hij zorgde ervoor dat de naam van Israël werd genoemd in de IAEA-rapporten over de Syrische nucleaire plannen, ook wanneer dit totaal overbodig was. En hij voegde een paragraaf toe waarin staat dat Israël de aanval had uitgevoerd, hoewel zij dit officieel nooit hebben toegegeven.

Tijdens zijn bezoek aan Iran en ontmoeting met president Ahmadinejad op 4 oktober 2009 haalde hij tot grote vreugde en instemming van de Iraniërs andermaal uit naar Israël zeggende dat “Israël het grootste gevaar is voor het Midden-Oosten”. Tijdens een gezamenlijke persconferentie met Ali Akbar Salehi, de directeur van de Iraanse Atoomenergie Organisatie in Teheran, bracht ElBaradei Israël onder het spotlicht en zei dat het regime van Tel Aviv al 30 jaar weigert om inspecties toe te laten in haar nucleaire installaties. “Israël is de Nummer 1 bedreiging voor het Midden-Oosten gezien het feit dat ze nucleaire wapens bezitten,” sprak ElBaradei. Van Israël wordt algemeen aangenomen dat het nucleaire capaciteiten heeft, maar Israël heeft deze beschuldigingen altijd geweigerd te bevestigen of te ontkennen. Gezien zijn houding tegenover Iran en zijn houding tegenover Israël, hebben sommige in Israël zelfs overwogen om ElBardei trachten te belasteren door hem voor te stellen als een Iraanse medewerker.

Naar het einde van zijn ambtstermijn toe verandere ElBaradei zijn toon over Iran, de indruk wekkend dat hij was ontwaakt uit zijn illusie dat Iran kan worden overtuigd om compromissen te sluiten. Tijdens de afgelopen weken legde hij verscheidene vastberaden verklaringen af, zeggende dat Iran inderdaad misschien wel nucleaire wapens wil aanmaken, zoals Israëlische en Amerikaanse woordvoerders dat al jaren beweren. Maar dit was te weinig en komt veel te laat. Het zal niet volstaan om zijn reputatie in het Westen te zuiveren, en nog belangrijker, het zal ook geen effect hebben op het feit dat hij de wereldopinie al die jaren misleid heeft over de werkelijke aard van het Iraanse nucleaire programma.


Bron: Haaretz: How ElBaradei misled the world about Iran’s nuclear program door Yossi Melman van 3 december 2009; Israned: Iraanse collaborateur stapt op van 4 december 2009; lees ook op brabosh.com: De politieke vete tussen het Internationaal Atoomagentschap en Israël van 11 oktober 2009; Atoomagentschap bronnen bevestigen dat Iran kernwapens aanmaakt van 14 november 2009; Voorakkoord met het Westen omtrent nucleaire ambities van Iran van 22 oktober 2009; Int. Atoomagentschap slaat alarm: Iran is klaar om atoomwapens te produceren van 22 februari 2009