Israëlische nobelprijswinnares: ze vonden me een dromer

AdaYonathHet Nobelprijscomité kondigde vorige week in Stockholm aan dat de Israëlische wetenschapster Ada Yonath, een leidinggevende onderzoekster op het terrein van de structurele biologie, een tak van de moluculaire biologie, de Nobelprijs voor scheikunde in ontvangst mag nemen. Yonath deelt de prijs met de Brit Venkatraman Ramakrishnan en met de Amerikaan Thomas A. Steitz, voor de studie over de structuur en het functioneren van het ribosoom. Zie ook op deze blog: Israëlische wetenschapper krijgt Nobelprijs voor Chemie van 8 oktober 2009.

Nadat ze op de hoogte werd gebracht van haar overwinning zei Yonath tegen reporters dat ze van in het begin van haar project al een vermoeden had dat haar werk “Nobelprijswaardig” zou kunnen zijn maar dat nogal wat collega’s twijfels hadden over haar capaciteiten om het onderzoek met succes af te ronden. Vanaf het eerste moment dat ik in de gaten kreeg dat het wel ging lukken keerde het tij en werd er gezegd dat dit een project een serieuze kanshebber voor de Nobelprijs was. Maar voor het zover was waren mensen zeer sceptisch tegen me en zeiden me herhaaldelijk: “Je zal er niet in slagen of wat wil je dit nu proberen, anderen hebben het ook al geprobeerd en zijn er niet in geslaagd, dit kan niet lukken”. Ze herinnert zich dat toen ze het besluit nam om verder onderzoek te doen naar het ribosoom dat mensen in haar omgeving haar een dagdroomster noemden.

Yonath kreeg na de bekendmaking een telefoontje van premier Benjamin Netanyahoe die haar gelukwenste en zei dat hij enorm fier was op haar prestatie en dat de ganse natie trots was op haar werk. “De nobelprijs is de echte Olympische gouden medaille van de mensheid en je hebt een enorm onderzoekswerk verricht” zei Netanyahoe.

Yonath heeft haar onderzoek toegespitst op de structuur van het robosoom, een deel van de cel dat zorgt voor de samenstelling van eiwitten en dat de genetische code .vertaalt in de aanmaak van die eiwitten. Ze was ook de eerste Israëlische biologe die meewerkte aan NASA projecten om onderzoeksmateriaal in de ruimte te zenden. Ze was betrokken bij 12 NASA missies. Haar onderzoek droeg in belangrijke mate bij aan de ontwikkeling van effectievere antibiotica die noodzakelijk zijn om de steeds resistentere ziekteverwekkers te overwinnen. Met haar onderscheiding is Yonath de vierde vrouw die de Nobelprijs voor scheikunde in ontvangst mag nemen. Het is al meer dan veertig jaar geleden dat een dame de onderscheiding won, de vorige winnares was de Engelse Dorothy Crowfoot Hodgkin in 1964.

“Ik ben echt, maar dan ook echt gelukkig en het was prachtig om deze ontdekking of beter gezegd een ganse reeks ontdekkingen te doen. We weten nog altijd niet echt alles over alles maar we zijn een flink stuk opgeschoten met het onderzoek. Eerst schrok ik toen ze me telefoneerden en zeiden dat ik echt een kans maakte op de Nobelprijs, toen dacht ik oei, nu hebben ze weer een nieuw slachtoffer gevonden om een smakeloze grap mee uit halen. Ik zag op mijn telefoon het oproepnummer met de landcode 46 van Zweden en was verbaasd dat ze zo ver gingen om hun grap te doen slagen maar het accent was zo echt Zweeds en het bleek dus toch allemaal waar te zijn” aldus de nieuwe Nobelprijswinnares.

Antibiotische interactie met de kleine en de grote subeenheid
Antibiotische interactie met de kleine en de grote subeenheid

Yonath is professor en hoofd van het onderzoek structurele biologie en biochemie aan het Weizmann Instituut voor Wetenschap in Rehovot. Ze won verschillende prijzen voor haar werk de afgelopen jaren waaronder de Israëlprijs voor scheikunde en de Wolfprijs voor scheikunde, met de twee andere laureaten wint ze nu de Nobelprijs omdat ze alle drie driedimensionale modellen genereerden die aantonen hoe verschillende antibiotica zich verhouden tot ribosomen.

Dokter Jeremy Berg, de directeur van het Nationale Instituut voor Medische Wetenschappen zei dat hij al in 1987 onder de indruk kwam van Yonath’s ideeën toen hij haar voor het eerst sprak op een bijeenkomst van het Cold Spring Labaratorium in New York. Hij zei in een telefoongesprek: “Het is ook een kwestie van in jezelf te geloven, ik weet hoe vol ze was van haar onderzoek en haar ideeën waren op zijn minst moedig en misschien ook wel te gek omdat op dat ogenblik de beschikbare technologie voor haar onderzoek nog lang niet beschikbaar was. Yonath vond echter een manier om de ribosomen van bacteriën en gerelateerde organismen die voorkomen in de zoute, zuurstofloze omstandigheden van de Dode Zee te bevriezen en er RX-foto’s ervan te maken. Het is in elk geval het soort onderzoekswerk waar bedrijven hun handen vanaf houden omdat dat in het beste geval pas tientallen jaren later kan gecommercialiseerd worden. Sommige onderzoeken zijn zo discutabel dat Amerikaanse belastingbetalers het zelfs niet zien zitten dat er fondsen naar dit soort onderzoeken gaan”.

Het Nobelprijscomité zei bij de aankondiging dat de modellen die de drie winnende onderzoekers ontwierpen al toegepast worden om nieuwe antibiotica op de markt te brengen en dat de nieuwe geneesmiddelen mensenlevens redden en veel lijden voorkomen. Ze hebben daarbij alle drie een zogenaamde XR kristalografische methode gebruikt om de positie van de elk van de honderdduizenden atomen waaruit het ribosoom bestaat te bepalen.

Alfred Nobel, een Zweedse industrieel en uitvinder van het dynamiet, stichtte de Nobelprijs in 1895. De eerste onderscheidingen werden zes jaar later uitgereikt. Elke prijswinnaar krijgt naast een diploma, een gouden medaille ook 10 miljoen Kroon (ongeveer een miljoen Euro) en een uitnodiging om de prijsuitreiking bij te wonen op 10 december in Stockholm. De Nobelprijs voor de vrede wordt uitgereikt in Oslo. De Israëlische natuurkundige Yakir Aharonov won ondanks de voorspellingen geen Nobelprijs voor natuurkunde. Het comité bekroonde het werk van ingenieurs die een mechanisme ontwikkelden dat in de digitale fotografie wordt toegepast. Daarmee gaf de jury de voorkeur aan het bekronen van een technologie die al een praktijktoepassing gevonden heeft boven het theoretische natuurkundige werk waarop Aharono zich toelegt.

Het was nog maar van 2005 geleden dat een Israëli een Nobelprijs won. De toenmalige winnaar was Robert Auman die prijs voor economie kreeg voor zijn werk over conflicten en samenwerkingsmodellen aan de hand van speltheoretische analyse. [vertaling Guido Joris]

Een gedachte over “Israëlische nobelprijswinnares: ze vonden me een dromer

Reacties zijn gesloten.