Oud-premier Olmert: ‘Ik ging het verste in de vredesonderhandelingen’

olmert2De voormalige Israëlische Eerste-minister Ehud Olmert heeft in een interview met de BBC verklaard dat hij verder is gegaan dan alle andere Israëlische leiders ooit, in het aanbieden van een vredesakkoord aan de Palestijnen. In het voorstel dat toen op tafel lag zou Israël 94% van de Westelijke Jordaanoever aan de Palestijnen geven, plus de controle over de Arabische gebieden van Oost-Jeruzalem en een symbolische terugkeer van een aantal vluchtelingen. Israël zou afstand doen van elke andere claim op de Gazastrook en slechts een klein deel claimen op de Westelijke Jordaanoever en delen van de Arabische wijken in Jeruzalem, waardoor meer dan 60.000 Joodse kolonisten zouden ontworteld worden.

Een half  jaar geleden werd Olmert tot ontslag gedwongen op verdenking van corruptie. Tegenover de BBC ontkende hij de beschuldigingen en spotte met de suggestie dat hij zijn politieke carrière misschien zou eindigen in de gevangenis. Zijn proces zou normaal geopend worden op 25 september 2009 maar het werd uitgesteld tot 22 februari 2010. Ehud Olmert is de eerste Israëlische premier in de geschiedenis die zich moet verantwoorden voor een rechtbank. De voormalige premier zei dat hij er “absoluut zeker” van is dat de  beschuldigingen van corruptie tegen hem helemaal tot niets zouden leiden. “Ik hoef helemaal niets te bewijzen, het is aan iemand anders om te bewijzen dat ik verkeerd was en ik denk niet dat ze zullen in staat zijn om dit te doen,” zei hij.

Ehud Olmert (°1945) werd op 14 april 2006 premier, nadat Ariel Sharon vanwege zijn beroerte op 4 januari 2006 honderd dagen niet als premier had kunnen optreden. Tot die tijd was Olmert interimpremier van Israël. Op 31 maart 2009 werd hij opgevolgd door Benjamin Netanyahoe. Behalve premier was Olmert tot september 2008 ook de partijvoorzitter van Kadima, de partij van Tzipi Livni, die ondanks dat zij in februari de verkiezingen had gewonnen toch op de oppositiebanken werd gezet.

Het interview dat Olmert werd afgenomen door Stephen Sackur in het HARDtalk-programma op de BBC en dat werd uitgezonden op 28 september j.l., was het eerste televisie interview dat Olmert gaf sinds hij zijn functie zes maanden geleden had neergelegd. Daarin legde hij in detail het voorstel uit dat hij de Palestijnen aanbood na maanden van intensieve onderhandelingen met de Palestijnen die in 2006 werden opgestart. Die onderhandelingen werden afgebroken nadat Olmert werd geconfronteerd op beschuldiging van corruptie.

Landruil

oldcityOlmert zei dat hij de Palestijnen ongeveer 94% van de Westelijke Jordaanoever had aangeboden, en van een aantal blokken van nederzettingen die Israël wil behouden en die zouden gecompenseerd worden door een landruil. In ruil voor het aanhechten van land op de Westelijke Jordaanoever bij Israël, zouden de Palestijnen een strook land krijgen in de Negev woestijn grenzend aan de Gazastrook. De Gazastrook zou via een tunnel of een viaduct verbonden worden met de Westelijke Jordaanoever. De kortste route tussen de beide gebieden in het zuiden van Israël zou dan ongeveer 45 kilometer zijn.

“De Arabische buurten in Jeruzalem zouden dan aan de Palestijnen toekomen,” zei Olmert, en in die gebieden zouden zij dan de hoofdstad van hun staat kunnen vestigen. Noch Israël, noch de Palestijnen zou de soevereiniteit verkrijgen over het “Heilige Bassin” – een term waarmee gewoonlijk naar de buurten rondom de Oude Stad van Jeruzalem wordt verwezen en waar zich de meeste zwaar gecontesteerde Joodse en islamitische heilige plaatsen zich bevinden. Dit gebied zouden gezamenlijk worden beheerd door Saoedi-Arabië, Jordanië, de Palestijnen, de Verenigde Staten en Israël.

Ehud Olmert zei dat in het kader van het plan een paar duizend Palestijnse vluchtelingen zouden kunnen terugkeren naar Israël, maar dan wel op basis van de erkenning van de “humanitaire kant” van het probleem, in plaats van het “recht op terugkeer” waarop de Palestijnen al zo lang op aandringen. Palestijnen die rond de tijd van de oprichting van de Joodse staat in 1948 uit Israël zijn gevlucht of gedwongen werden te vluchten zouden hun recht om terug te keren verspelen, hoewel Olmert een beperkt aantal – en noemde het cijfer tot 50.000 – zou aanvaarden in het kader van een gezinshereniging programma . “Ik ging een lange weg – verder dan eender welke regering in Israël ooit  zou gaan,” zei hij.

‘Dramatische fout’

Tzipi Livni, Olmert en Mahmoud Abbas
Tzipi Livni, Olmert en Mahmoud Abbas

“De Palestijnen hebben een ‘dramatische vergissing’ begaan door het plan niet te aanvaarden,” zei Olmert. In het interview verwierp hij het feit dat in de tijd dat hij zijn aanbod deed, zijn positie te ernstig verzwakt was door de nieuwe beschuldigingen van corruptie en haalde het feit aan dat zijn coalitie ook afhankelijk was van een partij die sterk gekant was tegen onderhandelingen over de status van Jeruzalem. “Als het vredesaanbod zou aanvaard zijn geweest door de Palestijnen … Ik kan u vertellen dat de top leiders in de VS het onmiddellijk hier ter plaatse hadden ondertekend,” zei Olmert. “De uitkomst van de verkiezingen zou helemaal anders zijn geweest,” voegde hij er nog aan toe.

Het Israëlische kiezerspotentieel maakte een ruk naar rechts tijdens de parlementsverkiezingen die kort na zijn ontslag werden gehouden. De centrumpartij Kadima van Olmert, onder leiding van Tzipi Livni, won weliswaar de meeste zetels, maar de meer rechtse Likoedpartij van Benjamin Netanyahoe, werd geacht meer kans te hebben om een coalitie te vormen en werd tegen alle verwachting in de nieuwe minister-president van Israël. Nu zet de Amerikaanse president Barack Obama Netanyahoe en de Palestijnse leider Mahmoud Abbas onder druk om de vredesonderhandelingen te hervatten.

Palestijnse onderhandelaars dringen er tijdens de huidige vredesbesprekingen er op aan om rekening te houden met de vooruitgang die werd gemaakt onder Olmert. Maar premier Netanyahoe toont zich erg onbuigzaam over de uiteindelijke status kwesties, meer in het bijzonder over de de verdeling van Jeruzalem en de terugkeer van vluchtelingen, en ondersteunt enkel het idee van een Palestijnse staat, na weken van [Amerikaanse] druk. Olmert stelde de Palestijnen iets “heel slims” voor en zouden zelfs nu nog formeel instemmen met het vredesvoorstel dat Olmert hen had gedaan, ongeacht de houding van premier Netanyahoe. Dat manoevre zou wel eens “heel pijnlijk kunnen uitdraaien voor Netanyahoe,” zei Olmert

Arafat en Barak dribbelen aan de deur van Clinton in Camp David over wie het eerst zal binnengaan
Arafat en Barak dribbelen aan de deur van Clinton in Camp David over wie het eerst zal binnengaan, het lot van miljoenen mensen lag even in de handen van dit 'kwajongens'-trio...

Olmert beweert thans dat hij de Palestijnen meer heeft aangeboden dan het voorstel van voormalig premier Ehud Barak, thans minister van Defensie, dat hij deed tijdens de vredesonderhandelingen (onder de bemiddeling van Bill Clinton van de VS) met de voormalige Palestijnse leider Yasser Arafat in 2000 en 2001 (afbeelding links). Er is nog steeds onenigheid over welke delen van Oost-Jeruzalem en de Oude Stad de Palestijnen werden aangeboden – en op welk niveau van controle – en wat precies de reden de oorzaken waren waarom de gesprekken in Camp David in 2000 werden afgebroken.

In een officieus rapport van een EU-ambtenaar over de onderhandelingen in Taba in 2001 wordt gesteld dat Barak de Palestijnen 94% van de Westelijke Jordaanoever had aangeboden, plus een oppervlakte gelijk aan 3% als resultaat van een landruil met Israël. Maar die gesprekken hebben niet tot een overeenkomst geleid en het vredesproces werd afgebroken temidden van het geweld van de Tweede Intifada, of de Palestijnse opstand. Over de onderhandelingen in Camp David en in Taba meer in een volgend artikel: De blunder van Arafat: de afwijzing van het vredesvoorstel van Barak-Clinton.

Bronnen: BBC News: Olmert: I went furthest on peace van 24 september 2009, vrij bewerkt en vertaald door Brabosh, Antwerpen 9 oktober 2009