Laatste leider van de Opstand in het Getto van Warschau overleden

edelman_mDe laatste van de nog levende commandanten van de Opstand in het Getto van Warschau tegen de nazi’s, Marek Edelman, is overleden. Na het besteden van het grootste deel van zijn leven aan het verdedigen van het menselijk leven, in waardigheid en vrijheid, heeft hij zijn laatste gevecht verloren in de leeftijd van 90 jaar in Polen, een land dat hij nooit wilde verlaten.

In april 2008 werd hij voor zijn heldenmoed verheven tot commandant van het Legioen van Eer. Dit eerbewijs werd hem uitgereikt door Bernard Kouchner, de Franse Minister van Buitenlandse Zaken.

Die Opstand in het Getto van Warschau, waaraan 220 Joden deelnamen, brak uit in 1943 toen de nazi’s met de liquidatie van het getto begonnen. De rebellie werd neergeslagen, vrijwel niemand overleefde. Een jaar later nam Edelman ook deel aan de Opstand van Warschau, toen het Poolse verzetsleger AK (Armia Krajowa) de Duitsers tevergeefs uit de Poolse hoofdstad probeerde te verdrijven.

Elk jaar legde Edelman bloemen bij het monument voor de Joodse Opstand in Warschau. „Het zijn 220 namen”, zei hij. „Dat is niet moeilijk te onthouden.” Vrijwel tot aan het einde van zijn leven werkte hij als cardioloog in het stadsziekenhuis van Lódz, zijn woonplaats. Edelman was een uitgesproken atheïst. „God bestond helemaal niet in het getto”, zei hij in een van zijn laatste interviews. „Hoe kan een hongerig mens in een concentratiekamp geloven dat God het zo wil. Nee, de mens wil het zo.”

Edelman zou altijd blijven vechten voor tolerantie en vrijheid. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij een prominente dissident in de strijd tegen het communisme. Zijn vrouw verliet Polen in 1968, toen het communistische regime, na studentenprotesten, een antisemitische haatcampagne begon. Maar Edelman bleef, naar eigen zeggen om de herinnering aan de Joodse Opstand levend te houden. In de jaren zeventig was hij actief in de vrije vakbond Solidariteit van Lech Walesa.

Edelman werd in 1919 geboren in Homel, een Pools plaatsje dat door grensverschuivingen na 1945 in het huidige Wit-Rusland terecht kwam. Op jonge leeftijd sloot hij zich aan bij de Bund, de Joodse en socialistische vakbond in het toenmalige Polen. Die bond zou later een belangrijke rol spelen in het verzet tegen de nazi’s. In het getto van Warschau, dat functioneerde tussen 1940 en 1943, zaten aanvankelijk een half miljoen Joden op elkaar gepakt. Toen de Duitsers in 1943 aanstalten maakten om de resterende 60.000 overlevenden ook naar vernietigingskampen te sturen, werd besloten tot een opstand. De slecht bewapende, ongetrainde rebellen hielden een maand stand.

„De opstand was uitzichtloos, maar we wilden laten zien dat je tegen nazi’s kon vechten”, zou Edelman later zeggen. De leiders van de opstand pleegden zelfmoord, Edelman wist via riolen met een klein groepje te ontsnappen naar de Poolse kant van Warschau. Na de twee opstanden in 1943 en 1944 werd de Poolse hoofdstad voor bijna 90 procent met de grond gelijk gemaakt door de Duitsers.

Bronnen: NRC Dagblad: Laatste leider Joodse opstand overleden van 3 oktober 2009; zie ook op deze blog: Gedenk de Joodse Opstand in het Getto van Warschau van 19 april 1943!

3 gedachtes over “Laatste leider van de Opstand in het Getto van Warschau overleden

  1. Hij mag dan zijn verdiensten hebben gehad tijdens WW2, er was kennelijk ook nog een andere kant van Edelman. Dit is wat Wikipedia vermeldt:
    Edelman was never a Zionist; he was a member of the anti-Zionist socialist[8][9] Bund and remained firmly Polish and refused to migrate to Israel.[8] In old age, he continued to speak up for the Palestinian as he felt that the Jewish self-defence for which he had fought was in danger of crossing the line into oppression.[4] In August 2002 Edelman wrote a letter to Palestinians resistance leaders. Though the letter criticized the suicide bombers, its tone infuriated the Israeli government and press. According to The Guardian, “He wrote [the letter] in a spirit of solidarity from a fellow resistance fighter, as a former leader of a Jewish uprising not dissimilar in desperation to the Palestinian uprising in the occupied territories.”[10] He addressed his letter to “To all the leaders of Palestinian military, paramilitary and guerilla organizations – To all the soldiers of Palestinian militant groups”.[11] This set up a howl of rage in the Israeli press, especially that Edelman had consciously used the terms that described the structures of the resistance movement in Warsaw.[12]

    Like

  2. In the summer of 2002, Edelman, still going strong, intervened in Israel’s show trial of the now jailed Palestinian resistance leader, Marwan Barghouti.

    He wrote a letter of solidarity to the Palestinian movement, and though he criticised the suicide bombers, its tone infuriated the Israeli government and its press. Edelman had always resented Israel’s claim on the Warsaw Ghetto uprising as a symbol of Jewish liberation.

    Now he said this belonged to the Palestinians. He addressed his letter to “commanders of the Palestinian military, paramilitary and partisan operations — to all the soldiers of the Palestinian fighting organisations”.

    The old Jewish anti-Nazi Ghetto fighter had placed his immense moral authority at the disposal of the only side he deemed worthy of it.

    Like

  3. Wat dat allemaal met de Opstand in het Getto van Warschau heeft te maken mag Joost weten. Of misschien moet de naoorlogse houding van de extreemlinkse Edelman tav Israël en het Midden-Oostenconflict, het ultieme bewijs vormen dat Israël ‘fout’ zit, gewoon omdat ‘een bekende Jood het gezegd heeft’. Net alsof het Joodse volk een homogene gemeenschap zou zijn waar iedereen hetzelfde denkt. In de Knesset zitten radicale linksen en communisten naast gematigde tot ultra-rechtse parlementariers samen op de bank. Zelfs Arabische partijen, waarvan verschillende leden sympathiseren met Hamas, Al Fatah of Hezbollah, en enkelen van hen aangeklaagd werden omdat zij de vernietiging van de Joodse staat eisen, ook die kan je daar ook weer terugvinden. Wat uiteindelijk telt en geschiedenis maakt, is niet wat er gezegd of beslist werd, maar wat op het terrein daadwerkelijk werd uitgevoerd. En dan was Edelman in het Warschau van 1943-44 een echte kampioen. Voor het overige ben ik niet erg bekend met de naoorlogse levensloop van Edelman, behalve dan dat hij – zoals algemeen bekend op 10 augustus 2002 – een open brief heeft geschreven naar de Palestijnen waarin hij hen oproept om de wapens neer te leggen en vrede te sluiten met Israël. Hij ‘vergat’ wel het woord terroristen te vernoemen in zijn brief wat nogal wat kwaad bloed zette bij de Israëli’s.

    Like

Reacties zijn gesloten.